I USK 1068/26

I USK 1068/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 14 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania J.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku o podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 763/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. odstępuje od obciążenia odwołującego się kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2025 r., zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2024 r. i oddalił odwołanie J.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Gdańsku, mocą której odmówiono ubezpieczonemu wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r. I USK 1068/26 2 W sprawie ustalono, że odwołujący się jest komornikiem sądowym przy Sądzie Rejonowym w Starogardzie Gdańskim. Od 1 stycznia 2002 r. był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba opłacająca składki na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej kwoty, nie niższej jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, zaś w dokumentach rozliczeniowych wskazał jako formę opodatkowania zasady ogólne (podatek liniowy). Następnie w maju 2023 r. wnioskodawca złożył wniosek o wydanie decyzji w zakresie podstawy wymiaru składki zdrowotnej za 2022 r. W treści wniosku płatnik wskazał, że w stosunku do komornika sądowego przy ustalaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne za poszczególne miesiące 2022 r. ma zastosowanie art. 79 ust. 1 w związku z art. 81 ust. 2za ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1461 ze zm., dalej jako ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej lub ustawa). Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie i ustalił, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne wnioskodawcy - jako osoby prowadzącej działalność pozarolniczą - od lutego 2022 r. stanowi kwota przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego włączenie z wypłatami z zysku. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 1458 ze zm.) komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzić działalności gospodarczej. Z kolei w art. 33 ust. 3 tej ustawy przyjęto, że do komornika sądowego stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 592, dalej ustawa o podatku dochodowym) oraz ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) a także ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Na tle regulacji art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, Sąd Okręgowy stwierdził zatem, że odwołujący się jako komornik sądowy nie mieści się w żadnej grupie osób wymienionych w art. 81 ust. 2 tej ustawy ani też nie należy do katalogu podmiotów I USK 1068/26 3 wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Dlatego uzasadnione jest twierdzenie, że w zakresie podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zastosowanie znajduje do niego art. 81 ust. 2za ustawy, zgodnie z którym podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pozostałych osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa, stanowi kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Sąd drugiej instancji nie podzielił powyższego stanowiska i uznał, że art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych nie pozostawia wątpliwości, iż przepis ten w zakresie regulacji dotyczących należności podatkowych, zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym i opieki zdrowotnej, w tym reguł ustalania podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, odsyła do tych regulacji prawnych, które znajdują zastosowanie dla kategorii podmiotów zidentyfikowanych jako „osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą”. System prawa również w zakresie zabezpieczane społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego należy traktować jako spójny. Ustawodawca w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej wprost wiąże zasady i zakres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z zabezpieczeniem społecznym, regulowanym ustawą systemową. Na potwierdzenie tego stanowiska Sąd Apelacyjny wskazał, że w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej wielokrotnie ustawodawca odwołuje się do pojęć prawnych, jakie zawarł w ustawie systemowej. Idąc dalej, literalna wykładnia przepisu wskazuje wprost, że komornika traktuje się jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na potrzeby ubezpieczeń społecznych nie na podstawie art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, ale na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach. W konsekwencji, komornika na potrzeby ubezpieczeń społecznych potraktowano jako podmiot spełniający definicję określoną w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej. Sąd Apelacyjny odwołał się również do stanowiska doktryny, zgodnie z którym komornik spełnia ustawowe definicje zarówno przedsiębiorcy, jak i działalności gospodarczej. Bez wątpienia bowiem komornik jest osobą fizyczną, która prowadzi zorganizowaną działalność (w ramach utworzonej kancelarii), a także ta działalność jest działalnością zarobkową (zarobki są zaś uzależnione od aktywności i efektywności danego komornika) wykonywaną we własnym imieniu (w odróżnieniu I USK 1068/26 4 od pracownika, który wykonuje czynności w imieniu osoby, która go zatrudniła), a także wykonywaną w sposób ciągły. Wskazanie wprost art. 33 ust. 2 ustawy o