I USK 1120/26

I USK 1120/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 29 września 2026 r. w sprawie z odwołania D. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu o ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 29 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 1757/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. oddala wniosek pozwanego o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 17 lipca 2025 r., oddalił apelację D. S. od wyroku Sądu Okręgowego w Sosnowcu z dnia 20 maja 2024 r., mocą którego oddalono odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rentowego z dnia 14 lipca 2023 r. w przedmiocie ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. W sprawie ustalono, że odwołujący się jest komornikiem sądowym, który opłaca podatek dochodowy od osób fizycznych (podatek liniowy). Spór między stronami sprowadzał się do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w związku z art. 15 ustawy z 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o I USK 1120/26 2 podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2105), który znowelizował również art. 81 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1461 ze zm., dalej jako ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej lub ustawa). Sąd Okręgowy podniósł, że komornika na potrzeby ubezpieczeń społecznych traktuje się jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, przy czym nie na podstawie art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa), lecz wprost na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 1458 ze zm.). Ta regulacja jest normą szczególną, która ma pierwszeństwo przed normami ogólnymi zawartymi w ustawie systemowej. Dlatego w odniesieniu do ubezpieczonego ma zastosowanie art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej). Sąd drugiej instancji zaaprobował stanowisko Sądu Okręgowego i uznał, że powołane w zaskarżonym wyroku podstawy prawne mają zastosowanie do komornika sądowego nie z samego faktu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, ale na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych. Skoro odwołujący się wybrał formę opodatkowania dochodu w formie podatku liniowego (19%), to nie może w stosunku do niego mieć zastosowanie art. 81 ust. 2za ustawy. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną odwołujący się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz zachodzi potrzeba dokonania przez Sąd Najwyższy autorytatywnej wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości w procesie stosowania prawa i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Problem dotyka ustalenia właściwej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komorników sądowych, to jest ustalenia czy zastosowanie w stosunku do komorników sądowych znajdować winna podstawa wskazana w art. 81 ust. 2, czy też wskazana w art. 81 ust. 2za ustawy. Rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne dla zapewnienia jednolitości stosowania prawa w sprawach dotyczących całej grupy zawodowej komorników sądowych oraz dla ukształtowania pewności prawa w zakresie obciążeń publicznoprawnych. I USK 1120/26 3 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania. Skarżący wskazał dwie okoliczności, które – jego zdaniem – uzasadniały przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a mianowicie w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Z uzasadnienia wniosku w tym zakresie wynika, że autor skargi kasacyjnej trafnie postrzega obie podstawy przedsądu, co jednak aktualnie nie przekłada się na skuteczność tego etapu postępowania. Wynika to z tego, że Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26 (LEX nr 4145668) rozstrzygnął istniejące w sprawie problemy prawne, identyczne z tymi, które podniósł skarżący. W powołanym orzeczeniu wyjaśniono, że z dniem 1 stycznia 2022 r. nastąpiła zmiana zasad ustalania wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne. Po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2105, ze zm., dalej zwana Polskim Ładem) podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą określona w art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej została uzależniona od sposobu opodatkowania osoby prowadzącej działalność gospodarczą, przy czym do tej kategorii osób należy zaliczyć podmioty wskazane w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Celem zmian w zakresie regulacji składki zdrowotnej było urzeczywistnienie zasady solidarności społecznej przez uzależnienie wysokości składki od realnych dochodów lub przychodów osoby objętej ubezpieczeniem zdrowotnym. W przypadku przedsiębiorców wdrożenie tego rozwiązania polegało na przyjęciu, że podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne są co do zasady rzeczywiste dochody przedsiębiorcy w miejsce dotychczasowej stałej opłaty ryczałtowej (zob. I USK 1120/26 4 uzasadnienie projektu legislacyjnego ustawy Polski Ład, druk sejmowy nr 1532 i 1532-A, Sejm IX kadencji). Sąd Najwyższy uwzględnił, że zgodnie z art. 2 ustawy o komornikach sądowych skarżący jest funkcjonariuszem publicznym, a w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym - organem władzy publicznej (art. 3 ust. 1 tej ustawy). Ustawa o komornikach sądowych jednoznacznie stanowi, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 i 2). Zarazem jednak art. 33 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że do komornika stosuje się przepisy ustaw: 1) z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; 2) z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3) z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, „dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. Oznacza to, że z perspektywy podatkowej i składkowej do komornika zastosowanie znajdą – z braku odmiennego wyraźnego zastrzeżenia w ustawie - wprost, a nie odpowiednio – przepisy dotyczące przedsiębiorców. Odesłanie zawarte w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach powoduje, że w świetle regulacji kształtującej system ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji także system opieki zdrowotnej, komornik będzie traktowany jak przedsiębiorca, a nie, że nim jest lub że się nim staje. