I CSK 597/25

I CSK 597/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Mariusz Łodko 30 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 30 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko P. spółce akcyjnej w L. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 31 października 2024 r., I AGa 95/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na rzecz P. spółki akcyjnej w L. 2 700 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia powodowi odpisu niniejszego postanowienia. (M.M.) UZASADNIENIE I CSK 597/25 2 Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 31 października 2024 r. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na oczywistej zasadności (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Powołał się też na wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany P. spółka akcyjna w L. wniósł o wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdy dla przeciętnego prawnika z samej treści skargi – bez pogłębionej analizy i jurydycznych dociekań – w sposób jednoznaczny wynika, że wskazane w niej podstawy zasługują na uwzględnienie z uwagi na kwalifikowany charakter naruszenia przepisów prawa. Zasadność skargi kasacyjnej jest oczywista, gdy dostrzegalny prima vista i bez przeprowadzania wnikliwej analizy uzasadniony jest wniosek, że zaskarżone orzeczenie jest jaskrawo nieprawidłowe (zob. postanowienie SN z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15). Powołując się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej należy wykazać, że popełnione przy ferowaniu zaskarżonego orzeczenia uchybienia w zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom (zob. postanowienia SN: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00; z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, i z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 730/17). Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanego naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, dostrzegalnego w sposób oczywisty dla każdego prawnika (zob. postanowienie SN z 28 stycznia 2022 r., I CSK 947/22). Przedstawione przez skarżącego argumenty nie przekonują o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, uzasadnionej przede wszystkim naruszeniem przez Sąd meriti przepisów prawa procesowego, regulujących dopuszczalność zarzutu potrącenia w postępowaniu cywilnym (art. 2031 k.p.c.), z uwzględnieniem prekluzji twierdzeń i dowodów w postępowaniu odrębnym – w niniejszej sprawie w postępowaniu w sprawach gospodarczych (art. 4585 k.p.c.) – jak i ograniczeń dowodowych w tym postępowaniu. I CSK 597/25 3 Jak trafnie dostrzega skarżący, pod pojęciem zarzutu potrącenia, o którym mowa w art. 2031 k.p.c., należy rozumieć każde twierdzenie obronne pozwanego o umorzeniu wierzytelności dochodzonej pozwem wskutek potrącenia, niezależnie od sposobu złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, a więc czy doszło do tego w ramach materialno-procesowego zarzutu podniesionego w toku procesu, czy też poza procesem, a pozwany podniósł procesowy zarzut wygaśnięcia wierzytelności powoda z powołaniem się na złożenie takiego pozaprocesowego oświadczenia (zob. wyrok SN z 7 maja 2026 r., II CSKP 1078/25). Pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna (art. 2031 § 2 i 3 k.p.c.). Zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pozwu, z wyjątkiem przepisów dotyczących opłat. Należy wyjaśnić, że przez wdanie się w spór co do istoty sprawy – w rozumieniu art. 2031 § 2 k.p.c. – należy rozumieć każdą formę podjęcia przez pozwanego obrony merytorycznej przed powództwem. Powinność powołania zarzutu potrącenia „przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy”, w zależności od sytuacji oznaczać może konieczność zgłoszenia tego zarzutu już w obligatoryjnej odpowiedzi na pozew (zob. A. Olaś, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do art. 2031, red. P. Rylski, wyd. 5, 2026). Podniesiony przez pozwanego – w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew – zarzut potrącenia spełnienia powyższe wymogi. Pozwany wyraźnie i jednoznacznie powołał się na fakt zaspokojenia roszczenia skarżącego wskutek dokonanego poza procesem potrącenia i umorzenia w tym zakresie dochodzonej pozwem wierzytelności. Oświadczenie o potrąceniu wierzytelności