I PSK 405/26

I PSK 405/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 czerwca 2026 r. SSN Robert Stefanicki w sprawie z powództwa T. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Zielonej Górze o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 czerwca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 27 czerwca 2025 r., sygn. akt IV Pa 47/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. H.P. UZASADNIENIE W wyroku z 27 czerwca 2025 r., sygn. akt IV Pa 47/25, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze – w sprawie z powództwa T. M. przeciwko Skarbowi Państwa – Izbie Administracji Skarbowej w Zielonej Górze o zapłatę – oddalił apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z 12 marca 2025 r., sygn. akt IV P 8/25, w którym Sąd Rejonowy zasądził od Skarbu Państwa - Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze na rzecz strony powodowej kwotę 34 258 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty - tytułem odprawy, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Powyższy wyrok Sądu Okręgowego strona pozwana zaskarżyła skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania I PSK 405/26 2 wskazano, że w sprawie ujawniła się potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów – art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, przy czym rozbieżności wywołuje zagadnienie „czy poprzedzona uchwałą Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r., sygn. akt III PZP 2/23 niejednolitość orzecznictwa w sprawach o odprawę pieniężną stanowi wyjątkową okoliczność w rozumieniu art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art. 252 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej), usprawiedliwiającą nieuwzględnienie terminu przedawnienia roszczenia…”, a także kwestia podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia, przy czym: - według jednej linii orzeczniczej, opartej na wykładni językowej art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (oraz stanowiącego jego odpowiednik art. 252 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej), jest do tego uprawniony wyłącznie kierownik jednostki organizacyjnej, w której służba była pełniona, - według linii konkurencyjnej, uprawnienie to przysługuje również sądowi powszechnemu. Ten problem prawny dostrzeżono, lecz nie rozstrzygnięto w nauce prawa (M. Wieczorek, 5. Przedawnienie roszczeń o uposażenie i innych należności pieniężnych (w:) Zatrudnienie funkcjonariuszy publicznych na podstawie stosunku służbowego, red. K. W. Baran, J. Dobkowski, W. Witoszko, Warszawa 2024). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna strony pozwanej nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania I PSK 405/26 3 uzasadniony potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżąca wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Strona skarżąca – opierając wniosek o przyjęcie jej skargi do rozpoznania na przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – powinna nie tylko określić, które przepisy wymagają wykładni, ale także wskazać, na czym polegają poważne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości. Konieczne jest opisanie tych wątpliwości, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej. Jeżeli zaś skarżący powołuje się na rozbieżności w orzecznictwie sądowym, to zobowiązany jest przytoczyć te orzeczenia Sądów, przy czym musi wykazać, że występująca w nich rozbieżność ma swoje źródło w różnej wykładni przepisu albo wykazać, że wykładnia dokonana przez Sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Chodzi przy tym o różnice w wykładni przepisu prawa, a nie o dysonans w jego zastosowaniu. Ponadto, ze względu na publiczne cele, jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 19 października 2012 r., III SK 15/12, LEX nr 1228636; 27 sierpnia 2021 r., III CSK 19/21, LEX nr 3400487), argumenty wskazujące na konieczność wypracowania reguł dotychczas nieomówionych w orzecznictwie i doktrynie oraz by wyjaśnienie tej kwestii mogło mieć bezpośrednie znaczenie dla rozwoju prawa - a w następstwie, aby doszło do spełnienia wskazanego publicznego celu skargi kasacyjnej. Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne, Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie przedstawił potrzeby wykładni przepisów prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Zasadność wykładni przepisów prawnych występuje, jeżeli co do konkretnego przepisu prawnego brak jest jednolitego orzecznictwa, zwłaszcza Sądu Najwyższego, albo też przyjęta i dominująca wykładnia jest oczywiście błędna lub kontrowersyjna. Podnoszone we I PSK 405/26 4 wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wątpliwości dotyczące możliwości nieuwzględnienia terminu przedawnienia wynikającego z art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej (i jego odpowiednika art. 252 ust. 2 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej) usprawiedliwionej wydaniem uchwały Sądu Najwyższego z 6 lutego 2024 r. (III PZP 2/23, OSNP 2024, nr 7, poz. 69), a także podmiotu uprawnionego do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia jest jednolicie dekodowana w judykaturze. W powołanej uchwale z 6 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy przesądził, że funkcjonariuszowi służby celnej, który zgodnie z art. 165 ust. 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej stał się funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej pełniącym służbę w jednostkach Krajowej Administracji Skarbowej i który następnie przyjął propozycję, o jakiej mowa w art. 165 ust. 7 tej ustawy, określającą nowe warunki zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, stając się zgodnie z art. 171 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy pracownikiem zatrudnionym w Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie umowy o pracę, przysługuje - w związku z zakończeniem służby - prawo do odprawy pieniężnej (art. 163 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej w związku ze stosowanym odpowiednio art. 170 ust. 1, 3 i 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej). W uzasadnieniu uchwały z 6 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że zawierając umowę o pracę strony stosunku służbowego, jednocześnie przyjmują, iż ulega zakończeniu dotychczasowy administracyjnoprawny stosunek służbowy funkcjonariusza służby celno-skarbowej. Nie jest to jednak „przekształcenie”, w którym nowy stosunek pracy zastępuje poprzedni, czyli przykładowo jak w odnowieniu z art. 506 k.c. (m.in. P. Drapała, Cywilne prawo - zobowiązania - przelew wierzytelności - świadczenie w miejsce wykonania (cessio in solutum). Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2008 r., I CSK 100/08, OSP 2010, nr 3, s. 31), lecz sytuacja, w której poprzedni stosunek służby ulega zakończeniu i strony zawierają nowy (odrębny) stosunek prawny (stosunek pracy). Ta zmiana ma u podstaw ukształtowaną ustawą alternatywę, w której istnieje wybór między przyjęciem propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę a wygaśnięciem stosunku służbowego. Wybór zatrudnienia pracowniczego nie I PSK 405/26 5 oznacza zatem, że stosunek służbowy nie kończy się. Ustanie w takiej sytuacji stosunku służbowego, wynikające w istocie z uzgodnienia, że funkcjonariusz będzie zatrudniony jako pracownik, uzasadnia stwierdzenie, że dochodzi do zwolnienia z dotychczasowej służby. Według Sądu Najwyższego były funkcjonariusz celny ma prawo do otrzymania świadectwa służby na podstawie art. 188 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej w związku z art. 171 ust. 1 pkt 2 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Podstawa do przyjęcia poglądu o przysługiwaniu odprawy w takiej sytuacji wynika z prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawowych, uwzględniającej zasadę równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne. Sąd Najwyższy stanął zatem na stanowisku, zgodnie z którym, mimo że prawo do odprawy nie wynika wprost z art. 170 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, konieczne jest odstąpienie od jego wykładni językowej na rzecz wykładni funkcjonalnej i systemowej. Taka możliwość wynika z analizy orzeczeń Sądu Najwyższego, w których podkreśla się trafnie, że odejście od wyników wykładni językowej jest uzasadnione wtedy, gdy