Sygnatura
I KK 356/22
postanowienie SN I KK 356/22
- Izba
- Izba Karna
- Data orzeczenia
- 2 września 2026
Treść rozstrzygnięcia
<!DOCTYPE html> I KK 356/22 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Pietruszyński Dnia 2 września 2026 r. w sprawie G.G. skazanego z art. 258 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 2 września 2026 r., wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego, na podstawie art. 40 § 1 k.p.k. pkt 1 k.p.k. postanowił: wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego A.D. od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt I KK 356/22. UZASADNIENIE Do rozpoznania sprawy kasacyjnej prowadzonej pod sygn. akt I KK 356/22, wyznaczona została SSN A.D. Obrońca skazanego wystąpił z wnioskiem w trybie art. 40 § 1 k.p.k. pkt 1 k.p.k. o wyłączenie tej sędzi. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że sprawa dotyczy bezpośrednio tej sędzi z uwagi na fakt, że w kasacji postawiono zarzut wydania wyroku przez sąd wadliwie obsadzony z naruszeniem procedury nominacyjnej, a wskazana sędzia została powołana na urząd sędziego SN w tej samej wadliwej procedurze, a zatem rozstrzygając zarzut kasacji oceniałaby jednocześnie te same okoliczności, związane z trybem powołania na stanowiska sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na mocy ustawy z 2017 r., które dotyczą jej samej. I KK 356/22 2 Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2025 r., I KK 356/22 wniosek ten nie został uwzględniony. W dniu 31 grudnia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął ponowny wniosek obrońcy skazanego z żądaniem wyłączenia SSN A.D. od rozpoznania kasacji z tożsamą argumentacją jak w pierwotnym wniosku. Sprawa została przydzielona do referatu SSN M.P. 31 lipca 2026 r. po wyłączeniu poprzedniego sędziego od rozpoznania ponownego wniosku obrońcy o wyłączenie sędziego. Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku należało wpierw rozważyć czy jest to dopuszczalne w świetle art. 41a k.p.k., który zakłada, że wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych podstawach faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany pozostawia się bez rozpoznania. Związane to było z faktem, że obecny wniosek o wyłączenie SSN A.D. stanowi w istocie powielenie poprzednio złożonego wniosku, a zatem oparto go na tożsamych podstawach faktycznych co uprzedni wniosek, którego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 maja 2025 r. nie uwzględnił. W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 41a k.p.k. nie mógł jednak stanowić przeszkody do rozpoznania aktualnego wniosku obrońcy w trybie art. 41 § 1 k.p.k. Argumentując za takim stanowiskiem Sąd Najwyższy odwołuje się do wywodów zawartych w postanowieniu Sądu Najwyższego z 23 lipca 2025 r., II KK 482/24, które w pełni akceptuje. Trafnie w tym orzeczeniu wskazano, że przepis art. 41a k.p.k. został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 437). W uzasadnieniu do projektu tej ustawy wskazano, że: „Projekt wprowadza – wychodząc naprzeciw ewidentnym potrzebom praktyki – możliwość pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego opartego na tych samych podstawach faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany (art. 41a k.p.k.)” (zob. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy Sejmu VIII kadencji nr 207, s. 11, dostępne na stronie internetowej www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=207). W odniesieniu do przepisu art. 41a k.p.k. podkreśla się, że omawiane uregulowanie wychodzi naprzeciw oczekiwaniom praktyki, gdyż w orzecznictwie i literaturze I KK 356/22 3 wypowiadany był pogląd o niecelowości ponownego rozpoznawania wniosku o wyłączenie sędziego powołującego się na te same okoliczności. Konieczność jego merytorycznego rozpoznania mogła bowiem być wykorzystywana do obstrukcji procesowej (zob. D. Świecki [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el. 2025, komentarz do art. 41a, teza 1). Ratio legis analizowanego przepisu sprowadza się więc do przeciwdziałania obstrukcji procesowej wywoływanej przez nadużywanie uprawnień związanych z instytucją wyłączenia sędziego w trybie wnioskowym (zob. J. Zagrodnik, M. Burdzik [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, LEX/el. 2024, komentarz do art. 41a, teza 1). Podnosi się również, że przepis ten ma przeciwdziałać obstrukcji procesowej stron polegającej na ponownym składaniu tożsamych treściowo i jednocześnie