I USK 1088/26

I USK 1088/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 29 września 2026 r. w sprawie z odwołania W.J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu z udziałem K.B. o ustalenie nieistnienia ubezpieczeń społecznych, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 29 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. akt III AUa 38/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od skarżącego na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 17 czerwca 2025 r., oddalił apelację W.J. od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 7 listopada 2024 r., oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Toruniu z dnia 28 marca 2024 r., stwierdzającej, że zainteresowany podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 5 sierpnia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. i od 26 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. jako zleceniobiorca u płatnika składek A. Jednocześnie organ rentowy ustalił I USK 1088/26 2 zainteresowanemu podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. W sprawie ustalono, że płatnik składek nie zgłosił zainteresowanego do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów nazwanych umowami o dzieło w spornych okresach, a przedmiotem tych umów było wykonanie „dzieł” w postaci protokołów z kontroli okresowej przeprowadzanej co najmniej raz w roku, dwa razy do roku oraz co najmniej raz na 5 lat w zakresie zgodnym z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r. Nr 156, poz. 524). Sąd Okręgowy stwierdził, że umowy nazwane umowami o dzieło nie zostały zrealizowane na warunkach typowych dla tego rodzaju kontraktu. Przedmiotem umów były w istocie określone czynności, prowadzące ostatecznie do sporządzenia protokołu, a nie ich rezultat w postaci samego protokołu. O braku indywidualizacji „dzieł” świadczyła również okoliczność, że protokoły te nie odróżniały się w żaden sposób od protokołów sporządzonych przez inne osoby, posiadające stosowne uprawnienia. W ocenie Sądu Okręgowego, strony w żaden sposób nie wykazały, jakimi indywidualnymi cechami, istotnymi z punktu widzenia treści umowy o dzieło, miałyby odznaczać się prace wykonywane przez zainteresowanego, a czynności wykonywane przez niego, w ramach realizacji spornych umów, należało określić jako czynności starannego działania związane ze świadczeniem usług, do których na mocy art. 750 k.c. stosuje się przepisy o zleceniu. Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną dokonane przez Sąd Okręgowy. Sąd ten podkreślił, że w samej umowie nie zostało konkretnie określone dzieło, które miałoby zostać wykonane przez zainteresowanego. Przedmiotem jego czynności miało być przeprowadzenie kontroli okresowej oraz sporządzenie protokołu z tej czynności. Trafnie zaakcentował Sąd pierwszej instancji, że nie chodziło o samo przygotowanie dokumentu w postaci protokołu kontroli, lecz o kompleks czynności związanych z przeprowadzeniem kontroli, a następnie sporządzeniem protokołu z tej czynności. Już zatem choćby ta okoliczność wykluczała przyjęcie, że czynności zainteresowanego zmierzały do wykonania dzieła. Chodziło w istocie o wykonanie usługi. Okoliczność, że poszczególne kontrole okresowe (i sporządzane po ich wykonaniu protokoły) oraz opracowania techniczne dotyczyły różnych obiektów budowlanych i przeprowadzane były w różnym czasie I USK 1088/26 3 nie świadczył o indywidualnym charakterze poszczególnych czynności w rozumieniu art. 627 k.c. Rodzajowo bowiem czynności te miały tożsamy charakter, zaś schemat postępowania w odniesieniu do poszczególnych kategorii czynności był taki sam. Skargę kasacyjną w imieniu skarżącego wniósł jego pełnomocnik. We wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, a w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, dotyczące prawidłowej wykładni przepisu art. 734 § 1 k.c. i art. 750 k.c. - w zakresie ich zastosowania do ustalenia rodzaju umowy łączącej strony w celu wykonania dzieła w oparciu o uregulowania właściwe dla umów o dzieło. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do merytorycznego rozpoznania. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) - jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - wymaga wskazania elementarnych wad naruszenia prawa (materialnego lub procesowego), które są widoczne na pierwszy rzut oka, bez konieczności analizy zgromadzonego materiału dowodowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859). Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania - z uwagi na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa, czyli takiej, która nie wymaga dokonywania pogłębionej analizy tekstu i wchodzących w grę przepisów oraz doszukiwania się ich znaczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07 LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364). I USK 1088/26 4 Z kolei podstawa z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. obliguje skarżącego do wykazania, że: (-) przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy; (-) musi to być zagadnienie dotyczące wykładni przepisów prawa, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw; (-) skarżący powinien sformułować problem prawny, określić przepisy prawa i wskazać argumenty, które prowadzą do rozbieżnych ocen; (-) winien przeprowadzić stosowny wywód prawny, zbieżny do pytania prawnego, o którym mowa w art. 390 k.p.c., tak by uchwycić istotę i wagę formułowanego problemu. Za pomocą tej przesłanki nie można zwalczać dotychczasowego mechanizmu stosowania prawa, zwłaszcza jeśli jego wykładnia jest powszechnie przyjęta w orzecznictwie i została uwzględniona przez sąd drugiej instancji. Kierunek rozstrzygnięcia wpisuje się w dominujący nurt orzeczniczy, bowiem przy umowie zlecenia nacisk położono nie na "oznaczenie" efektu, ale na "określenie" kategorii czynności prawnej (usługi) podlegającej wykonaniu. Ważne jest jednak, że między "oznaczeniem" a rezultatem pracy istnieje ścisły wektor zależności. Nie można zrealizować dzieła, jeśli nie zostało ono umownie wytyczone. W przeciwnym razie, niemożliwe będzie poddanie dzieła sprawdzianowi w zakresie wad fizycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2017 r., III UK 53/16, LEX nr 2188651). Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że umowa o dzieło i umowa zlecenia należą do umów o świadczenie usług, aczkolwiek ich zakresy nie są tożsame. Niewątpliwie każda umowa o dzieło należy do kategorii umów rezultatu, jednak nie każda umowa rezultatu może być podporządkowana przepisom umowy o dzieło. W judykaturze zgodnie uznaje się, że tego rodzaju umowa jest konsensualna, wzajemna, w której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do osiągnięcia w przyszłości indywidualnie oznaczonego, samoistnego, obiektywnie możliwego, a subiektywnie pewnego rezultatu pracy ludzkiej o charakterze materialnym lub niematerialnym. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Stosunek prawny wynikający z umowy o dzieło nie ma charakteru zobowiązania trwałego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., III USK 155/22, LEX nr 3561927). W odniesieniu do umowy o dzieło wynagrodzenie jest związane z samym dziełem i jego wykonaniem, a nie z ilością, jakością i rodzajem wykonanej pracy, jak I USK 1088/26 5 ma to miejsce w przypadku umów starannego działania (umowy o pracę, umowy zlecenia lub umowy oświadczenie usług - zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2020 r., II UK 397/19, LEX nr 3075375). Ocena materialnoprawnych skutków zaskarżonego orzeczenia zamyka się w ustaleniach faktycznych, bo te pozwalają na ocenę zastosowanego prawa materialnego. Tym samym w sprawie nie występują wskazane we wniosku argumenty pozwalające na przyjęcie jej do rozpoznania. Dlatego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach orzeczono w myśl art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. AGM [SOP]