prowadzi ona do absurdu albo do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji, lub gdy zachodzi sprzeczność jej wyników z podstawowymi założeniami systemu prawnego, albo niemożność jej akceptacji ze względów moralnych, jak również społecznych (uchwały Sądu Najwyższego z: 14 października 2004 r., III CZP 37/04, OSNC 2005 Nr 3, poz. 42; 20 lipca 2005 r., I KZP 18/05, OSNKW 2005 Nr 9, poz. 74; 23 maja 2012 r., OSNC 2012, Nr 10, poz. 118; 6 lutego 2024 r., III PZP 2/23, OSNP 2024 Nr 7, poz. 69; wyroki Sądu Najwyższego z: 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999 Nr 1, poz. 7; 21 lipca 2004 r., V CK 21/04, OSNC 2005 nr 7-8, poz. 137; 18 stycznia 2008 r., V CSK 351/07, OSNC 2009 Nr 3, poz. 44; 17 maja 2023 r., I PSKP 20/22, OSNP 2024 Nr 1, poz. 3). W ocenie Sądu Najwyższego odprawa w służbach mundurowych ma charakter gratyfikacji za wieloletnią służbę dla Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to dodatkowym uzasadnieniem dla jej wypłaty osobie, która w sposób niezawiniony i wbrew swojej woli służbę tę kończy. W przypadku funkcjonariusza, którego służba na skutek przyjęcia zaproponowanych warunków zatrudnienia na stanowisku w ramach korpusu służby cywilnej uległa zakończeniu i który utracił szereg uprawnień składających się na tzw. "prawo do munduru", konieczne jest I PSK 405/26 6 zrekompensowanie mu dotychczasowych szczególnych warunków służby związanych z pracą w formacji mundurowej. Sąd Najwyższy wskazał, że art. 64 ust. 2 Konstytucji RP jest uznaną w orzecznictwie Sądu Najwyższego podstawą uzasadniającą przyznanie świadczenia funkcjonariuszom (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05, OSNP 2006 nr 15- 16, poz. 227). Sytuacja takiego funkcjonariusza nie może być gorsza od sytuacji funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł wobec niezaproponowania lub odrzucenia zatrudnienia w formie pracowniczej, podczas gdy obaj tracą swój status funkcjonariusza oraz związane z nim uprawnienia. Sam fakt nawiązania stosunku pracowniczego z Krajową Administracją Skarbową nie poprawia sytuacji byłego funkcjonariusza na tyle, aby uznać, że wyłącza prawo do odprawy. Wskazać bowiem należy, że jego sytuacja nie różni się zasadniczo od sytuacji funkcjonariusza, który przed wygaśnięciem stosunku służbowego znalazł nową pracę i nawiązał stosunek pracy bezpośrednio po wygaśnięciu stosunku służbowego, a przecież w tym drugim przypadku przysługiwałaby mu odprawa na podstawie art. 170 ust. 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej. Zgodnie z art. 163 ust. 4 uchylonej ustawy o Służbie Celnej funkcjonariuszowi służby stałej zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, przysługuje odprawa na zasadach i w wysokości określonych w ust. 1-3 tego artykułu. Przepis ten odnosi się bezpośrednio do zniesienia lub reorganizacji jednostki organizacyjnej, nie zaś do likwidacji i przekształcenia całej Służby, nie budzi jednak wątpliwości Sądu Najwyższego, że w takiej sytuacji, jak będąca podstawą dla rozpatrywanego zagadnienia prawnego, do funkcjonariusza per analogiam znajdzie odpowiednie zastosowanie art. 170 ust. 4 Przepisów wprowadzających ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej, który przyznaje świadczenia należne w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki w rozumieniu ustawy o Służbie Celnej. Wynika to ze wskazanego powyżej faktu tożsamości sytuacji funkcjonariusza, którego stosunek służbowy wygasł z uwagi na nieprzyjęcie zaproponowanych warunków, jak również z uwagi na ich przyjęcie i nawiązanie w miejsce wygasłego stosunku służbowego, stosunku pracy. Tym samym funkcjonariuszowi należna jest I PSK 405/26 7 odprawa na podstawie art. 163 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej (postanowienie Sądu Najwyższego z 25 września 2024 r., III PSK 46/24, LEX nr 3777582). W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił zatem powody, dla których nie można zaakceptować stanowiska skarżącego (to, że powódce nie należy się odprawa pieniężna - przekształceniowa), a tym samym wyznaczył standard interpretacyjny, który obecnie nie znajduje uzasadniania dla odmiennej wykładni niż ta