I CSK 3076/25

I CSK 3076/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski 23 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 23 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa A.P. i M.P. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 23 maja 2025 r., I ACa 2912/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz A.P. i M.P. po 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia Bankowi spółce akcyjnej w W. do dnia zapłaty. (a.z.) UZASADNIENIE I CSK 3076/25 2 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 23 maja 2025 r. pozwany wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne: Czy w przypadku stwierdzenia upadku umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego) do waluty obcej, w związku z obecnością w tej umowie klauzul uznanych za bezskuteczne, jako postanowienie niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2 k.c. (abuzywne), sąd rozpoznając powództwo o zapłatę, ma obowiązek badania rzeczywistego poziomu wzbogacenia po stronie pozwanej, kosztem strony powodowej - przez porównanie wysokości świadczeń spełnionych przez każdą ze stron w wykonaniu upadłej umowy i zaliczenie świadczeń uiszczanych przez jedną ze stron w toku wykonania upadłej umowy (tę, która świadczyła mniej) na poczet wierzytelności drugiej strony (tej, która świadczyła więcej) - oraz stwierdzenia, że ewentualne wzbogacenie odpowiada jedynie wartości nadwyżki świadczeń jednej strony ponad świadczenia drugiej strony (pogląd kwalifikowany w orzecznictwie i doktrynie jako jeden z wariantów tzw. „teoria salda”, ewentualnie określany jako trzecia koncepcja, inna niż teoria dwóch kondykcji i teoria salda)? Skarżący podniósł także, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj.: art. 405 w zw. z 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) w zw. z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej. Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących I CSK 3076/25 3 rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22; z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23). Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21; z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23; z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23). Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 20 września 2023 r., I CSK 5136/22, potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia, może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie I CSK 3076/25 4 wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne stanowiska. W konsekwencji przyjąć należy, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienia SN: z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14; i z 21 lutego 2024 r., I CSK 591/23). Skarżący nie wykazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz, że istnieje potrzeba dokonania wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Problematyka objęta wnioskiem o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania została już bowiem szczegółowo wyjaśniona w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a przyjęta wykładnia przywołanych regulacji jest ugruntowana. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w związku z uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), w orzecznictwie ugruntowała się teoria dwóch kondykcji. Zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu bankowi kwoty wypłaconej jako kwota kredytu oraz zobowiązanie banku do zwrotu świadczeń otrzymanych tytułem spłaty tego kredytu wynikają bowiem z różnych zdarzeń prawnych. Jednocześnie zwrócono uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: „TSUE”) z 19 czerwca 2025 r., C-396/24 (Lubreczlik), w którym wskazano, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Po wydaniu tego wyroku w przestrzeni publicznej, a także w niektórych orzeczeniach Sądu Najwyższego (zob. postanowienie z 9 lipca 2025 r., I CSK 652/25) został wyrażony pogląd, jakoby TSUE odrzucił stosowanie teorii dwóch kondykcji i za właściwą uznał teorię salda także w sprawach, w których roszczenia o zwrot świadczenia dochodzi konsument. Taki wniosek nie wynika jednak z powołanego wyroku. Przede wszystkim TSUE podkreślił, że sądy krajowe powinny uczynić wszystko, co leży w zakresie ich I CSK 3076/25 5 kompetencji, uwzględniając wszystkie przepisy prawa krajowego i stosując uznane w porządku krajowym metody wykładni, by zapewnić pełną skuteczność dyrektywy 93/13 i dokonać rozstrzygnięcia zgodnego z realizowanymi przez nią celami (pkt 42). Ponadto wskazał, że jeśli sąd krajowy uzna, że umowa kredytu nie może, zgodnie z prawem umów, nadal być prawnie wiążąca, wysoki poziom ochrony konsumentów, jaki powinien zostać zapewniony zgodnie z dyrektywą 93/13, wymaga, aby dla przywrócenia rzeczywistej równowagi między wzajemnymi prawami i obowiązkami stron umowy sąd krajowy podjął, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć unieważnienie danej umowy kredytowej, w szczególności ze względu na natychmiastową wymagalność wierzytelności przysługującej przedsiębiorcy wobec konsumenta (pkt 54). Powyższe orzeczenie w żaden sposób nie odnosi się do teorii salda i dwóch kondykcji oraz prymatu którejś z nich. TSUE rozważał jedynie możliwość dochodzenia przez przedsiębiorcę przeciwko konsumentowi roszczenia z tytułu wypłaconych kwot, konkludując, że powinno ono uwzględnić kwoty wpłacone przez konsumenta, gdyż częściowa spłata kapitału oznacza, iż roszczenie przedsiębiorcy jawiłoby się jako bezzasadne. Nie odnosił się w żaden sposób do roszczenia przeciwstawnego, a więc roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy – bankowi (zob. wyrok SN z 12 lutego 2026 r., II CSKP 283/25). W wyroku z 10 września 2026 r., C-510/25, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził z kolei, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one co do zasady na przeszkodzie takiej wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą sąd rozpoznający wniesione przez konsumenta żądanie zwrotu wpłat dokonanych w wykonaniu umowy kredytu hipotecznego, która stała się nieważna ze względu na zawarte w niej nieuczciwe warunki, dokonuje z urzędu potrącenia wzajemnych wierzytelności konsumenta i przedsiębiorcy będących stronami tej umowy, skutkiem czego konsumentowi przysługuje wierzytelność jedynie w odniesieniu do kwoty wpłat dokonanych w wykonaniu wspomnianej umowy przekraczającej kwotę pożyczonego kapitału, oraz prawo do odsetek za opóźnienie od tej nadwyżki. Powyższe nie oznacza I CSK 3076/25 6 jednak wykluczenia stosowania teorii dwóch kondykcji (zob. pkt 76-79 uzasadnienia). Uzupełniająco zauważyć należy, że Sąd Najwyższy wyjaśnił już także, że niezasadne jest rozumowanie, zgodnie z którym teoria dwóch kondykcji wynika z założenia, że dla powstania roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia nie jest konieczne spełnienie przesłanek bezpodstawnego wzbogacenia, podczas gdy teoria salda opiera się na założeniu przeciwnym. Z art. 410 § 1 k.c., zgodnie z którym przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do nienależnego świadczenia, wynika jednoznacznie, że spełnione muszą być wszelkie przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia, a więc musi istnieć zarówno wzbogacenie, jak i zubożenie. Nienależne świadczenie nie stanowi zatem instytucji odrębnej od bezpodstawnego wzbogacenia, a za nietrafny należy uznać wyrażany niekiedy pogląd, jakoby przy nienależnym świadczeniu nie zachodziła potrzeba badania, czy spełnione świadczenie wzbogaciło osobę, na rzecz której świadczenie zostało spełnione, oraz czy majątek spełniającego świadczenie uległ zmniejszeniu (zob. np. wyrok SN z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, i cytowane tam orzecznictwo). W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu kosztów została rozdzielona na powodów w częściach równych zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23 (OSNC 2024, nr 6, poz. 57). (K.W.) I CSK 3076/25 7 [SOP]