skarżącego o zapłatę należnego mu wynagrodzenia z wierzytelnością pozwanego o zapłatę kary umownej w wysokości 81 263,64 zł zostało złożone na piśmie z 3 marca 2021 r. Skarżący, mimo, że zarzut potrącenia nie został podniesiony w petitum odpowiedzi na pozew, ale w uzasadnieniu, nie miał problemu z zajęciem merytorycznego stanowiska w tym zakresie. Nietrafnie skarżący kwestionuje skuteczność zarzutu potrącenia, z powodu niewykazania umocowania przedstawiciela pozwanego do składania oświadczeń materialnoprawnych. W toku postępowania przed Sądami meriti, pozwany I CSK 597/25 4 przedstawił dowody, które potwierdzały fakt umocowania jego przedstawiciela do składania oświadczeń materialnoprawnych. Nie ma też wątpliwości, że niezłożenie tych dowodów wraz z oświadczeniem o potrąceniu, jako załączników odpowiedzi na pozew, nie niweczy skuteczności zarzutu potrącenia. Warunkiem skuteczności tego zarzutu jest jednoznacznie określenie w piśmie procesowym wierzytelności, której zarzut ten dotyczy, wskazanie faktów, na których zarzut ten się opiera, oraz dowodów na ich poparcie. Wymagania te nie obejmują obowiązku przedstawienia dowodów wykazujących umocowanie osoby, która złożyła oświadczenie o potrąceniu poza procesem. Przedstawienie takich dowodów powinno nastąpić dopiero w razie powstania wątpliwości, w szczególności wyrażonych przez stronę przeciwną. W niniejszej sprawie, skarżący w replice na odpowiedź na pozew zakwestionował umocowanie przedstawiciela pozwanego do złożenia oświadczenia o potrąceniu, a pozwany złożył pismo procesowe, do którego załączył dokumenty wykazujące jego umocowanie. Niezależnie od tego wskazać należy, że skarżący nie przedstawił racjonalnych argumentów, które uzasadniałyby kwestionowanie umocowania przedstawiciela pozwanego do złożenia oświadczenia o potrąceniu. Należy też zwrócić uwagę, że obowiązek powołania – w postępowaniu w sprawach gospodarczych – wszystkich twierdzeń i dowodów w pozwie oraz w odpowiedzi na pozew (art. 4585 § 1 k.p.c.), powinien być dostosowany do konkretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy, z uwzględnieniem ogólnych i szczególnych zasad rozkładu ciężaru dowodowego. Zasada koncentracji materiału procesowego w postępowaniu w sprawach gospodarczych nie może iść tak daleko, aby nakładać na strony obowiązek przewidzenia wszystkich możliwych wariantów przebiegu sprawy i na taką ewentualność sformułować w pozwie lub w odpowiedzi na pozew wszystkie twierdzenia i dowody, które mogłyby mieć zastosowanie jedynie w prawdopodobnym jej przebiegu. System prekluzji powinien być wykładany w taki sposób, że obejmuje przede wszystkim odniesienie się do twierdzeń i dowodów dotyczących bezpośrednio zgłoszonego w pozwie roszczenia, a nie do twierdzeń i dowodów, które mogłyby być przedstawione przy hipotetycznym przyjęciu możliwego sposobu obrony pozwanego albo analogicznie powoda (zob. wyroki SN: z 12 maja 2006 r., V CSK 55/06; z 15 listopada 2006 r., V CSK 243/06, i z 18 kwietnia 2008 r., II CSK 667/07, oraz P. Feliga, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do art. 4585, red. P. Rylski, wyd. 5, 2026). I CSK 597/25 5 Argumentacja skarżącego nie przekonuje zatem, że zastosowanie powołanych w skardze przepisów prawa – w zakresie oceny przez Sąd drugiej instancji skuteczności podniesionego przez pozwanego w odpowiedzi na pozew zarzutu potrącenia – było oczywiście błędne lub doprowadziło do nieprawidłowego rozstrzygnięcia, oraz że Sąd drugiej instancji naruszył przepisy prawa, w sposób, który przekłada się na konieczność uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się rażącego naruszenia przepisów prawa, widocznego prima facie. Taki stan rzeczy wyklucza możliwość przyjęcia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Chybione są też wnioski, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z powodu naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 45 ust. 1 i art. 178 ust. 2 Konstytucji RR, w związku z ewentualnym uzależnieniem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy o innych orzeczeń wydawanych w innych sprawach pomiędzy tymi samymi stronami. