I CSK 3565/25

I CSK 3565/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Roman Trzaskowski 29 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 29 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa D.M. i A.M. przeciwko E.F. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej E.F. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 marca 2025 r., XII Ga 402/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanych na rzecz powodów, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 1 800 (tysiąc osiemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanej niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty. I CSK 3565/25 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z 14 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie z dnia 29 listopada 2023 r. zasądzającego na rzecz powodów od pozwanej 50.000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5 listopada 2020 r. do dnia zapłaty. W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, pozwana wskazała przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 oraz 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9 kwietnia 2015 r., I CSK 3565/25 3 V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu, na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK 111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia 2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.). Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście I CSK 3565/25 4 nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca przedstawiła jako istotne zagadnienia prawne pytania: 1) czy dopuszczalne jest uznanie za ważne i skuteczne postanowienia umowy agencyjnej wprowadzającego zakazy konkurencji po ustaniu stosunku agencyjnego, które obejmuje obszar całej Unii Europejskiej oraz państw trzecich (w tym Chiny i Szwajcarią), trwa przez maksymalnie dopuszczany okres dwóch lat, dotyczy szeroko pojętej działalności konkurencyjnej, a jednocześnie nie przewiduje żadnej konkretnej rekompensaty pieniężnej dla agenta?, w szczególności czy takie postanowienie można uznać za zgodne z art. 7646 § 1-3 k.c. oraz art. 20 Dyrektywy 86/653/EWG, mimo niewskazania jakiejkolwiek „odpowiedniej rekompensaty”, której obowiązek zapewnienia wynika z treści tych przepisów?; 2) czy sąd odwoławczy może całkowicie pominąć ocenę zarzutu nieważności umowy wynikającego oprawa UE (Dyrektywa 86/653/EWG)?; 3) czy można dochodzić od agenta kary umownej za naruszenie umownego zakazu konkurencji, jeżeli dający zlecenie nie wypłacił żadnej rekompensaty za okres obowiązywania tego zakazu, mimo że umowa nie wyłączała tego obowiązku?; 4) czy sąd może zasądzić na podstawie umowy agencyjnej karę umowną z tytułu naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, w sytuacji gdy nie zostało wykazane istnienie tej tajemnicy w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ani też nie postały spełnione ustawowe przesłanki ochrony takich informacji (m.in. wartość gospodarcza, poufność, działania zabezpieczające)? Sformułowane przez skarżącą wątpliwości oderwane są od okoliczności sprawy i nie stanowią istotnych zagadnień prawnych w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie budzi wątpliwości, że przepisy kodeksu cywilnego o umowie agencyjnej stanowiące implementację dyrektywy 86/653/EWG, wymagają dokonywania takiej ich wykładni, która urzeczywistnia brzmienie i cele tej dyrektywy (zob. np. wyrok Sądu I CSK 3565/25 5 Najwyższego z 25 maja 2018 r., I CSK 478/17, OSNC 2019, nr 5, poz. 59). Nie jest przedmiotem wątpliwości dopuszczalność ograniczenia działalności agenta mającej charakter konkurencyjny po rozwiązaniu umowy agencyjnej bez równoczesnego obowiązku wypłacania agentowi sumy pieniężnej z tego tytułu. Nieodpłatny zakaz konkurencji po ustaniu stosunku umowy agencyjnej nie jest co do zasady sprzeczny z właściwością (naturą) takiej umowy, a przeciwna ocena nie jest uprawniona również na gruncie art. 20 Dyrektywy 86/653/EWG. W okolicznościach przedmiotowej sprawy Sąd Okręgowy uwzględnił, że w umowie agencyjnej strony zastrzegły, że przysługujące agentowi wynagrodzenie obejmuje swoim zakresem również wynagrodzenie za świadczenie obowiązków określonych w pozostałych postanowieniach umowy, w szczególności w § 3 i 4, odnoszących się do tajemnicy przedsiębiorstwa