I NSP 135/26

I NSP 135/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 maja 2026 r. SSN Leszek Bosek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Janusz Niczyporuk SSN Grzegorz Pastuszko w sprawie z powództwa T. Ł. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej […] w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 5 maja 2026 r., na skutek skargi powódki na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. I ACa 1653/23, z udziałem Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie, 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. akt I ACa 1653/23 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje T. Ł. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie sumę pieniężną w wysokości 4 500 (cztery tysiące pięćset) złotych za okres od 26 czerwca 2023 r. do 25 lutego 2026 r.; 3. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zwrócić T. Ł. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; 4. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz T. Ł. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia I NSP 135/26 2 od dnia doręczenia niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym. Janusz Niczyporuk Leszek Bosek Grzegorz Pastuszko UZASADNIENIE W dniu 25 lutego 2026 r. T. Ł., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie I ACa 1653/23. Skarżąca domagała się: 1. stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie I ACa 1653/23 nastąpiło naruszenie prawa strony powodowej do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, 2. wydania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zalecenia podjęcia odpowiednich czynności umożliwiających nadanie sprawie dalszego biegu, w szczególności wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, 3. przyznania od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 10 000 zł, 4. przyznania skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podała, że od dnia wpływu apelacji do Sądu Apelacyjnego w Krakowie do dnia wniesienia skargi na przewlekłość, tj. przez okres 2 lat i 8 miesięcy, nie został wyznaczony termin rozpoznania apelacji. Pismem z 19 marca 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie wniósł o oddalenie skargi na przewlekłość, a w przypadku jej uznania o przyjęcie mniejszej kwoty odszkodowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. I NSP 135/26 3 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uznaje się wielomiesięczną bezczynność sądu, trwającą co najmniej 12 miesięcy (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 12 grudnia 2018 r., I NSP 6/18; z 18 października 2022 r., I NSP 256/22; z 26 lutego 2026 r., I NSP 1/26). Nie jest to jednak ani sztywna cezura czasowa, ani jedyne kryterium oceny sprawności postępowania cywilnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że stwierdzenie przewlekłości postępowania jest dopuszczalne wtedy, gdy zwłoka jest nie tylko nadmierna, ale nie znajduje też uzasadnienia w okolicznościach sprawy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 kwietnia 2010 r., III SPP 6/10; z 16 czerwca 2011 r., III SPP 14/11; z 27 marca 2012 r., III SPP 8/12; z 8 listopada 2017 r., III SPP 46/17; z 4 października 2023 r., I NSP 142/23). Sama ustawa zobowiązuje wprost do ustalenia, czy i jaki wpływ na sprawność postępowania ma m.in. „charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania” (art. 2 ust. 2 in fine ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, tekst jedn. Dz.U. 2023 r., poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”). Jak wynika z akt sprawy I ACa 1653/23, apelacja powódki wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Krakowie 26 czerwca 2023 r. (k. 878). Tego samego dnia wylosowano sędziego referenta (k. 880). Postanowieniem z 6 lipca 2023 r. zwolniono powódkę od opłaty sądowej od apelacji (k. 881). Pismem z 6 lipca 2023 r. doręczono pełnomocnikowi pozwanego odpis apelacji wraz z odpisem postanowienia z 6 lipca 2023 r. (k. 883). W dniu 28 lipca 2023 r. do Sądu Apelacyjnego w Krakowie wpłynęła odpowiedź pozwanego na apelację powódki (k. 886). Pismem z 31 października 2025 r. pełnomocnik powódki wniósł o nadanie I NSP 135/26 4 sprawie dalszego biegu poprzez wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej (k. 909). Zarządzeniem z 3 listopada 2025 r. poinformowano pełnomocnika powódki, że sprawa oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu (k. 910). Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że do dnia wniesienia skargi na przewlekłość (25 lutego 2026 r.), rozprawa apelacyjna nie została wyznaczona przez Sąd Apelacyjny w Krakowie przez okres 2 lat i 6 miesięcy, licząc od dnia wpływu odpowiedzi na apelację (28 lipca 2023 r.). Nie ulega zatem wątpliwości, że uzasadniona jest podstawa do stwierdzenia przewlekłości. Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. I ACa 1653/23 nastąpiła przewlekłość postępowania, był obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącej zasądzenia na jej rzecz kwoty 10 000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należało zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 31 stycznia 2017 r., co oznacza, że zasądzić należało odszkodowanie za dziewięć zakończonych lat postępowania, tj. 4500 zł. W pozostałym zakresie żądanie należało oddalić. Skargę należało oddalić także w zakresie, w jakim skarżąca żąda wydania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie zaleceń w przedmiocie dalszego postępowania. Jak wynika bowiem z akt sprawy I ACa 1653/23, zarządzeniem z 26 lutego 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na dzień 14 maja 2026 r. (k. 912). O kosztach postępowania skargowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3 i 4 w związku z art. 99 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. 2026, poz. 118) oraz art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Zdanie odrębne do pkt. 2 postanowienia złożył SSN Grzegorz Pastuszko. I NSP 135/26 5 Janusz Niczyporuk Leszek Bosek Grzegorz Pastuszko Zdanie odrębne SSN Grzegorza Pastuszko do pkt. 2 postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2026 r., w sprawie I NSP 135/26 Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne do postanowienia Sądu Najwyższego z 5 maja 2026 r. sygn. I NSP 135/26 w zakresie pkt. 2, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem, a w ślad za nim – z uzasadnieniem postanowienia w przedmiotowej kwestii. W kwestionowanym pkt. 2 postanowienia Sąd Najwyższy przyznał skarżącej T. Ł. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakwie sumę pieniężną w wysokości 4500 złotych, za okres od 26 lutego 2023 r. do 25 lutego 2026 r. Jednocześnie w uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że konsekwencją stwierdzenia, iż w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie w sprawie o sygn. I ACa 1653/23 nastąpiła przewlekłość postępowania, był obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącej zasądzenia na jej rzecz kwoty 10 000 zł tytułem odpowiedniej sumy pieniężnej. Zaznaczając też, że zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., minimalna wysokość sumy pieniężnej, jaką należało zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej, wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Podkreślił przy tym, że „postępowanie w niniejszej sprawie rozpoczęło się 31 stycznia 2017 r., co oznacza, że zasądzić należało odszkodowanie za dziewięć zakończonych lat postępowania, tj. 4500 zł. W pozostałym zakresie żądanie należało oddalić”. Mając na uwadze powyższe, w punkcie wyjścia zauważyć należy, że dla oceny rozstrzygnięcia objętego niniejszym zdaniem odrębnym kluczowe znaczenie ma art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym I NSP 135/26 6 lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej także: „u.s.p.p.”). W świetle tego przepisu skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie. Tak ukształtowane uregulowanie częściowo może wydawać się niejasne. Warto przypomnieć, że w przeszłości stało się ono źródłem interpretacyjnych rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. U ich podstaw legł dylemat, czy sąd oceniając naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki powinien badać tok całego postępowania sądowego, czy też rozpatrując skargę strony w powyższym zakresie, może ograniczyć ocenę naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, tylko do etapu postępowania, w którym strona złożyła skargę. Na tle tego dylematu ukształtowały się dwie przeciwstawne linie orzecznicze, które odwoływały się do dwóch różnych sposobów interpretacji użytego w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowania „w toku postępowania w sprawie”. Według pierwszej z nich sformułowanie „w toku postępowania w sprawie” oznaczało, że sąd właściwy do rozpoznania skargi jest uprawniony do badania jedynie tego etapu postępowania, w toku którego wpłynęła skarga, nie jest zaś uprawniony do