I PSK 197/26

I PSK 197/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 czerwca 2026 r. SSN Agnieszka Żywicka w sprawie z powództwa T.P. przeciwko Ministerstwu […] z siedzibą w W. o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15 czerwca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt XIII Pa 130/23, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) zasądza od powoda T.P. na rzecz pozwanego Ministerstwa […] z siedzibą w W. kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, powiększoną o odsetki z art. 98 § 11 k.p.c. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z 9 maja 2024 r., po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez stronę pozwaną Ministerstwo […] od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy- Śródmieścia w Warszawie z 6 czerwca 2023 r. zmienił w całości zaskarżony wyrok i oddalił powództwo T.P. o zasądzenie od strony pozwanej odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów prawa. I PSK 197/26 2 Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji, zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę na podstawach naruszenia prawa materialnego tj.: (-) art. 52 § 1 pkt 1 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p. i art. 100 § 1 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu przy ustalaniu zakresu obowiązków powoda w przedmiocie wypełniania oświadczeń majątkowych ustalonej praktyki funkcjonującej u pozwanego, która wskazywała, że pracownicy, w tym powód, nie uwzględniali w oświadczeniu danych, z których wynikało, że uzyskują dochód z tytułu umów zlecenia, powód przez lata wypełniał oświadczenia majątkowe w podobny, przyjęty przez siebie sposób, a pozwany pracodawca nie zgłaszał mu w tej mierze żadnych zastrzeżeń ani wątpliwości co do danych zawartych w oświadczeniu; (-) art. 52 § 1 pkt 1 k.p. i art. 354 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przypisaniu powodowi ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych z pominięciem ustalonej praktyki funkcjonującej u pozwanego w zakresie wypełniania oświadczeń majątkowych, która prowadzi do konkluzji, iż w tym przypadku pracownik wykonywał swoje zobowiązanie w sposób odpowiadający ustalonym zwyczajom, a zatem zgodny z art. 354 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., co wyłącza bezprawność, a co najmniej winę powoda, (-) art. 52 § 1 k.p. i art. 30 § 4 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie poprzez oparcie rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy w Warszawie w znacznej mierze na ocenach pobocznych, a dotyczących faktów, które nie zostały nawet zasygnalizowane w uzasadnieniu oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w postępowaniu kasacyjnym, według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty I PSK 197/26 3 Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., a to z uwagi na fakt, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne pozwalające rozwinąć w orzecznictwie koncepcję zwyczaju zakładowego przez jej precyzyjne umieszczenie na konkretnym etapie subsumpcji norm prawnych: czy zwyczaj zakładowy wpływa na ustalenie zakresu zobowiązań pracownika ze stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. i art. 100 § 1 pkt 1 k.p.? W przypadku przyjęcia, iż zwyczaj zakładowy nie modyfikuje treści samego zobowiązania, czy wpływa on na sposób jego wykonywania w rozumieniu art. 354 § 1 k.c., stosowanym do stosunku pracy odpowiednio zgodnie z art. 300 k.p.? Czy wreszcie zwyczaj zakładowy modyfikuje przesłanki odpowiedzialności pracownika za naruszenie obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 k.p., a w szczególności przesłankę bezprawności lub przesłankę winy? Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o nieprzyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na brak istotnych zagadnień prawnych oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej merytorycznego rozpoznania. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że jako sąd kasacyjny nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, a skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w I PSK 197/26 4 orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne w formie pytania sformułowanego w taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie spełnia określonego w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymagania sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w sposób ogólny i nieprecyzyjny, a zwłaszcza ograniczenie się do samego postawienia pytania, bez odniesienia się do problemów interpretacyjnych przepisów (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 332/07, LEX nr 452451 i z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że strona skarżąca nie wykazała istnienia powołanej przez siebie przesłanki przedsądu. Wbrew stanowisku skargi, znaczenie zwyczaju zakładowego dla treści stosunku pracy, sposobu wykonywania zobowiązania pracowniczego oraz oceny winy pracownika w sprawach z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. było już przedmiotem I PSK 197/26 5 wypowiedzi Sądu Najwyższego. W wyroku z 23 października 2003 r., I PK 425/02 (OSNP 2004, Nr 20, poz. 345), Sąd Najwyższy przyjął, że zakres obowiązków pracowniczych wyznaczają nie tylko przepisy prawa pracy i postanowienia umowy o pracę, lecz — co do ich konkretnego kształtu — także zwyczaj zakładowy. W wyroku z 26 czerwca 1998 r., I PKN 211/98 (OSNP 1999, Nr 14, poz. 457), wskazano natomiast, że z reguły nie można przypisać znacznego stopnia winy pracownikowi naruszającemu przepisy regulaminu pracy dotyczące zasad opuszczania miejsca pracy i udzielania urlopu, jeżeli jego zachowanie było zgodne ze zwyczajem akceptowanym przez pracodawcę. Również