I NSP 166/26

I NSP 166/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 czerwca 2026 r. SSN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Grzegorz Pastuszko SSN Paweł Wojciechowski w sprawie ze skargi J. G. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. II PSKP 204/26, przy udziale Skarbu Państwa – Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 24 czerwca 2026 r., oddala skargę. [k.b.] Grzegorz Pastuszko Joanna Lemańska Paweł Wojciechowski UZASADNIENIE Pismem z 13 kwietnia 2026 r. J.G. (dalej: „Skarżący”), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł skargę na przewlekłość postępowania sądowego, toczącego się przed Sądem Najwyższym pod sygn. II PSKP 204/26. Skarżący domagał się stwierdzenia, że w ww. sprawie II PSKP 204/26 doszło do nieuzasadnionej zwłoki, począwszy od dnia wywiedzenia skargi kasacyjnej (18 maja 2024 r.) do dnia wniesienia przedmiotowej skargi na przewlekłość postępowania, mającej polegać na niepodjęciu w czasie zgodnym z zasadami szybkości oraz ekonomiki procesu czynności zmierzających do rozpoznania skargi I NSP 166/26 2 kasacyjnej, a w konsekwencji do zakończenia postępowania - ze szkodą dla Skarżącego. Skarżący wniósł również o przyznanie na swoją rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20 000 zł. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że 18 maja 2024 r. wywiódł on skargę kasacyjną od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w W. z 28 września 2023 r., VIII Pa 53/23. Postępowanie sądowe trwa zatem od maja 2024 r., a mimo upływu niemal 23 miesięcy Skarżący nie otrzymał jeszcze rozstrzygnięcia w sprawie, która pośrednia zmierza do ustalenia, czy winno mu być zapewnione pełne ubezpieczenie zdrowotne oraz ustalenia wysokości rekompensaty wynikającej z jego braku. Skarżący zaznaczył jednocześnie, że nie otrzymał decyzji kończącej postępowanie objęte skargą, mimo że sprawa nie jest złożona z kilku skomplikowanych okoliczności wymagających wieloletniej analizy faktycznej i prawnej, a równocześnie wprost dotyczy jego kwestii bytowych. W konsekwencji, w ocenie Skarżącego, uzasadnione jest twierdzenie, że ze względu na bezczynność odpowiednio w okresie od 18 maja 2024 r. (tj. od dnia wywiedzenia skargi kasacyjnej) do 23 lipca 2025 r. (tj. do dnia wystosowania zawiadomienia o składzie Sądu), to jest przez ponad 17 miesięcy; a także w okresie od 24 lipca 2025 r. do 23 stycznia 2026 r. (tj. do dnia wydania postanowienia o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania), to jest przez blisko 4 miesiące, oraz w okresie od 24 stycznia 2026 r. do 2 kwietnia 2026 r. (tj. do dnia wystosowania skargi na przewlekłość postępowania), to jest przez ponad 2 miesiące, doszło do naruszenia prawa Skarżącego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego w odpowiedzi na skargę zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym I NSP 166/26 3 bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Poddając analizie przebieg spornego postępowania kasacyjnego II PSKP 204/26, toczącego się przed Sądem Najwyższym, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości tego postępowania sądowego nie jest uzasadniony. Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie powinna ograniczać się wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, lecz powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur. Sama długotrwałość postępowania nie oznacza, że doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona, gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu. W związku z tym, aby rozstrzygnąć, czy zwłoka w dokonaniu czynności jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres zaniechania jej dokonania, ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst sytuacyjny. Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez I NSP 166/26 4 czynności sądu, ale także przez aktywność stron (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2023 r., I NSP 23/23; 25 listopada 2020 r., I NSP 163/20; 25 maja 2023 r., I NSP 82/23). Oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki ETPC z: 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału). Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września 2022 r., I NSP 251/22). Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym I NSP 166/26 5 i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Należy także nadmienić, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17; 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Analizując akta sprawy objętej niniejszą skargą, Sąd Najwyższy nie dostrzegł, by na jakimkolwiek etapie spornego postępowania o sygn. II PSKP 204/26 dłuższe odstępy między kolejnymi czynnościami nie miały swojego uzasadnienia procesowego, czy też wiązały się z nadmierną bezczynnością Sądu Najwyższego. Należy mieć na uwadze, że postępowanie o sygn. II PSKP 204/26 zostało zainicjowane skargą kasacyjną Skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 28 września 2023 r. Akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną zostały przekazane do Sądu Najwyższego 24 lipca 2024 r. (data prezentaty). Następnie sprawa została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym w repertorium pod pierwotną sygn. III PSK 106/24 oraz wylosowano sędziego referenta. Zarządzeniem z 28 sierpnia 2024 r. akta sprawy skierowano do digitalizacji. Zarządzeniem z 23 lipca 2025 r. zawiadomiono strony o składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy objętej skargą na przewlekłość. Zarządzeniem z 8 stycznia 2026 r. wyznaczono termin przedsądu w sprawie na dzień 15 stycznia 2026 r. Postanowieniem z tego dnia Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną Skarżącego do rozpoznania. Kolejno, 19 lutego 2026 r. wydano zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozpoznania sprawy II PSKP 204/26 na dzień 15 kwietnia 2026 r. i tego dnia zapadł wyrok Sądu Najwyższego o oddaleniu skargi kasacyjnej, który prawomocnie zakończył postępowanie II PSKP 204/26. Przedstawiony powyżej przebieg spornego postępowania kasacyjnego nie daje wystarczających podstaw do przypisania Sądowi Najwyższemu nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy objętej skargą, zwłaszcza jeśli uwzględni się czas trwania analizowanej sprawy, zainicjowanej skargą kasacyjną. Niewątpliwie zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że sporne postępowanie kasacyjne toczyło się dłużej, niż to było konieczne dla prawidłowego I NSP 166/26 6 wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargę, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość. [k.b.] [a.ł] Grzegorz Pastuszko Joanna Lemańska Paweł Wojciechowski