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność „uważa się” określone, wymienione w kolejnych podpunktach kategorie podmiotów. Mają zatem do niego zastosowanie wprost przepisy ustawy systemowej dotyczące przedsiębiorców, co oznacza, że komornik sądowy mimo iż nie jest przedsiębiorcą, ma możliwości skorzystania z udogodnień i benefitów, które przewidziane są dla przedsiębiorców, to jest między innymi preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno - rentowe w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (por. M. Świtkowski [w:] B. Falkowski, A. Grajewski, J. Prasałek, M. Rączkowski, M. Simbierowicz, T. Skoczylas, M. Świtkowski: Komentarz do ustawy o komornikach sądowych [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, komentarz do art. 33, pkt 2). Marginalnie może wskazać zaś, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za I USK 1120/26 5 osoby wykonujące działalność gospodarczą (zob. np. wyroki: z dnia 23 kwietnia 1991 r., C-41/90; z dnia 16 listopada 1995 r., C-244/94; z dnia 11 grudnia 1997 r., C-55/96). O ile komornik sądowy o ile nie prowadzi działalności pozarolniczej, o tyle art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach nakazuje stosować do niego przepisy „dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. W ujęciu historycznym (zob. art. 28 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, jednolity tekst: Dz. U. z 2018 r., poz.1309) wskazywano, że komornicy zostali przyrównani do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą zgodnie z nazewnictwem stosowanym w prawie podatkowym i prawie o ubezpieczeniach społecznych (por. A. Powałowski [w:] Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Komentarz, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2012, komentarz do art. 28, pkt 1, s. 154-155). Ustawodawca postanowił więc, że komornika sądowego w systemie ubezpieczeń społecznych i konsekwentnie w systemie opieki zdrowotnej należy uznawać za „przedsiębiorcę”. Jest to fikcja prawna analogiczna do tej, jaka jest w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, która za pracownika uważa określone tam kategorie osób. Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że punkt wyjścia stanowi art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a ta ustawa wprowadza odmienne zasady ustalania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne różnych grup przedsiębiorców w zależności od formy opodatkowania. I tak art. 81 ust. 2zaa reguluje sytuację osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy systemowej, które jednocześnie prowadzą inną działalność pozarolniczą wymienioną w art. 8 ust. 6 tej ustawy, z której opłacają podatek dochodowy z działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 27, art. 30c lub art. 30ca ustawy o podatku dochodowym lub na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, nakazując stosować do nich przepisy ust. 2 lub 2e oraz odpowiednio przepisy art. 82 ust. 2a lub 2b ustawy oświadczeniach. Rzecz w tym, że zakres stosowania art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach jest relatywnie wąski, bo chodzi w nim o przedsiębiorców prowadzących tylko jedną działalność i nieosiągających przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych. Z kolei podmiot opłacający podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym I USK 1120/26 6 (podatek liniowy), uważany jednocześnie za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej z uwagi na regulację art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach, zaliczony jest do podmiotów, o których mowa w art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy. Taka wykładnia przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawie skargi i wynikająca z zaskarżonego wyroku, jest obecnie ukształtowana w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. jako jedne z wielu np. wyroki: Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2026 r., III AUa 114/25, LEX nr 4088170; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 października 2025 r., III AUa 535/24, LEX nr 3984562; Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2025 r., III AUa 99/25, LEX nr 3950833 i z dnia 30 kwietnia 2025 r., III AUa 692/24, LEX nr 3950859; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2025 r., III AUa 1013/24, LEX nr 4081773 i z dnia 4 lutego 2025 r., III AUa 1029/24, LEX nr 4081777; Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 stycznia 2025 r., III AUa 554/24, LEX nr 3906025), a prezentowane wcześniej poglądy odmienne (zob. też M. Tomaszewska, Przegląd Prawa Egzekucyjnego z 2025 r., nr 3, s.163-187) nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia, skoro pomijają wyżej akcentowane argumenty. Sumując, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5). Dlatego Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane stosownie do reguły z art. 102 w związku z art. 39821 k.p.c., ponieważ w dacie wniesienie skargi kasacyjnej orzecznictwo sądów powszechnych co do wykładni art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie było jednolite. AGM [a.ł] I USK 1120/26 7