komornikach, że ów nie jest jednak przedsiębiorcą i nie może prowadzić działalności gospodarczej ma przede wszystkim rozwiać wątpliwości odnośnie do charakteru pracy komornika jako funkcjonariusza publicznego w ramach struktur państwa, a także wskazać na ograniczenia z tego wynikające. Sąd odwoławczy wskazał także, że o sposobie ustalenia wysokości podstawy wymiaru, jak i wysokości składki, decyduje stosowna forma opodatkowania uzyskiwanych przychodów. Oznacza to, że do komorników sądowych nie ma zastosowania art. 81 ust. 2za ustawy zdrowotnej, która określa zasady opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne w przypadku innych osób prowadzących pozarolniczą działalność. Odnosząc się zaś do uzasadnienia Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny podkreślił, że art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obejmuje swą regulacją pozostałe osoby prowadzące działalność pozarolniczą wymienione w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej inne niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Zastosowanie art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej mogłoby więc nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że odwołujący się nie spełnia kryteriów ze wskazanych wyżej regulacji i nie może być zaliczony do żadnej z kategorii osób wskazanych w art. 81 ust. 2, 2e, 2z i 2zaa ustawy. Jeśli zaś przyjrzeć się regulacji art. 81 ust. 2, 2e, 2z i 2zaa ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, to obejmuje ona wszystkie osoby określone przez ustawodawcę jako prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej) i nie pozostawia żadnej luki, która miałaby zostać uzupełniona poprzez regulację art. 81 ust. 2za tej ustawy. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną odwołujący się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz zachodzi potrzeba dokonania przez Sąd Najwyższy autorytatywnej wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości w procesie stosowania prawa i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Problem dotyka ustalenia właściwej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komorników sądowych, to jest ustalenia czy zastosowanie w stosunku do komorników sądowych znajdować winna podstawa wskazana w art. 81 ust. 2, czy też wskazana w art. 81 ust. 2za ustawy. Rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne dla zapewnienia jednolitości stosowania I USK 1068/26 5 prawa w sprawach dotyczących całej grupy zawodowej komorników sądowych oraz dla ukształtowania pewności prawa w zakresie obciążeń publicznoprawnych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania. Skarżący wskazał dwie okoliczności, które – jego zdaniem – uzasadniały przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a mianowicie w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Z uzasadnienia wniosku w tym zakresie wynika, że autor skargi kasacyjnej trafnie postrzega obie podstawy przedsądu, co jednak aktualnie nie przekłada się na skuteczność tego etapu postępowania. Wynika to z tego, że Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26 (niepublikowany) rozstrzygnął istniejące w sprawie problemy prawne, identyczne z tymi, które podniósł skarżący. W powołanym orzeczeniu wyjaśniono, że z dniem 1 stycznia 2022 r. nastąpiła zmiana zasad ustalania wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne. Po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2105, ze zm., dalej zwana Polskim Ładem) podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą określona w art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej została uzależniona od sposobu opodatkowania osoby prowadzącej działalność gospodarczą, przy czym do tej kategorii osób należy zaliczyć podmioty wskazane w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Celem zmian w zakresie regulacji składki zdrowotnej było urzeczywistnienie zasady solidarności społecznej przez uzależnienie wysokości składki od realnych dochodów lub przychodów osoby objętej ubezpieczeniem zdrowotnym. W przypadku przedsiębiorców wdrożenie tego rozwiązania polegało na przyjęciu, że podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne są co do zasady rzeczywiste dochody przedsiębiorcy w miejsce dotychczasowej stałej opłaty ryczałtowej (zob. I USK 1068/26 6 uzasadnienie projektu legislacyjnego ustawy Polski Ład, druk sejmowy nr 1532 i 1532-A, Sejm IX kadencji). Sąd Najwyższy uwzględnił, że zgodnie z art. 2 ustawy o komornikach sądowych skarżący jest funkcjonariuszem publicznym, a w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym - organem władzy publicznej (art. 3 ust. 1 tej ustawy). Ustawa o komornikach sądowych jednoznacznie stanowi, że komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 i 2). Zarazem jednak art. 33 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że do komornika stosuje się przepisy ustaw: 1) z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych; 2) z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3) z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, „dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. Oznacza to, że z perspektywy podatkowej i składkowej do komornika zastosowanie znajdą – z braku odmiennego wyraźnego zastrzeżenia w ustawie - wprost, a nie odpowiednio – przepisy dotyczące przedsiębiorców. Odesłanie zawarte w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach powoduje, że w świetle regulacji kształtującej system ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji także system opieki zdrowotnej, komornik będzie traktowany jak przedsiębiorca, a nie, że nim jest lub że się nim staje. