I PSK 471/26

I PSK 471/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Żywicka Dnia 30 września 2026 r. w sprawie z powództwa E.P., R.M., H.P., D.S. i J.K. przeciwko Szpitalowi w W. o odszkodowanie za naruszenia zasad równouprawnienia, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 30 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej powódek od wyroku Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 30 lipca 2025 r., sygn. akt III Pa 4/25, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) odstępuje od obciążania powódek kosztami postępowana kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Łomży, wyrokiem z 30 lipca 2025 r., po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej Szpitala w W. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Łomży i oddalił powództwo E.P., R.M., H.P., D.S. oraz J.K. o odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania. Powódki wniosły skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji, zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach naruszenia prawa materialnego tj. art. 183c § 1 k.p. przez błędne uznanie, że zróżnicowanie ich wynagrodzenia zasadniczego było uzasadnione w świetle kwalifikacji formalnych I PSK 471/26 2 porównywanych pracowników; art. 183c § 3 k.p. przez błędne pominięcie i niewłaściwą ocenę praktyki i doświadczenia zawodowego powódek jako istotnego kryterium wpływającego na wartość świadczonej pracy i porównywalne kwalifikacje, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że różnica w wykształceniu formalnym sama w sobie usprawiedliwia zróżnicowanie płac pracowników oddziału; art. 112 k.p. i art. 183c § 1 k.p. w związku z art. 5a ustawy z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych (dalej: ustawa płacowa) oraz art. 78 § 1 k.p. przez błędne przyjęcie, że ustawa płacowa ma charakter lex specialis, który w okolicznościach niniejszej sprawy wyłącza odpowiedzialność pracodawcy za naruszenie zasady równego traktowania. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łomży oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódek kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżące powołały się na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów w kontekście prawa pracowników do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od powódek na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna jako szczególny środek zaskarżenia, służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, że w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do I PSK 471/26 3 rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z ich rozumieniem oraz I PSK 471/26 4 przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. Chodzi naturalnie o przypadki, gdy przepis nie doczekał się jeszcze wykładni bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które skarżący powinien przytoczyć. Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne. (zob. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2018 r., I UK 492/17, LEX nr 2604272). Przesłanka przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ma charakter uniwersalny, gdyż odnosi się do samego przepisu prawa, a nie jego zastosowania w konkretnej sprawie. W tym wyraża się też różnica między podstawami kasacyjnymi, które dotyczą zastosowania prawa w indywidualnej sprawie (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), a podstawą wstępnego badania skargi, opartej na art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż warunkuje ją dopiero kwalifikowana potrzeba wykładni przepisów prawnych, wynikająca z poważnych wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Pojęcia „pracy jednakowej” oraz „pracy o jednakowej wartości” były już wielokrotnie przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego. Przyjmuje się, że prace jednakowe to prace takie same pod względem rodzaju, kwalifikacji koniecznych do ich wykonywania, warunków, w jakich są świadczone, a także ich ilości i jakości. Samo zajmowanie stanowiska o tej samej nazwie nie stanowi kryterium wyłącznego. Prace tożsame pod względem rodzaju i kwalifikacji wymaganych do ich wykonywania mogą różnić się pod względem ilości i jakości, rozumianej także jako sposób wykonywania powierzonych obowiązków, a wówczas nie są pracami jednakowymi w rozumieniu art. 183c § 1 k.p. Kryteria te zostały wyjaśnione w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2008 r., II PK 27/08, OSNP 2010 nr 3–4, poz. 41, z dnia 7 marca 2012 r., II PK 161/11, OSNP 2013 nr 3–4, poz. 33, oraz z 19 listopada 2020 r., II PK 239/18, OSNP 2021 nr 9, poz. 101. Również znaczenie doświadczenia zawodowego zostało dostatecznie wyjaśnione w