bezzasadnych wniosków o wyłączenie sędziego; za przyjętym rozwiązaniem przemawiają przede wszystkim względy ekonomiki procesowej (zob. M. Rogacka-Rzewnicka [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX/el. 2022, komentarz do art. 41a, teza 1). Z powyższych wypowiedzi piśmiennictwa dobitnie wynika, że cel wprowadzenia omawianej regulacji jest wskazywany zgodnie – chodzi o zabezpieczenie przed koniecznością merytorycznego odnoszenia się do kolejnych wniosków o wyłączenie sędziego opartych na tożsamych podstawach, a wykorzystywanych dla celów obstrukcji procesowej. Przepis ten jak słusznie wskazano w powołanym orzeczeniu nie może być traktowany jako przeszkoda do rozpoznania kolejnego wniosku o wyłącznie sędziego, gdy celem autora wniosku nie jest nadużywanie uprawnień procesowych czy obstrukcja, lecz przeciwnie - doprowadzenie do realizacji uprawnień procesowych, w szczególności zapewnienie stronie prawa do bezstronnego i niezależnego sądu gwarantowanego przez przepisy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPCz i art. 47 Karty Praw Podstawowych. Przepis art. 41a k.p.k. nie może stanowić prowadzić do limitowania realizacji praw konstytucyjnych lub konwencyjnych, gdyż ratio legis jego wprowadzenia było zgoła odmienne. Skoro bowiem instytucja wyłączenia sędziego ma gwarancyjny charakter i stanowi jeden z najważniejszych elementów statuujących bezstronność sędziego, to przepisy jej dotyczące zawarte w rozdziale 2 k.p.k. „Wyłączenie sędziego”, nie mogą być wykładane w ten sposób, że utrudniać będą realizację celów, jakim ta instytucja służy. I KK 356/22 4 W postępowaniu karnym, nawet w toku procedowania w kwestii incydentalnej kwestii incydentalnej muszą zostać zapewnione gwarancje rozstrzygania sprawy przez niezawisły, niezależny i bezstronny sąd. W zakresie prawa do bezstronnego sądu strona nie dysponuje zaś innym skutecznym narzędziem jego dochodzenia niż wniosek o wyłączenie sędziego. Brak zapewnienia stronie w toku takiego postępowania gwarancji bezstronności sądu czyniłoby instytucję wyłączenia sędziego de facto iluzoryczną. Podkreśla się też, że nie powinna mieć miejsca sytuacja, w której wniosek o wyłączenie sędziego rozpoznaje sędzia, co do którego można sformułować taki sam zarzut w kwestii jego bezstronności, jak w przypadku sędziego, którego wniosek dotyczy (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22). Dostrzec wypada, że z bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego, odwołującego się do obowiązującej i mającej moc zasady prawnej uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 oraz uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, wynika, że orzeczenie wydane z udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego na ten urząd w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r. dotknięte jest bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a w konsekwencji nie zostało wydane przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Jeżeli zatem strona procesu dostrzega te uwarunkowania i chce mieć zapewnione rozpoznanie jej sprawy kasacyjnej przez Sąd Najwyższy w składzie, który nie będzie budził wątpliwości z punktu widzenia bezstronności czy niezależności, to takiej blokady dla niej nie może stanowić przepis art. 41a k.p.k., nawet wówczas, gdy ponawia swój wniosek o wyłączenie sędziego opierając go na tożsamych podstawach co wcześniej nieuwzględniony wniosek. Zwrócić trzeba uwagę, że w rozpatrywanej sprawie obrońca ponowił swój wniosek o wyłączenie sędziego, w układzie procesowym, gdy poprzedni wniosek, oparty na tożsamych podstawach faktycznych, nie został uwzględniony przez Sąd Najwyższy w składzie z udziałem SSN A.R., który również został powołany na urząd sędziego w tej samej wadliwej prawnie procedurze nominacyjnej, która kwestionowana była w złożonym przez obrońcę wniosku o wyłączenie sędziego w odniesieniu do SSN A.D. Nie może zatem budzić wątpliwości, że odnośnie do tych I KK 356/22 5 okoliczności nie powinien wypowiadać się Sąd Najwyższy w składzie z udziałem SSN A.R., którego to owe okoliczności również dotyczą. W tej sytuacji ponowne złożenie wniosku o wyłączenie SSA A.D. nie sposób traktować jako nakierowanego na obstrukcję procesową czy przewlekanie postępowania. Wniosek ten miał jedynie na celu spowodowanie, żeby sprawa kasacyjna o sygn. akt I KK 356/22 była rozpoznana przez skład sądu, który nie budzi wątpliwości co do bezstronności i niezależności, a więc o zapewnienie