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność „uważa się” określone, wymienione w kolejnych podpunktach kategorie podmiotów. Mają zatem do niego zastosowanie wprost przepisy ustawy systemowej dotyczące przedsiębiorców, co oznacza, że komornik sądowy mimo iż nie jest przedsiębiorcą, ma możliwości skorzystania z udogodnień i benefitów, które przewidziane są dla przedsiębiorców, to jest między innymi preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno - rentowe w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (por. M. Świtkowski [w:] B. Falkowski, A. Grajewski, J. Prasałek, M. Rączkowski, M. Simbierowicz, T. Skoczylas, M. Świtkowski: Komentarz do ustawy o komornikach sądowych [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, komentarz do art. 33, pkt 2). Marginalnie może wskazać zaś, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za I USK 1068/26 7 osoby wykonujące działalność gospodarczą (zob. np. wyroki z dnia 23 kwietnia 1991 r., C-41/90; z dnia 16 listopada 1995 r., C-244/94; z dnia 11 grudnia 1997 r., C-55/96). O ile komornik sądowy o ile nie prowadzi działalności pozarolniczej, o tyle art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach nakazuje stosować do niego przepisy „dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą”. W ujęciu historycznym (zob. art. 28 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, jednolity tekst: Dz. U. z 2018 r., poz.1309) wskazywano, że komornicy zostali „przyrównani do osób prowadzących pozarolniczą działalnością gospodarczą zgodnie z nazewnictwem stosowanym w prawie podatkowym i prawie o ubezpieczeniach społecznych (por. A. Powałowski [w:] Ustawa o komornikach sądowych i egzekucji. Komentarz, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2012, komentarz do art. 28, pkt 1, s. 154-155). Ustawodawca postanowił więc, że komornika sądowego w systemie ubezpieczeń społecznych i konsekwentnie w systemie opieki zdrowotnej należy uznawać za „przedsiębiorcę”. Jest to fikcja prawna analogiczna do tej jaka jest w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, która za pracownika uważa określone tam kategorie osób. Dalej Sąd Najwyższy wskazał, że punkt wyjścia stanowi art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a ta ustawa wprowadza odmienne zasady ustalania wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne różnych grup przedsiębiorców w zależności od formy opodatkowania. I tak art. 81 ust. 2zaa reguluje sytuację osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy systemowej, które jednocześnie prowadzą inną działalność pozarolniczą wymienioną w art. 8 ust. 6 tej ustawy, z której opłacają podatek dochodowy z działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 27, art. 30c lub art. 30ca ustawy o podatku dochodowym lub na zasadach określonych w ustawie z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, nakazując stosować do nich przepisy ust. 2 lub 2e oraz odpowiednio przepisy art. 82 ust. 2a lub 2b ustawy oświadczeniach. Rzecz w tym, że zakres stosowania art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach jest relatywnie wąski, bo chodzi w nim o przedsiębiorców prowadzących tylko jedną działalność i nieosiągających przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych. Z kolei podmiot opłacający podatek I USK 1068/26 8 dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym (podatek liniowy), uważany jednocześnie za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej z uwagi na regulację art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach, zaliczony jest do podmiotów, o których mowa w art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy. Taka wykładnia przepisów prawa materialnego wskazanych w podstawie skargi i wynikająca z zaskarżonego wyroku, jest obecnie ukształtowana w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. jako jedne z wielu np. wyroki: Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2026 r., III AUa 114/25, LEX nr 4088170; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 października 2025 r., III AUa 535/24, LEX nr 3984562; Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2025 r., III AUa 99/25, LEX nr 3950833 i z dnia 30 kwietnia 2025 r., III AUa 692/24, LEX nr 3950859; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2025 r., III AUa 1013/24, LEX nr 4081773 i z dnia 4 lutego 2025 r., III AUa 1029/24, LEX nr 4081777; Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 stycznia 2025 r., III AUa 554/24, LEX nr 3906025), a prezentowane wcześniej poglądy odmienne (zob. też M. Tomaszewska, Przegląd Prawa Egzekucyjnego z 2025 r., nr 3, s.163-187). Sumując, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP-wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5). Dlatego Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane stosownie do reguły z art. 102 w związku z art. 39821 k.p.c., ponieważ w dacie wniesienie skargi kasacyjnej orzecznictwo sądów powszechnych co do wykładni art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie było jednolite. AGM [SOP]