I USK 1047/26

I USK 1047/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Robert Stefanicki Dnia 13 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania T. K. przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim o ustalenie stopnia niepełnosprawności, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt VIII Ua 67/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz radcy prawnej J.W. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych, powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującemu się z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 9 maja 2025 r. oddalił apelację wniesioną przez T. K. od wyroku Sądu Rejonowego Poznań — Grunwald i Jeżyce w Poznaniu z 7 września 2023 r. oddalającego odwołanie wnioskodawcy od orzeczenia I USK 1047/26 2 Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Wielkopolskim z 16 marca 2021 r. stwierdzającego u ubezpieczonego lekki stopień niepełnosprawności. Wnioskodawca złożył skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia. W podstawach skargi podniósł zarzut naruszenia: art. 4 ust. 1 i art. 6b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych przez błędną wykładnię i przyjęcie, że u T. K. nie występują trwałe ograniczenia w zakresie funkcjonowania społecznego i zawodowego, mimo że ustalone w sprawie fakty oraz dokumentacja medyczna wskazują na postępujący charakter choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa; art. 233 § 1 k.p.c. - przez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, w szczególności opinii biegłego z zakresu ortopedii, art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. - przez zaniechanie dopuszczenia dowodu z opinii innego, aktualnie praktykującego biegłego ortopedy; art. 233 § 2 k.p.c. - przez pominięcie w ocenie dowodowej faktu, że opinia biegłego była niespójna, powtarzała fragmenty uzasadnienia i nie odpowiadała na istotne pytania Sądu; art. 328 § 2 k.p.c. - poprzez brak pełnego i logicznego uzasadnienia w zakresie, w jakim Sąd pierwszej i drugiej instancji przyjął, iż opinia biegłego nie budzi zastrzeżeń, mimo oczywistych braków metodologicznych. W świetle przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i ustalenie, że T. K. jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ewentualnie, w razie niepodzielenia przez Sąd Najwyższy stanowiska co do możliwości wydania orzeczenia reformatoryjnego - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. Ponadto wniósł o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie niniejszej skargi kasacyjnej. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na podstawach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.c. Według skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania: „czy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych może oprzeć rozstrzygnięcie w sprawie I USK 1047/26 3 o ustalenie stopnia niepełnosprawności na opinii biegłego opartej na nieaktualnym materiale medycznym, w szczególności na badaniach sprzed wielu lat w sytuacji, gdy schorzenie ma charakter postępujący i degeneracyjny?”. Zdaniem skarżącego takie wątpliwości wynikają z praktyki orzeczniczej sądów powszechnych. Dostrzegalna jest niejednolitość w podejściu do aktualności opinii biegłych oraz konieczności ich uzupełniania lub powoływania nowych biegłych w sytuacji, gdy schorzenie ma charakter postępujący. W części spraw sądy rygorystycznie wymagają aktualnych badań i opinii, w innych natomiast poprzestają na opiniach opartych na materiale historycznym. Potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości, to jest: art. 233 § 1 k.p.c., art. 278 § 1 k.p.c., art. 4 ust. 1 i art. 6b ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zdaniem skarżącego wynika z wątpliwości dotyczących zakresu obowiązków sądu w sytuacji, gdy opinia biegłego jest oparta na nieaktualnej dokumentacji, bądź nie uwzględnia postępu choroby albo jest niespójna i nie odpowiada na istotne pytania sądu, a mimo to zostaje uznana za pełnowartościowy dowód. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że opinia biegłego musi być: aktualna, pełna, logiczna i odpowiadać na postawione pytania. Jednocześnie brak jest jednoznacznych kryteriów, kiedy sąd ma obowiązek powołania kolejnego biegłego, a kiedy może poprzestać na opinii istniejącej. Prowadzi to do rozbieżności w praktyce sądowej i narusza zasadę równości stron wobec prawa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozwanego nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do I USK 1047/26 4 rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z: 7 lutego 2024 r., II USK 124/23, LEX nr 3669686; 1 kwietnia 2025 r., II USK 197/24, Legalis nr 3207962; 18 lutego 2026 r., I USK 265/26, Legalis nr 3967734). Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I. Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T. Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367-50539, Warszawa 2021, art. 3989; M. Manowska (w:) A. Adamczuk, P. Pruś, M. Radwan, M. Sieńko, E. Stefańska, M. Manowska, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-47716, LEX 2022, art. 3989). Sąd Najwyższy stosownie do przepisu art. 3989 § 1 k.p.c. przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, powinna ona zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarżący nie zdołał wykazać występowania w sprawie wskazanych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania przez Sąd Najwyższy, musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie być: 1) sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, 2) przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny – I USK 1047/26 5 tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu, 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą – tak, aby udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie ułatwiło sądowi odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy, 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości, ze względu na użycie przez ustawodawcę przymiotnika kwalifikującego „istotne”. W sprawie nie występuje więc istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., jeżeli ocena sformułowanego przez skarżącego problemu jest jednoznaczna, polega na zwykłej wykładni prawa i jego zastosowaniu do określonych w konkretnej sprawie ustaleń faktycznych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2007 r., I PK 220/07, LEX nr 864044: 10 stycznia 2014 r., III UK 59/13, LEX nr 1648611; 31 stycznia 2018 r., II UK 147/17, LEX nr 3373309). Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę (postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151; 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14, LEX nr 2630721; 28 maja 2024 r., I CSK 2813/23, LEX nr 3721305; 28 stycznia 2025 r., III USK 155/24, LEX nr 3829521; 29 sierpnia 2025 r., I CSK 1937/24, LEX nr 3922096). Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (postanowienia Sądu Najwyższego z: 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; 13 czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 424365; 9 października 2024 r., I USK 46/24, LEX nr 3778889; 28 maja 2025 r., I USK 243/24, LEX nr 387237). Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu I USK 1047/26 6 Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383; 17 kwietnia 2024 r., III USK 9/24, LEX nr 3707191; 3 grudnia 2024 r., III USK 226/24, LEX nr 3801321). Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów jest uzasadnione tylko wtedy, jeżeli co do konkretnego przepisu prawnego brak jednolitej lub utrwalonej judykatury, zwłaszcza judykatury Sądu Najwyższego, albo przyjęta i dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna (postanowienia Sądu Najwyższego z: 21 grudnia 2023 r., I CSK 6060/22, LEX nr 3652029; 27 listopada 2024 r., I CSK 3747/23, LEX nr 3786921). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał istnienia powołanych przyczyn przedsądu. Problem w wykładni powołanych przez skarżącego przepisów został rozstrzygnięty w judykaturze. W pierwszej kolejności należy wskazać, że ustawodawca dokonuje szczegółowej charakterystyki zasad zaliczania do poszczególnych stopni niepełnosprawności. I tak zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r., poz. 913 ze zm.) niepełnosprawność jest trwałą lub okresową niezdolnością do wypełniania ról społecznych z powodu stałego, a także długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodującą niezdolność do pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2018 r., I UK 255/17, LEX nr 2508633), ale nie chodzi o niezdolność do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lecz jako niezdolność do wykonywania zatrudnienia (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 20 sierpnia 2003 r., II UK 386/02, OSNP 2004, nr 12, poz. 213; 28 stycznia 2004 r., OSNP 2004, nr 19, poz. 340). Oznacza to, że istotą niepełnosprawności jest niezdolność do wypełniania ról społecznych. Niezdolność, według potocznego rozumienia, oznacza brak siły umożliwiającej działanie lub brak możliwości działania (A. Żak: Prawne pojęcie niepełnosprawności: Studia z Zakresu Prawa Pracy i Polityki Społecznej 2003-2004, s. 349 i cyt. tam orzecznictwo; na temat znaczenia celu regulacji wyrok Sądu Najwyższego z 4 listopada 2025 r., II USKP 1/25, OSN IPiUS 2026, nr 7, s. 109). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy I USK 1047/26 7 jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej, lub częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Natomiast w myśl ust. 3 tego artykułu, do lekkiego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną i fizyczną, lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych, dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne. Z zestawienia obu przepisów wynika, że jeśli zaś chodzi o umiarkowany stopień niepełnosprawności, o którego orzeczenie wnioskuje odwołujący się, to warunkiem zaliczenia do niego jest istnienie takiego stopnia naruszenia sprawności organizmu, który powoduje niezdolność do wykonywania zatrudnienia albo zdolność do jego wykonywania jedynie w warunkach pracy chronionej oraz konieczność pomocy innej osoby w celu pełnienia ról społecznych jako elementu uczestnictwa w życiu społecznym (wyrok Sądu Najwyższego z 12 marca 2014 r., II UK 360/13, LEX nr 1466628; postanowienie Sądu Najwyższego z 16 września 2025 r., I USK 424/24, LEX nr 3914983). Ostatnia, wymieniona wyżej przesłanka polega wyłącznie na konieczności zapewnienia pomocy (bez opieki) w celu pełnienia ról społecznych, przy czym osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym nie jest również niezdolna do samodzielnej egzystencji. Dla oceny naruszenia sprawności organizmu w stopniu umiarkowanym bądź lekkim przesądzająca jest ocena biegłego lekarza w zakresie schorzeń występujących u wnioskodawcy. Ustalenie niepełnosprawności wymaga wiadomości specjalistycznych, gdyż w ten sposób weryfikuje się subiektywną ocenę odnośnie do stopnia dysfunkcji, z którymi styka się ubezpieczony. Sąd nie może samodzielnie dokonać ustalenia dotyczącego stanu zdrowia i stopnia naruszenia sprawności organizmu pod kątem zachowania lub braku zdolności do pracy. Ograniczenie samodzielności sądu w zakresie dokonywania ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, wynikające z art. 278 § 1 k.p.c., obejmuje w szczególności ocenę wzajemnego powiązania ustalonych schorzeń i skutków tych relacji oraz stosowanych procedur leczniczych dla ustalenia przesłanki niezdolności do pracy (postanowienia Sądu Najwyższego z: 31 stycznia 2024 r., II USK 88/23, LEX nr 3666286; 23 lipca 2025 r., II USK 99/25, LEX nr 3928576). I USK 1047/26 8 W sprawie Sądy orzekające, badając stan zdrowia wnioskodawcy, oparły się na łącznej opinii biegłych sądowych kardiologa i ortopedy. W opinii tej biegli uznali, że odwołujący kwalifikuje się do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Biegli sądowi podali, że odwołujący w związku z rozpoznanymi schorzeniami nie wymaga częściowej lub czasowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, nie wymaga pomocy stałej bądź długotrwałej osób trzecich, nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga odpowiedniego zatrudnienia - praca lekka, spokojna, bez dźwigania ciężarów, uwzględniająca istniejące schorzenia, nie wymaga szkolenia specjalistycznego ani zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej, ani uczestnictwa w terapii zajęciowej, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie, zgodnie z zaleceniami lekarza leczącego, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie wymaga zamieszkania w oddzielnym pokoju, nie spełnia przesłanek do uzyskania karty parkingowej. Sąd Apelacyjny zaznaczył również, że sąd ten zwracał się do odwołującego o wskazania, jakimi badaniami dysponuje i jakie przekładał biegłemu. Z opinii biegłego wynika, że biegły nie ograniczył się wyłącznie do przedmiotowego badania, lecz uwzględnił również aktualne wyniki badań medycznych skarżącego w tym, chociażby opis wizyty kontrolnej przeprowadzonej w dniu 6 grudnia 2021 r. Sąd odwoławczy podkreślił również, iż mając na uwadze rozkład ciężaru, to na skarżącym wywodzącym prawo do świadczenia spoczywał obowiązek przedłożenia wszelkiej posiadanej dokumentacji medycznej, istotnej dla prawidłowej oceny stanu jego zdrowia potwierdzających wnioskowane przez niego żądanie. Sąd drugiej instancji ocenił również, że nie zachodziły podstawy do dopuszczenia przeprowadzenia dowodu z opinii innych biegłych lekarzy sądowych. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych przekonujących argumentów ani dowodów, które mogłyby podważyć wiarygodność lub rzetelność sporządzonej już opinii, a kontynuowanie postępowania dowodowego zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania. Żądanie ponowienia lub uzupełnienia dowodu z opinii biegłych jest bezpodstawne, jeżeli sądy uzyskały od biegłych wiadomości specjalne niezbędne do merytorycznego i prawidłowego orzekania. Rozbieżność między twierdzeniami osoby zainteresowanej wynikiem sprawy a opiniami biegłych sądowych lekarzy nie uzasadnia prowadzenia dalszego postępowania dowodowego, którego celem jest uzyskanie rzetelnej I USK 1047/26 9 informacji o rzeczywistym stanie rzeczy - zdrowia badanego (wyrok Sądu Najwyższego z 20 października 1999 r., II UKN 158/99, OSNP 2001, nr 2, poz. 51; 13 września 2011 r., I UK 56/11, LEX nr 1102255). Twierdzenie o występowaniu powołanych w skardze podstaw uzasadniających jej merytoryczne rozpoznanie nie zostało dostatecznie umotywowane. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym rozstrzygnięto na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1564 ze zm.) w związku z § 15 ust. 2 i § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r., poz. 87). (J.K.) [a.ł]