i zakazu konkurencji i tym samym wyłączyły odrębną odpłatność za ustanowione w umownym zakazie ograniczenia nałożone na pozwaną po ustaniu umowy. Twierdzenie o wystąpieniu istotnych zagadnień prawnych oparte na przeciwnej niż dokonane przez Sądy wykładni umowy nie może przekonywać o wystąpieniu przedstawionych przez skarżącą przyczyn kasacyjnych z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., zważywszy, że wymagałoby przesądzenia na etapie przedsądu zasadności ewentualnych zarzutów kasacyjnych dotyczących prawidłowości dokonanej w sprawie wykładni umowy. Ponadto, jednoznacznie z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, że żądana przez powodów kara umowna została zasądzona w związku ze stwierdzeniem naruszenia przez pozwaną ustanowionego w umowie zakazu konkurencji, a przy ocenie samego zakazu, jak również zasadności żądanej kary umownej Sądy uwzględniły w swej ocenie standard ochrony agenta jako słabszej strony stosunku agencyjnego. Skarżąca nie wykazała również przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., którą uzasadniała potrzebą dokonania wykładni art. 7646 § 3 i 4 w związku z art. 5 i art. 58 § 1 k.c. oraz art. 58 § 1 w związku z art. 5 k.c., art. 7646 k.c., art. 11 u.z.n.k., art. 20 Dyrektywy 86/653/EWG. Przedstawiona we wniosku argumentacja nie wskazuje na potrzebę wykładni przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, których dotychczasowa wykładania wymaga zmiany, a jedynie na kwestionowanie wyrażonych w zaskarżonym orzeczeniu przez Sąd Okręgowy ocen. Z motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że Sąd Okręgowy badał ważność I CSK 3565/25 6 ustanowionego zakazu zarówno w świetle konstytutywnych elementów, które zakaz ten powinien zawierać, jak również w kontekście konkretnych okoliczności przedmiotowej sprawy, w tym m.in. zakresu wynikającego z niego skrępowania pozwanej w wykonywaniu działalności zarobkowej po ustaniu umowy oraz poddał ocenie również surowość zastrzeżonej kary umownej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 marca 2019 r., II CSK 58/18, OSNC 2019, nr 12, poz. 125). Nieuprawniony w konsekwencji jest leżący u podstaw twierdzenia o konieczności dokonania wykładni przepisów argument dotyczący niedokonania oceny ważności ustanowionego zakazu w kontekście zasad współżycia społecznego, lojalności kontraktowej, zasady proporcjonalności czy też standardu ochrony agenta. O wystąpieniu przyczyny kasacyjnej nie przekonuje również argumentacja skarżącej dotycząca oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, którą pozwana uzasadniała uchybieniem polegającym na braku odszkodowania przy zakazie konkurencji i niezrozumieniem konsekwencji wynikających z dyrektywy 86/653/EWG powodującym masowe orzeczenia z rażącym naruszeniem praw podmiotów słabszych (jak agenci). W kontekście przedmiotowej sprawy skarżąca ograniczyła się do twierdzenia, że zaskarżony wyrok utrwala błędną praktykę orzeczniczą, w której sądy uznają za dopuszczalne zasądzanie kar umownych za naruszenie zakazu konkurencji, nawet jeśli dający zlecenie nie wykonał własnych obowiązków z art. 7646 § 3 k.c., nie badają proporcjonalności zakazu, jego zakresu ani rzeczywistych korzyści strony uprawnionej z jego przestrzegania, ignorują konieczność miarkowania kary umownej, mimo oczywistej dysproporcji świadczeń. Jak już wyżej wskazano, odpłatność za ograniczenie agenta w prowadzeniu działalności o charakterze konkurencyjnym po ustaniu umowy może zostać wyłączona przez strony i zgodnie z dokonaną przez sądy wykładnią zawartej przez strony umowy agencyjnej do takiego wyłączenia odpłatności doszło w przedmiotowej sprawie. Sądy dokonały badania ważności ustanowionego zakazu i zasadności miarkowania kary umownej w kontekście relewantnych dla takiej oceny okoliczności. W świetle uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia ogólne zarzuty skarżącej zawarte we wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania nie przekonują w konsekwencji ani o oczywistym charakterze postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, ani też o tym, że w wyniku tego rodzaju naruszeń zapadło rozstrzygnięcie oczywiście wadliwe, które nie powinno się ostać. I CSK 3565/25 7 Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji. (K.L.) [SOP]