I CSK 2835/25

I CSK 2835/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Grzesiowski 29 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 29 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku M.G. z udziałem M.B., K.G., D.G. i P.G. o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej M.G. od postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie z 25 lutego 2025 r., IX Ca 1155/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. obciąża wnioskodawcę kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 8 sierpnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Giżycku stwierdził, że spadek po T.G. nabyli z dobrodziejstwem inwentarza mąż L.G. w 1/4 części, syn K.G. w 1/4 części, syn M.G. w 1/4 części, córka M.B. w 1/4 części oraz stwierdził, że spadek po L.G. nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: wnuk P.G. w 1/2 części i wnuk D.G. w 1/2 części. 2. Na skutek apelacji uczestnika K.G. Sąd Okręgowy w Olsztynie postanowieniem z 25 lutego 2025 r. zmienił zaskarżone postanowienie w pkt. 2 w ten I CSK 2835/25 2 sposób, że stwierdził, że spadek po L.G., nabyły na podstawie na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza dzieci: K.G., M.G., M.B. córka L. i T., po 1/3 części każde z nich. 3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł wnioskodawca M.G.. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. 4. Uczestnik K.G. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas usprawiedliwione. 6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została I CSK 2835/25 3 przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie skargi do rozpoznania. 7. Jako zagadnienie prawne strona skarżąca wskazała potrzebę wyjaśnienia czy brak daty w testamencie własnoręcznym, przy możliwości ustalenia jedynie przybliżonej daty rocznej jego sporządzenia, skutkuje jego nieważnością na podstawie art. 949 § 2 k.c., jeżeli brak ten nie wywołuje realnych wątpliwości co do zdolności testowania ani co do treści rozporządzenia, a ustalenie wartości lub tożsamości części majątku nie jest możliwe, lecz nie przekreśla ogólnej możliwości urzeczywistnienia woli testatora, zgodnie z zasadą favor testamenti oraz czy niemożność ustalenia tożsamości i wartości jednego ze składników majątku wskazanego przez spadkodawcę w testamencie własnoręcznym może być uznana za wątpliwość co do treści testamentu w rozumieniu art. 949 § 2 k.c., skutkującą jego nieważnością. Należy jednak podkreślić, że tak sformułowany problem prawny nie ma ścisłego związku z rozstrzygnięciem przyjętym przez Sąd Okręgowy. Sąd podkreślił, że postępowanie dowodowe nie doprowadziło do usunięcia wątpliwości co do treści testamentu a wynikają one z nieopatrzenia testamentu datą. W ocenie Sądu odwoławczego brak daty w testamencie spadkodawcy powoduje, iż nie sposób ustalić okoliczności dotyczących majątku spadkowego w chwili testowania co pozwoliłoby na prawidłową subsumpcję art. 961 k.c. Podkreślił jednocześnie, że postępowanie dowodowe nie doprowadziło do ustalenia daty sporządzenia testamentu a tylko jego roku i to w przybliżeniu. Na tej podstawie Sąd uznał, że nieopatrzenie testamentu datą uniemożliwia określenie stanu i wartości spadku w zakresie w jakim przepis art. 961 k.c. nakazuje poczytywać w razie wątpliwości za powołanych do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów. W ocenie Sadu Najwyższego powyższe rozstrzygnięcie jest trafne, realizuje wskazania wynikające z uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 23 października 1992 r. (III CZP 90/92, OSNC 1993, nr 1-2, poz. 4). Żadne z zagadnień prawnych nie odnosi się wprost do przedstawionej oceny prawnej. 8. Z powyższych względów brak jest również podstaw do przyjęcia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania I CSK 2835/25 4 pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. Z przedstawionych względów taka sytuacja nie zachodzi w rozważanej sprawie. 9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). 10. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). 11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 2 k.p.c. (Ł.W.) [r.g.]