I NSP 314/26

I NSP 314/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 września 2026 r. Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Paweł Księżak SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca) w sprawie ze skargi M. O., na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie o sygn. III AUa 477/25, z udziałem Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 9 września 2026 r. 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie toczącym się pod sygn. III AUa 477/25 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje skarżącemu M. O. sumę pieniężną w wysokości 4000 (cztery tysiące) złotych za okres od 1 grudnia 2021 r. do dnia 28 lipca 2026 r.; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz M. O. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym. I NSP 314/26 2 Paweł Księżak Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski UZASADNIENIE Pismem z dnia 8 czerwca 2026 r. M. O. (dalej: „skarżący”) wniósł skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie o sygn. III AUa 477/25 Skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie przewlekłości postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o sygn. akt III AUa 477/25; 2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 20 000 zł; 3. wydanie Sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia wyznaczenia terminu rozprawy w oznaczonym przez Sąd rozpoznający skargę terminie; 4. ewentualne zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, iż przedmiotowe postępowanie zainicjowane zostało odwołaniem Skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego z 7 stycznia 2025 r. Apelacja wraz z aktami została przekazana do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 4 kwietnia 2025 (data wpływu do Sądu Apelacyjnego). W dniu 8 maja 2025 r. nastąpiła pierwsza czynność Sądu Apelacyjnego, polegająca na wezwaniu skarżącego do uzupełnienia braków formalnych apelacji. 2 czerwca 2025 r. Skarżący uzupełnił braki formalne apelacji, kolejno 4 czerwca 2025 r. Sąd wysłał doręczenie odpisu apelacji do ZUS. 6 czerwca 2025 r. ZUS złożył odpowiedź na apelację. Skarżący wskazał, iż od 26 sierpnia 2025 r. do dnia złożenia skargi Sąd nie wykonał żadnej czynności, nawet nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. Wskazać należy, że sprawa nie charakteryzuje się nadmiernym skomplikowaniem i zawiłością, czy to pod względem prawnym czy faktycznym. Przedłużające się rozpoznanie sprawy przyczynia się natomiast do frustracji skarżącego i stresu związanego z niepewnością do jego stanu zdrowia. I NSP 314/26 3 W odpowiedzi Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie pismem z dnia 17 czerwca 2026 r. zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku jej uznania o przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. I NSP 314/26 4 Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy. Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21) Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, I NSP 314/26 5 jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok ETPC z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23). Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego postępowania apelacyjnego pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle. Z analizy akt wynika, że w dniu 4 kwietnia 2025 r. do III Wydziału Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła apelacja wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 7 stycznia 2025 r., sygn. akt VIIU 3250/21, w sprawie o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Tego samego dnia sprawę zarejestrowano pod sygn. III AUa 477/25 i wylosowano przez System Losowego Przydziału Spraw sędziego sprawozdawcę. Po uzupełnieniu przez wnioskodawcę braku formalnego apelacji, 4 czerwca 2025 r. odpis apelacji ekspediowano do pełnomocnika organu rentowego. Po zakończeniu postępowania międzyinstancyjnego 4 lipca 2025 r. akta zostały przekazane na kalendarz akt I NSP 314/26 6 oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. W dniu 9 czerwca 2026 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył termin rozprawy apelacyjnej na dzień 28 lipca 2026 r. W dniu 28 lipca 2026 r. zapadł wyrok w niniejszej sprawie. W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie wystąpiła przewlekłość postępowania. Od wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w dniu 4 kwietnia 2025 r. do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania 8 czerwca 2026 r. upłynęło ponad 14 miesięcy. Należy podkreślić, że łączny czas trwania postępowania w obu instancjach wynosi ponad 56 miesięcy, albowiem postępowanie zostało zainicjowane odwołaniem od decyzji ZUS z 22 października 2022 r., które zostało zarejestrowane w Sadzie Okręgowym zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2021 r. (k. 1-2 akt VII U 3250/21), co nie pozostaje bez wpływu na ocenę przewlekłości przed sądem drugiej instancji. Odnosząc się do stanowiska Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie zaznaczyć należy, że jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, znaczny i stale rosnący wpływ spraw oraz niewystarczająca obsada sędziów i problemy kadrowe nie usprawiedliwiają przewlekłości postępowania i okoliczność ta nie zwalnia państwa z odpowiedzialności z tytułu przewlekłości postępowania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20, z 6 lipca 2022 r., I NSP 222/22; z 23 marca 2022 r., I NSP 48/22). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 września 2023 r. I NSP 119/23). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie pod sygn. akt III AUa 477/25 wystąpiła przewlekłość postępowania. Sąd Najwyższy nie może pominąć faktu uporczywego utrudniania przez Prezesa tego sądu, korzystania ze środków prawnych służących ochronie I NSP 314/26 7 prawa strony do rozpoznania jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, poprzez uporczywe kierowanie tych skarg z naruszeniem art. 26 § 1 pkt. 10 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 622), co już wielokrotnie skutkowało zasądzaniem na rzecz skarżących, w oparciu o art. 12 ust. 4 zd. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, sum znacząco wyższych niż te, które wynikają z reguły unormowanej w zdaniu poprzedzającym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 kwietnia 2025 r., I NSP 21/25; z 12 czerwca 2025 r., I NSP 215/25; z 19 sierpnia 2025 r., I NSP 255/25; z 18 listopada 2025 r., I NSP 480/25; z 26 lutego 2026 r., I NSP 479/25, z 10 marca 2026 r., I NSP 70/26). . Mimo niebudzącej wątpliwości dyspozycji art. 26 § 1 pkt 10 ustawy o Sądzie Najwyższym, Prezes Sądu Apelacyjnego z naruszeniem norm kompetencyjnych, arbitralnie zmienił adresata skargi, przekazując ją do Sądu Najwyższego Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Jest to działanie utrudniające złożenie skargi na przewlekłość postępowania, co wobec obiektywnego faktu niepodejmowania czynności w sprawie przez okres 21 miesięcy, jest szczególnie naganne. Wspomniane uporczywe działania Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie, utrudniające uprawnionym składanie skargi na przewlekłość postępowania, powinny skłaniać właściwe organy do dokonania ich oceny w świetle art. 18c ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1484). Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumy pieniężnej Sąd Najwyższy przyznał na rzecz skarżącego kwotę w wysokości 4000 zł. Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Tym samym dalej idące żądania skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 4000,00 zł, należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania na żądanie Skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego I NSP 314/26 8 postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd Najwyższy za bezzasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie wyznaczenia terminu rozprawy, bowiem orzeczenie w sprawie zostało wydane 28 lipca 2026 r. Powyższe oznacza, że niezależnie od tego, że stwierdzenie przewlekłości postępowania dotyczyło wyłącznie postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie, to do obliczenia sumy pieniężnej należało wziąć pod uwagę cały okres trwania postępowania, który od zarejestrowania odwołania zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia wniesienia skargi 8 czerwca 2026 r. wyniósł ponad 54 miesiące. Sąd Najwyższy postanowił też przyznać od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz skarżącego kwotę 240 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [a.ł]