w wyroku z 9 stycznia 2024 r., III PSKP 27/23 (OSNP 2024, Nr 8, poz. 78), Sąd Najwyższy wskazał, że przy wykonywaniu zobowiązań umownych, w tym wynikających ze stosunku pracy, znaczenie mogą mieć tylko takie zwyczaje, które zostały ukształtowane w odniesieniu do określonej kategorii stosunków i są powszechnie znanym oraz aprobowanym sposobem postępowania. W tym samym orzeczeniu podkreślono, że zwyczaj zakładowy może konkretyzować powinności pracownicze, a jego naruszenie może być oceniane jako naruszenie obowiązków pracowniczych, jeżeli zwyczaj ten jest ustalony, znany i aprobowany w danym środowisku pracy. Nie można zatem uznać, aby w sprawie ujawniło się nowe, nierozstrzygnięte zagadnienie prawne dotyczące samej dopuszczalności uwzględniania zwyczaju zakładowego przy ocenie obowiązków pracowniczych lub winy pracownika. Kwestia ta została już dostatecznie wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W realiach niniejszej sprawy problem nie polega na braku wypowiedzi judykatury w tym zakresie, lecz na ocenie, czy ustalone przez sądy meriti okoliczności faktyczne pozwalały przyjąć istnienie takiego zwyczaju, który mógłby wyłączyć albo ograniczyć winę powoda, a następnie czy sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 52 § 1 pkt 1 k.p. do ustalonego stanu faktycznego. Skarga zmierza do nadania szczególnego znaczenia praktyce polegającej na tolerowaniu przez pracodawcę określonego sposobu wypełniania oświadczeń majątkowych. Tymczasem nawet przy przyjęciu, że utrwalona praktyka zakładowa może wpływać na ocenę stopnia winy pracownika, nie wynika z tego, aby zwyczaj zakładowy mógł uchylać obowiązek wynikający z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, zwłaszcza obowiązek złożenia prawidłowego oświadczenia I PSK 197/26 6 majątkowego przez osobę pełniącą funkcję publiczną. W tym zakresie ewentualna praktyka zakładowa może być uwzględniana wyłącznie przy ocenie konkretnego zachowania pracownika, w szczególności jego winy lub stopnia zawinienia, nie zaś jako samoistna podstawa modyfikująca normatywną treść obowiązku ustawowego. Zaskarżony wyrok opiera się na ocenie, że nieujawnienie przez powoda dodatkowych dochodów z umów cywilnoprawnych w oświadczeniach majątkowych, przy charakterze zajmowanego stanowiska oraz rodzaju uzyskiwanych przychodów, mogło zostać zakwalifikowane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Sąd drugiej instancji odniósł tę ocenę do przyczyny wskazanej w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę. Skarga, choć formalnie odwołuje się do konstrukcji istotnego zagadnienia prawnego, w istocie polemizuje z tą oceną prawną i dąży do wykazania, że w ustalonym stanie faktycznym zwyczaj zakładowy powinien prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia. W świetle ustaleń faktycznych Sądu meriti i rozważań prawnych, zagadnienie prawne powołane przez skarżącego nie ma rozstrzygającego znaczenia dla sprawy, gdyż to nie negowana przez sąd praktyka, na którą powołuje się skarżący wpływa na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków, lecz oczywiste naruszenie przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Polemika przedstawiona w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie realizuje funkcji przesłanki z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. Nie można również pominąć, że powód nie wskazał także, aby dotychczasowe stanowisko judykatury było niewystarczające dla rozpoznania spraw podobnych. Przeciwnie, przytoczona linia orzecznicza pozwala rozróżnić trzy płaszczyzny oceny: po pierwsze, zwyczaj może konkretyzować obowiązki pracownicze; po drugie, może wpływać na sposób wykonywania zobowiązania ze stosunku pracy; po trzecie, może mieć znaczenie przy ocenie winy pracownika w sprawach dotyczących rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Nawet przy założeniu istnienia określonej praktyki zakładowej nie mogła ona jednak uchylić obowiązku ustawowego, a mogła mieć znaczenie co najwyżej przy ocenie winy w konkretnych realiach sprawy. Praktyka zakładowa nie była szczególnym przedmiotem oceny Sąd meriti, gdyż zdaniem Sądu Okręgowego, złożenie prawdziwego oświadczenia majątkowego stanowiło pracowniczy obowiązek I PSK 197/26 7 powoda wynikający z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne. Złożenie nieprawdziwych oświadczeń majątkowych stanowiło tak naruszenie tego obowiązku jak i w konsekwencji obowiązku określonego w art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. W sposób oczywisty takie zachowanie powoda - ujawnione również w mediach - naruszało istotny interes pracodawcy w postaci powagi i autorytetu urzędu, wartości określonych w art. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, dla których realizacji zostały ustanowione określone obowiązki członka korpusu służby cywilnej, w tym obowiązek składania oświadczeń majątkowych. Zarazem w ocenie Sądu II instancji pracodawca kontrolując oświadczenia majątkowe powoda nie mógł w żaden sposób zidentyfikować ewentualnych nieprawidłowości w tym zakresie, gdyż porównując zgromadzone oszczędności wykazywane przez powoda w cz. 1.5 formularza oświadczenia majątkowego z wynagrodzeniem uzyskanym ze stosunku pracy w Ministerstwie, można było uznać, że zgromadzone środki pieniężne pochodzą wyłącznie ze stosunku pracy. Tym samym pracodawca nie miał podstaw do kwestionowania prawidłowości wypełnionych przez powoda oświadczeń majątkowych aż do momentu uzyskania informacji z przeprowadzonej kontroli pozaplanowej w Departamencie Transportu Drogowego. Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 398²¹ k.p.c., stosując § 9 ust. 1 pkt 1 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. M.G. [a.ł]