kontroli wcześniejszych etapów postępowania sądowego, które zostały zakończone w wyniku wydania merytorycznych orzeczeń kończących postępowanie w danej instancji, chociażby nie były one jeszcze prawomocne. Zgodnie z tym stanowiskiem wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma służyć przyśpieszeniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się jeszcze postępowania w określonej sprawie, jej celem jest bowiem zlikwidowanie opieszałości sądu, przed którym sprawa zawisła, przez wymuszenie należytej sprawności i nadanie sprawie odpowiedniego biegu. Druga z linii orzeczniczych opierała się na założeniu, że zawarte w art. 5 ust. 1 u.s.p.p. sformułowanie „w toku postępowania” dotyczy całego postępowania sądowego aż do jego prawomocnego zakończenia. Przyjęto więc w niej, że zakończenie postępowania sądowego w danej instancji nieprawomocnym wyrokiem nie wyklucza badania przewlekłości tego etapu postępowania. I NSP 135/26 7 Powyższe rozbieżności zostały usunięte Uchwałą siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13. W Uchwale tej Sąd Najwyższy wskazał, że w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki ocenie pod kątem przewlekłości podlegają zarzuty skarżącego odnoszące się do przebiegu postępowania, od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia, niezależnie od tego, na jakim etapie tego postępowania skarga została wniesiona (art. 5 ust. 1 u.s.p.p.). Stanowisko to w pełni podzielam, podkreślając jednocześnie, że wpływ na moją ocenę mają również postanowienia Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (dalej: „Konwencja”) oraz ukształtowane na ich tle orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (dalej także: „Trybunał”). Należy również zaznaczyć, że w art. 1 ust. 3 u.s.p.p. ustawodawca postanowił, że przepisy ustawy stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji. Kluczowe znaczenie przypisać należy wyrokowi Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Pierwszej Izby z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko Włochom, skarga nr 64890/01, w którym skład orzekający odniósł się do zagadnienia obliczania słusznego zadośćuczynienia za szkodę niematerialną spowodowaną przewlekłością postępowania. Wyjaśniając tę kwestię, skład ów wskazał ogólne kryteria, jakimi kieruje się Trybunał przy obliczaniu kwoty słusznego zadośćuczynienia zasądzanego skarżącym w sprawach, w których stwierdzono przewlekłość postępowania cywilnego. Podniósł on w tym zakresie, że: „Oszacowując zgodnie z zasadami sprawiedliwości szkodę moralną doznaną z powodu długości trwania postępowania, Trybunał ocenia, że podstawę do przeprowadzenia wyliczenia stanowi kwota wahająca się pomiędzy 1000 a 1500 euro za każdy rok trwania postępowania (a nie za rok opóźnienia)”. I dalej: „Wynik postępowania krajowego (fakt, czy skarżący przegrał, wygrał, czy zawarł ugodę) nie ma znaczenia dla szkody moralnej doznanej z powodu długości trwania postępowania”. Na marginesie zwracam uwagę, że przedmiotowe kryteria znalazły odzwierciedlenie w postanowieniach Sądu Najwyższego m.in. z: 6 stycznia 2006 r., I NSP 135/26 8 III SPP 154/05; 3 listopada 2021 r., I NSP 173/21; 17 maja 2022 r., I NSP 116/22; 19 września 2023 r., I NSP 180/23 i I NSP 193/23; 23 kwietnia 2024 r., I NSP 56/24; 18 czerwca 2024 r., I NSP 160/24; 11 lipca 2024 r., I NSP 203/24, 13 czerwca 2025 r., I NSP 168/25; 3 lipca 2025 r., I NSP 227/25; 11 grudnia 2025 r., I NSP 448/25). Widać stąd, że standardy wynikające z Konwencji pozostają wyraźnie zakorzenione w orzecznictwie sądów krajowych. Mając na uwadze rozważania ujęte w przedmiotowym zdaniu odrębnym, pragnę zauważyć, że niniejszą sprawę zainicjowano wniesieniem pozwu do Sądu Okręgowego w Krakowie w dniu 31 stycznia 2017 r. Równocześnie wskazuję, że na dzień rozpoznania, tj. 5 maja 2026 r., przez Sąd Najwyższy skargi na przewlekłość, Sąd Apelacyjny w Krakowie sprawy nie rozpoznał. Stąd, wobec treści art. 12 ust. 4 u.s.p.p., art. 316 § 1 w zw. z art. 361 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p., w postanowieniu z 5 maja 2026 r. w sprawie I NSP 135/26 w pkt. 2, zasadne było orzeczenie kwoty 4500 zł i jednocześnie wskazanie, że kwota ta została zasądzona za okres od 31 stycznia 2017 r. do 5 maja 2026 r., a następnie danie temu wyrazu w odpowiedniej części uzasadnienia. Dodatkowo też należało zwerbalizować w sentencji postanowienia rozstrzygnięcie o oddaleniu pozostałej części żądania skargi. [kf] [a.ł]