I USK 1059/26

I USK 1059/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 14 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania Ł.S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu o rentę socjalną - wznowienie wypłaty, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 14 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt III AUa 457/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 10 czerwca 2025 r., oddalił apelację Ł.S. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 4 marca 2025 r., mocą którego oddalono jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, II Oddział w Poznaniu z dnia 17 sierpnia 2023 r., odmawiającej prawa do wznowienia wypłaty renty socjalnej. W sprawie ustalono, że odwołujący się uzyskał prawo do renty socjalnej na stałe (2003 r.) W pouczeniu zawartym w tej decyzji wskazano, że renta socjalna nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej, renty strukturalnej, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego. I USK 1059/26 2 Następnie pozwany decyzją z 21 września 2006 r. przyznał odwołującemu się rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 4 lipca 2006 r. do dnia 31 lipca 2011 r., a decyzją z 29 września 2021 r. (uzupełnioną decyzją z 29 października 2021 r.) organ rentowy przyznał odwołującemu rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Z kolei decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r. organ rentowy przyznał odwołującemu się rentę rodzinną od dnia […] 2023 r. (od dnia śmierci ojca). W lipcu 2023 r. odwołujący się wniósł o przyznanie prawa do renty socjalnej. Sąd Apelacyjny odwołał się do art. 7 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 377, dalej jako ustawa o rencie socjalnej), zgodnie z którym to świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury, uposażenia w stanie spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej lub pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej, a także osobie uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Po wtóre, renta socjalna jest świadczeniem mającym szczególny charakter i dotyczy osób, które z przyczyn zdrowotnych nie mogą wypracować własnego stażu ubezpieczeniowego. Stanowi więc świadczenie o charakterze zabezpieczającym, kompensującym brak możliwości uzyskania uprawnień do świadczeń z sytemu ubezpieczeń społecznych, a jej celem jest zapewnienie osobie spełniającej ustawowe warunki do przyznania tego świadczenia środków finansowych niezbędnych do życia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2011 r., I UK 343/10, OSNP z 2012 r. nr 11-12, poz. 143). Skoro ubezpieczony jest uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy (na stałe), to pozwany słusznie wstrzymał wypłatę renty socjalnej. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik odwołującego się. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne oraz stwierdził, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W jego ocenie, problematyka art. 7 ustawy o rencie socjalnej w odniesieniu do wznowienia wypłaty przyznanej już renty socjalnej na stałe, a nie ponowne ustalenie prawa do niej, w sytuacji, gdy wypłata renty z tytułu niezdolności do pracy zostanie wstrzymana, nie została wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego (brak I USK 1059/26 3 aktualnej linii orzeczniczej). Tymczasem wstrzymanie wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu przyznania i wypłaty renty rodzinnej winno skutkować - w ocenie skarżącego - wznowieniem wypłaty renty socjalnej, do której prawa skarżący nigdy nie utracił a jedynie wstrzymano mu jej wypłatę. Po wtóre, zaskarżony wyrok jest ewidentnie błędny, a wyprowadzone przez Sąd Apelacyjny wnioski pomijają okoliczność, że odwołujący jest osobą całkowicie trwale niezdolną do pracy od urodzenia, a tym samym jego niezdolność do pracy nie powstała w okresie ubezpieczenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania, bowiem nie operuje uzasadnionymi przesłankami. Podstawowym celem instytucji przedsądu jest ustalenie, czy w skardze kasacyjnej podniesiono okoliczności, których rozważenie przez Sąd Najwyższy będzie wkładem w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego sądowej wykładni. Tylko wtedy wykazany zostaje publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147; z 9 listopada 2005 r., V CSK 70/05, LEX nr 1405380). Wymaganie dotyczące przedstawienia okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ma umożliwić stronie wnoszącej skargę kasacyjną przekonanie Sądu Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się wstępne badanie skargi pod kątem przyjęcia jej (dopuszczenia jej) do rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06, LEX nr 189753). Dla spełnienia obowiązku określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest przedstawienie argumentacji przekonującej o potrzebie przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Odnośnie do przesłanki sformułowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. należy wskazać, że zagadnieniem prawnym w rozumieniu tego przepisu jest problem nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także – w uzasadnieniu wniosku – przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację I USK 1059/26 4 wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne”. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467 i z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468). W tym kontekście należy wskazać, że skarżący nie uczynił zadość wymogom związanym z uzasadnieniem występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Przede wszystkim skarga w ogóle nie zawiera pogłębionego uzasadnienia wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania. Brak w niej stosownych wywodów jurydycznych przemawiających – po pierwsze – za potrzebą rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy, działający w interesie publicznym jako „sąd prawa”, oraz – po drugie – uzasadniających dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od rozstrzygnięcia tego problemu przez Sąd drugiej instancji. Wywodów takich nie może zastąpić puenta, że obecnie „brak jest aktualnej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego”. Tak prezentowane stanowisko taci z pola widzenia, że skoro art. 7 ustawy o rencie socjalnej od wielu lat nie był nowelizowany, to aktualność zachowuje wypracowane na jego tle orzecznictwo. Dał temu wyraz Sąd odwoławczy, powołując się na werdykt w sprawie I UK 343/10. Wówczas Sąd Najwyższy wyjaśnił, że osoba pobierająca - wskutek dokonania wyboru jedno z przysługujących jej świadczeń - rentę rodzinną, która nadal jest uprawniona do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, nie ma prawa do renty socjalnej. O ile w tej sprawie chodziło o zbieg innego I USK 1059/26 5 świadczenia (renta rolnicza), o tyle uzasadnienie tego wyroku w sposób czytelny wyjaśnia podstawy odmowy wznowienia świadczenia socjalnego. Po drugie, można mieć wątpliwości na ile przedstawione zagadnienie w ogóle ma walor prawny wymagający interwencji interpretacyjnej Sądu Najwyższego. Wykładnia językowa sformułowania „renta socjalna nie przysługuje” nie nastręcza takich trudności i wątpliwości, które uzasadniałyby zajęcie stanowiska przez Sąd Najwyższy. Jak trafnie uznał Sąd drugiej instancji przyznanie ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy niweczy dalszą wypłatę renty socjalnej, która ma charakter wyjątkowy. Wypracowanie własnego stażu ubezpieczeniowego (bezsporne) otwiera drogę do renty na ogólnych zasadach. Te zaś nie mogą być konwalidowane przez pryzmat potencjalnego późniejszego świadczenia (renty rodzinnej), której przyznanie otwierałoby zbieg prawa do wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Skarga kasacyjna nie jest także oczywiście uzasadniona. Przy powołaniu się w skardze kasacyjnej na przesłankę przedsądu, jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego I USK 1059/26 6 lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał oczywistej zasadności skargi w wyżej opisany sposób. Spojrzenie na werdykt Sądu Apelacyjnego w świetle materiału dowodowego nie przemawia na rzecz stanowiska skarżącego. Bezsporne ustalenia faktyczne nie upoważniają do wniosku, że w sprawie doszło do elementarnych wad w procesie stosowania prawna, to znaczy Sąd odwoławczy nie opał się na atypowych regułach rozumowania, które stoją w oczywistej sprzeczności z treścią przepisów, czy też stanowiskiem doktryny i orzecznictwa. Sumując powyższe, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. AGM [SOP]