orzecznictwie. Doświadczenie może stanowić obiektywną podstawę zróżnicowania wynagrodzeń, jeżeli przekłada się na odmienny sposób wykonywania obowiązków, w szczególności na większą ilość albo lepszą jakość pracy. Jeżeli I PSK 471/26 5 natomiast efekt wykonywania takiej samej pracy przez porównywanych pracowników jest jednakowy, samo większe doświadczenie nie usprawiedliwia różnicy płacowej. (wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2019 r., II PK 310/17, OSNP 2019 nr 12, poz. 140). Ze stanowiskiem tym nie pozostaje w sprzeczności wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2024 r., II PSKP 2/24 (LEX nr 3711943), przywołany w skardze omyłkowo pod sygnaturą III PSKP 2/24. Sąd Najwyższy wskazał w nim, że umiejętności pracownika, kwalifikacje zawodowe oraz zaangażowanie mogą stanowić dopuszczalne kryteria różnicowania sytuacji pracowników, ale tylko wówczas, gdy mają lub mogą mieć wpływ na wykonywanie pracy i nie mają charakteru dyskryminacyjnego. W odniesieniu bezpośrednio do personelu pielęgniarskiego Sąd Najwyższy w wyroku z 13 lutego 2024 r., I PSKP 28/23 (LEX nr 3687104) podkreślił, że o jednakowości pracy nie rozstrzyga nazwa stanowiska, lecz faktycznie wykonywane zadania, warunki ich realizacji, odpowiedzialność oraz wymagane kwalifikacje. Odmienności wynikające z wykonywania pracy na różnych oddziałach, posiadania dodatkowych uprawnień oraz ponoszenia zwiększonej odpowiedzialności mogą usprawiedliwiać zróżnicowanie wynagrodzenia zasadniczego. Nie zachodzi również potrzeba ponownej wykładni relacji między ustawą z dnia 8 czerwca 2017 r. o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych a ogólnymi przepisami prawa pracy dotyczącymi równego wynagradzania. W wyroku z 23 kwietnia 2025 r., I PSKP 3/25 (OSNP 2025 nr 10, poz. 98) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że określenie wysokości najniższych wynagrodzeń zasadniczych oraz wzajemnych relacji między wynagrodzeniami poszczególnych kategorii zawodowych pracowników medycznych nie wyłącza ogólnych przepisów prawa pracy normujących zasady ustalania wynagrodzenia. Nie istnieją zatem przeszkody formalne, aby pracownicy z niższym wykształceniem, lecz większym doświadczeniem zawodowym, byli wynagradzani analogicznie do osób zaliczonych do grupy drugiej. Pogląd ten oznacza dopuszczalność takiego ukształtowania wynagrodzeń, nie ustanawia jednak automatycznego obowiązku ich wyrównania ani domniemania, że wieloletnie doświadczenie w każdym przypadku równoważy wyższe kwalifikacje, szerszy zakres uprawnień, zwiększoną odpowiedzialność lub wykonywanie I PSK 471/26 6 dodatkowych zadań. Zastosowanie tej zasady wymaga ustalenia rzeczywistego znaczenia doświadczenia i kwalifikacji dla wykonywanej pracy. Sąd Okręgowy ustalił, że zasadniczym miejscem pracy powódek były odcinki ginekologiczny i noworodkowy, podczas gdy położne posiadające wyższe kwalifikacje wykonywały pracę także na sali porodowej. Powódki nie przygotowywały i nie prowadziły szkoleń wewnątrzoddziałowych, nie zastępowały położnej oddziałowej, nie opracowywały procedur i wzorów zaleceń, nie mogły sprawować patronatu nad stażystami ani samodzielnie wykonywać części czynności zastrzeżonych dla osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. Sąd drugiej instancji przyjął, że porównywane prace różniły się zakresem czynności, stopniem samodzielności, odpowiedzialnością i kwalifikacjami wykorzystywanymi przy ich wykonywaniu. Założenie, na którym skarżące oparły wniosek o przyjęcie skargi, że zróżnicowanie wynagrodzeń wynikało wyłącznie z formalnych i niewykorzystywanych w praktyce kwalifikacji, nie odpowiada zatem ustaleniom stanowiącym podstawę zaskarżonego wyroku. Ocena, czy stwierdzone przez Sąd Okręgowy różnice rzeczywiście i w wystarczającym stopniu uzasadniały ustaloną dysproporcję wynagrodzeń, dotyczy zastosowania prawa materialnego do okoliczności konkretnej sprawy. Skarżące zmierzają w istocie do ponownego wyważenia znaczenia z jednej strony ich wieloletniego doświadczenia zawodowego, a z drugiej strony wyższego wykształcenia, specjalizacji, dodatkowych uprawnień i obowiązków położnych otrzymujących wyższe wynagrodzenie. Tego rodzaju polemika z oceną okoliczności faktycznych nie może uzasadniać przyjęcia skargi na podstawie potrzeby wykładni prawa. Skarżące nie wykazały, aby zachodziła wskazana przez nie przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. Za odstąpieniem od obciążania powódek kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej przemawia charakter sprawy oraz występujące w praktyce wątpliwości związane ze stosowaniem nowych regulacji płacowych dotyczących personelu medycznego. [SOP] I PSK 471/26 7