zaprezentowana w uchwale. Kwestia wpływu powyższej uchwały na terminy wymagalności roszczeń o odprawę doczekała się interpretacji Sądu Najwyższego, zgodnie z którą przyjmuje się, że podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały z 6 lutego 2024 r. (III PZP 2/23, OSNP 2024, nr 7, poz. 69) miało jedynie to znaczenie, że wyjaśniło wątpliwości dotyczące prawa do odprawy pieniężnej dla pracownika zatrudnionego w Krajowej Administracji Skarbowej będącego wcześniej funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej. Niemniej jednak Sąd Najwyższy w uchwale tej podzielił jedynie poglądy i argumentację wyrażone m.in. w wyroku z 17 maja 2023 r. (I PSKP 20/22, OSNP 2024, Nr 1, poz. 3). Uchwała w sprawie III PZP 2/23 nie kreowała zatem nowego stanu prawnego, a odnosiła się do skonkretyzowanej kwestii prawnej. Nie można więc przyjmować, że dopiero od podjęcia uchwały III PZP 2/23 w dniu 6 lutego 2024 r. roszczenia "ucywilnionych" funkcjonariuszy o odprawę stawały się wymagalne. Zagadnienie związane z terminami przedawnienia szczegółowo wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 września 2025 r., III PSK 131/25, (niepublikowanym) wskazując, że w sprawach o zasądzenie odprawy z tytułu zwolnienia ze służby zastosowanie znajdują przepisy szczególne w rozumieniu art. 118 k.c. Zgodnie z art. 165 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, który stanowił, iż roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Identyczne z tym przepisem brzmienie ma art. 252 ust. 1 obowiązującej ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej; także Kodeks pracy (choć powyższe przepisy stanowią lex specialis w stosunku do rozwiązań przyjętych na gruncie art. 291–295 k.p.; R. Bucholski (w:) Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej. Komentarz, red. A. Melezini, K. Teszner, Warszawa 2024, art. 252), przewiduje 3-letni okres przedawnienia, stanowiąc w art. 291 § 1 k.p., że I PSK 405/26 8 roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Należy zatem uznać, że roszczenie „ucywilnionego” funkcjonariusza o odprawę ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Generalnie - za początek biegu terminu przedawnienia należy uznać dzień, w którym uprawniony mógł żądać spełnienia świadczenia (zob. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2021 r., III OSK 2895/21, LEX nr 3197691). W odniesieniu do wielu świadczeń pracowniczych termin ich spełnienia wynika wprost z przepisów prawa pracy - Kodeksu pracy, układu zbiorowego pracy bądź regulaminu wynagrodzenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2026 r., I PSK 155/26, LEX nr 4032350). W takim przypadku termin ten jest jednocześnie dniem wymagalności roszczenia. Natomiast jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został w powyższy sposób określony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do jego wykonania (art. 455 k.c. w związku z art. 300 k.p.; A. Kidyba (w:) Komentarz aktualizowany do art. 301-633 Kodeksu spółek handlowych, Gdańsk 2025, art. 473). W wielu przypadkach sprecyzowanie terminu wymagalności roszczenia nastąpiło dzięki orzecznictwu Sądu Najwyższego, na przykład w odniesieniu do takich kwestii jak wymagalność roszczenia o udzielenie urlopu wypoczynkowego i o ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (A. Kosut (w:) K.W. Baran (red.), Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94-3045, Warszawa 2025, komentarz do art. 291, pkt 5). W kontekście odprawy emerytalnej zgodnie i trafnie wskazuje się, że terminem wymagalności roszczenia o taką odprawę jest dzień ustania zatrudnienia (postanowienia Sądu Najwyższego z: 23 lipca 2025 r., III PSK 69/25, LEX nr 3941149; 27 stycznia 2026 r., I PSK 92/26, LEX nr 4016800). Nie ma powodu, aby uwag sformułowanych na bazie przepisów prawa pracy nie stosować także do zatrudnienia służbowego, zwłaszcza wobec zasadniczej tożsamości brzmienia tych przepisów. W konsekwencji roszczenie o odprawę przysługujące funkcjonariuszowi służby stałej, zwolnionemu ze służby w związku ze zniesieniem lub reorganizacją jednostki organizacyjnej, stało się wymagalne w dniu zwolnienia ze służby (postanowienia Sądu