stronie realizacji prawa do sądu zgodnie ze standardami konstytucyjnymi i konwencyjnymi. Nie może budzić wątpliwości, że także w toku incydentalnego postępowania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego strona musi mieć zapewnione gwarancje związane z rozpoznaniem tego wniosku przez bezstronnego sędziego. W niniejszej sprawie tak jednak nie było, skoro wniosek o wyłączenie sędziego (nie uwzględniając go) rozpoznał sędzia, którego dotyczyły okoliczności podnoszone we wniosku. Trudno w tym układzie mówić o zapewnieniu stronie w tym aspekcie rzetelnego procesu, jak i realizacji prawa do sądu. W tej sytuacji blokady do merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o wyłączenie sędziego, a opartego na tych samych podstawach, nie może stanowić formalistycznie rozumiany przepis art. 41a k.p.k. Regulację art. 41a k.p.k. należy interpretować w sposób prokonstytucyjny i prokonwencyjny. Tylko takie podejście zapewnia stronie realizację prawa do bezstronnego i niezależnego sądu, a przecież przepisy o wyłączeniu sędziego temu właśnie mają służyć. Odmienne stanowisko prowadziłoby do ograniczenia strony w realizacji uprawnień do domagania się wyłączenia sędziego, co do którego w jej ocenie zachodzą wątpliwości w zakresie bezstronności, w sytuacji gdy czyni to z uzasadnionych względów. Przechodząc już do merytorycznego rozpoznania wniosku obrońcy, stwierdzić trzeba, że zasługuje on na uwzględnienie, za czym przemawia jego argumentacja. Sędzia Sądu Najwyższego A.D. została powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie określonym wspomnianą ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. Na wadliwość tej procedury wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w tym w powołanych już wcześniej: uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., czy też uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. I KK 356/22 6 Trafnie podnosi obrońca, że przepis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. musi być intepretowany w taki sposób, aby gwarantować stronie prawo do rozpoznania sprawy przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Ratio legis tego przepisu sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków. W dyspozycji tego przepisu mieszczą się przypadki obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, że wynik danego postępowania będzie miał znaczenie nie tylko dla stron, ale także dla samego sędziego. Wyłączeniu na wskazanej we wniosku podstawie podlegać będzie sędzia w sytuacji, w której miałby on dokonać oceny stosunku prawnoprocesowego ( którego podmiotem, obok stron, jest także sędzia rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na jego własne prawa i obowiązki. Jeżeli status sędziego jest wadliwy albo ustrojowo „ nieczysty”, to wadliwość ta pozbawia go uprawnień jurysdykcyjnych, co najmniej in casu, a jeżeli je wykona, spowoduje wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, a więc cel – wymierzenie sprawiedliwości – z powodów leżących po stronie sędziego nie zostanie osiągnięty ( J. Gudowski, Iudex impurus. Wyłączenie z mocy samej ustawy sędziego objętego zarzutem wadliwego powołania lub przejścia na wyższe stanowisko służbowe, Przegląd Sądowy 2022, nr 5, s. 19 – 20). Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy stwierdzić należało, że nie jest możliwe aby SSN A.D. oceniając argumentację wspierającą zarzut kasacyjny wskazujący na zaistnienie nienależytej obsady składu sądu odwoławczego, nie oceniała jedocześnie tych samych okoliczności (w zakresie niezawisłości i niezależności w aspekcie instytucjonalnym), związanych z sposobem powołania na stanowiska sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na podstawie ustawy z 2017 r., które dotyczą jej samej. Dlatego też celem wyeliminowania wszelkich mogących powstać wątpliwości w zakresie zapewnienia skazanemu prawa do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd, co do którego nie zachodzi domniemanie braku bezstronności zakotwiczone w art. 40 k.p.k. należało na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. wyłączyć SSN A.D. od rozpoznania sprawy kasacyjnej I KK 356/22. Z tych względów postanowiono jak na wstępie. [WB] [a.ł] I KK 356/22 7
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Informacje o sprawie
- Typ dokumentu
- postanowienie SN
- Jednostka
- Izba Karna Wydział I
- Sędziowie
- SSN Marek Pietruszyński
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Sąd Najwyższy