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd meriti, jak sugeruje skarżący, uzależnił, bądź opierał swoje orzeczenie, na wyroku wydanym w innej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami. Sąd drugiej instancji rozpoznał sprawę w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.), orzekając na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym (art. 382 k.p.c.). Poza własnymi wątpliwościami o możliwości pozostawania Sądu meriti pod wpływem ustaleń i oceny prawnej dokonanej w innej sprawie, skarżący nie wykazał, że takie zdarzenie miało miejsce. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania opiera się na przypuszczeniach. Nie precyzuje natomiast, jakie występujące w obu sprawach istotne różnice w stanie faktycznym nie zostały uwzględnione. W konsekwencji, że doszło do kwalifikowanego i oczywistego naruszenia prawa, dostrzegalnego bez potrzeby głębszej analizy skutkującego tym, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej. Skarżący powołując się na wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego powiązał je z dopuszczalnością wnioskowania o zakresie umocowania do działania w imieniu powoda wskazanej w pełnomocnictwie osoby. Nie zawarł jednak odrębnego uzasadnienia dla tej przyczyny kasacyjnej, ograniczonego do oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. I CSK 597/25 6 Po pierwsze, powołując się na tę przyczynę kasacyjną skarżący powinien powołać argumenty prawne wykazujące rozbieżność ocen wraz z właściwą argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, wywołuje poważne wątpliwości interpretacyjne, nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany i jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10). Niewykazanie tych okoliczności powoduje, że odwołanie się do tej przyczyny kasacyjnej nie może odnieść skutku. Po drugie sformułowane przez skarżącego zagadnienie prawnej jest silnie oparte na okolicznościach faktycznych sprawy i nie pozwala na udzielenie Sądowi Najwyższemu uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do rozstrzygnięcia tego konkretnego sporu. Skarżący nie powołał rozbieżnych interpretacji problemu prawnego oraz racji jurydycznych stojących za każdą z nich. Przeciwnie, opierając się na tej przyczynie kasacyjnej, polemizuje z ustaleniami Sądu meriti oraz oceną prawną. Po trzecie skarżący kwestionując umocowanie przedstawiciela pozwanego do złożenia oświadczenia o potrąceniu, powołał się na obie przesłanki kasacyjne z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jest wykluczone. Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał już uwagę, że jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza przyjęcie, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Nie jest możliwa sytuacja, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy. Co jest sporne nie może być przecież oczywiste (zob. postanowienia SN: z 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, i z 25 maja 2023 r., I CSK 700/23). Ubocznie należy zwrócić uwagę, że mimo sprecyzowania, że skarga kasacyjna opiera się wyłącznie na przyczynach kasacyjnych z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., to w pkt IV ppkt 3 petitum skargi skarżący odwołuje się również do rozbieżności w orzecznictwie w tej samej apelacji w zakresie stosowania powołanych I CSK 597/25 7 w skardze kasacyjnej i jego zdaniem naruszonych przepisów prawa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że niejednolita wykładnia określonego przepisu prawa, będącego źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć wraz z podaniem doktrynalnego lub orzeczniczego źródła tych wątpliwości (zob. postanowienia SN: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 15 lutego 2017 r., II CSK 529/16, i z 4 stycznia 2019 r., II CSK 330/18). Z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wynika natomiast, że powołane wątpliwości odnoszą się do podobnych stanów faktycznych. Przyjmowana w przez sądy bezskuteczność zarzutu wygaśnięcia roszczenia z uwagi na dokonane potrącenie, uzasadniana była nieprzedstawieniem pełnomocnictwa do dokonania tej czynności. Natomiast w niniejszej sprawie stan faktyczny jest odmienny, bowiem zarzuty skarżącego koncentrują się na sposobie wykazania umocowania osoby, która składała oświadczenie woli tej treści. Z powyższych względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie znajdując również okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (M.M.) [a.ł]