Najwyższego z: 23 lipca 2025 r., III PSK 69/25, LEX nr 3941149; 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX I PSK 405/26 9 nr 3954300; 25 listopada 2025 r., II PSK 48/25, LEX nr 3996514; 4 lutego 2026 r., I PSK 155/26, LEX nr 4032350; 27 stycznia 2026 r., I PSK 92/26, LEX nr 4016800;14 kwietnia 2026 r., I PSK 108/26, LEX nr 4084890). Odnośnie do przerwania biegu przedawnienia należy wskazać, że zgodnie z art. 252 ust. 3 pkt 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (art. 165 § 3 pkt 1 ustawy o Służbie Cywilnej) bieg przedawnienia roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych przerywa każda czynność przed kierownikiem jednostki organizacyjnej, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia. Ustawa nie dookreśla formy tej czynności, która jednak musi zostać podjęta w celu „bezpośredniego” dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia. W kontekście podniesionych argumentów pozwanego o nieuwzględnieniu zarzutu przedawnienia przez sąd orzekający należy zauważyć, że racjonalny ustawodawca celowo i rozważnie wprowadza do aktu prawnego klauzulę generalną, jednocześnie sposobem regulacji wyznacza kierunek i pole jej zastosowań (P. Borszowski, Określenia nieostre i klauzule generalne w prawie podatkowym, Warszawa 2017, s. 97; A. Piaskowy, Klauzule generalne w projekcie nowego kodeksu cywilnego, Transformacje prawa prywatnego 2012, nr 3, s. 58). Usytuowanie klauzuli w części ogólnej kodeksu pracy – w jego art. 8 przesądzać powinno o obszarze jej zastosowania. Zarówno artykuł 5 k.c. (art. 8 k.p.), jako przepis o charakterze wyjątkowym, którego zastosowanie prowadzi do ograniczenia praw, musi być wykładany ściśle oraz stosowany ostrożnie i w wyjątkowych wypadkach (wyroki Sądu Najwyższego z: 9 listopada 2016 r., II CSK 93/16, LEX nr 2182276; 21 marca 2017 r., I CSK 447/15, LEX nr 2294412; postanowienie Sądu Najwyższego z 10 marca 2026 r., I CSK 4026/24, LEX nr 4032999), a zatem uwzględnienie zarzutu przedawnienia może być uznane za naruszające art. 5 k.c. tylko w sytuacjach wyjątkowych i jeśli przekroczenie terminu przedawnienia jest niewielkie (wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2023 r., II CSKP 1020/22, LEX nr 3553390). Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody. Podkreśla się, że istotnymi z tego punktu widzenia mogą być m.in. takie I PSK 405/26 10 okoliczności, jak charakter dochodzonego roszczenia, wpływ zachowania dłużnika na upływ okresu przedawnienia lub charakter uszczerbku doznanego przez poszkodowanego (wyrok Sądu Najwyższego z 21 maja 2014 r., II CSK 441/13, LEX nr 1504552; P. Nazaruk (red.) (w:) Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2024, art. 5). Przyjęcie, że w danej sprawie ze względu na całokształt okoliczności, skorzystanie przez zobowiązanego z zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego, ma charakter uznaniowy, a zatem jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu orzekającego (postanowienia Sądu Najwyższego z: 2 grudnia 2025 r., II PSK 54/25, LEX nr 3954300; z 23 lipca 2025 r., III PSK 69/25, LEX nr 3941149). Ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p., mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327). Poglądy te są zgodne z podstawowym założeniem, że stosowanie art. 8 k.p. zawsze prowadzi do osłabienia zasady pewności prawa, co może być dopuszczalne jedynie wyjątkowo i w szczególnie uzasadnionych przypadkach (wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2017 r., II PK 17/16, LEX nr 2281253). Tych ostatnich elementów nie wykazano w analizowanym wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W sytuacji, gdy podnoszone przez stronę pozwaną wątpliwości na tle wykładni powołanego przepisu zostały wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego, autor skargi kasacyjnej nie wskazał przekonujących argumentów za zmianą dotychczasowej linii orzecznictwa, a zapadły w sprawie wyrok jest zgodny z poglądami wyrażanymi w judykaturze, nie zachodzi wskazana przez skarżącego przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określona w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. [a.ł] I PSK 405/26 11