I CSK 26/26

I CSK 26/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Paweł Grzegorczyk 23 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 23 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa S.K., M.K., D.K. i U.S. przeciwko Bank spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 lipca 2025 r., VIII ACa 2167/25, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (M.M.) UZASADNIENIE Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w I CSK 26/26 2 zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych). Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca Bank S.A. w W. powołała się na potrzebę wykładni przepisów prawnych, tj.: a) art. 3851 § 1 i 2 k.c. co do tego, które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytu indeksowanych do franka szwajcarskiego są abuzywne w razie stwierdzenia przez sąd, że uprawnienie banku do ustalania kursu franka szwajcarskiego rażąco narusza interesy konsumenta i jest niezgodne z dobrymi obyczajami; b) art. 410 w związku z art. 405, art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz art. 6 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95, s. 29) w aspekcie prawidłowości stosowania do rozliczeń stron w związku z nieważnością umowy kredytu teorii dwóch kondykcji; c) art. 411 pkt 2 k.c. co do możliwości domagania się przez kredytobiorcę zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, jeżeli umowa ta została w całości wykonana. Wskazała również, że w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, dotyczące: a) dopuszczalności ustalenia treści umowy (stosunku prawnego) – po usunięciu z niej postanowienia abuzywnego – na podstawie powołanych we wniosku przepisów prawa, w tym mających zastosowanie per analogiam; b) chwili miarodajnej do oceny stanu prawnego rozstrzygającego o możliwości dalszego obowiązywania umowy kredytu po usunięciu z niej postanowienia abuzywnego; c) możliwości automatycznej substytucji abuzywnego postanowienia umownego normą dyspozytywną; d) możliwości uznania art. 358 § 2 k.c. za szczegółowy przepis dyspozytywny, mający zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej; e) konieczności badania przez sąd, czy konkretne rozstrzygnięcie prowadzi do zrealizowania celu dyrektywy 93/13; f) wpływu zawarcia przez strony umowy kredytu aneksu, określającego w sposób nienaruszający interesów konsumenta tworzenie przez bank kursów walutowych, na dalsze obowiązywanie abuzywnych postanowień przeliczeniowych zawartych w umowie kredytu powiązanej z walutą obcą. I CSK 26/26 3 W świetle utrwalonego stanowiska, w celu uzasadnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07). Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga natomiast sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14). Bliższa analiza wniosku nie pozwalała uznać, by w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem wystąpiły twierdzone przyczyny kasacyjne. Przytoczone we wniosku wątpliwości, w zestawieniu z zarzutami skargi i przedmiotem postępowania przed Sądami meriti, odnosiły się do konsekwencji zawarcia w umowie kredytowej powiązanej z walutą obcą (frankiem szwajcarskim) postanowień umownych wyrażających ryzyko walutowe i odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote polskie i odwrotnie. Problematyka ta nie stanowi novum i była nie tylko wielokrotnie, lecz także wszechstronnie podejmowana w judykaturze Sądu Najwyższego w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych oraz w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, co doprowadziło do utrwalenia się jednolitych kierunków orzeczniczych, w które wpisywał się zaskarżony wyrok (por. np. uchwała I CSK 26/26 4 składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20, z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, z dnia 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22, z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22, z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22 oraz II CSKP 1753/22, i z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22 oraz II CSKP 36/23; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, z dnia 8 grudnia 2023 r., I CSK 5651/22 i z dnia 29 maja 2024 r., I CSK 2038/23 oraz powołane tam dalsze orzecznictwo Sądu Najwyższego; w judykaturze Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zob. zwłaszcza wyroki z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, M.P., B.P. przeciwko „A.”, ECLI:EU:C:2021:934, z dnia 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,ECLI:EU:C:2023:216 i z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, ZL, KU, KM przeciwko Provident Polska S.A., ECLI:EU:C:2023:911). Za pozbawioną charakteru nowości należało uznać także wątpliwość dotyczącą warunków przypisania aneksowi do umowy kredytu skutku sanującego niedozwolone postanowienia zawarte w tej umowie. W szczególności, o skutecznej „akceptacji” (sanowaniu) niedozwolonego postanowienia umownego można mówić tylko wtedy, gdy akceptacja taka jest wyrazem swobodnej i świadomej decyzji konsumenta co do utrzymania konkretnego postanowienia, a to zakłada, że wiedział on o jego abuzywności i związanych z tym konsekwencjach (por. np. powołany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2026 r., I CSK 2539/24 i wskazane tam dalsze orzecznictwo). W kwestii związanej z wykładnią art. 410 w związku z art. 405 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należało natomiast zważyć, że w uchwale z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, rozważając szczegółowo argumenty I CSK 26/26 5 mogące przemawiać za tzw. teorią salda i koncepcją dwóch niezależnych kondykcji, Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli bez bezskutecznego – na skutek abuzywności – postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (por. m.in. także wcześniejszą uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40). Wniosek sprowadzał się w tym fragmencie do próby zakwestionowania tego stanowiska z powołaniem na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Lubreczlik, ECLI:EU:C:2025:460. W skardze nie przytoczono jednak racji, które w zestawieniu z powołaną uchwałą powiększonego składu Sądu Najwyższego stwarzałyby podstawę do uznania, że wyszczególnione we wniosku przepisy, w takim układzie procesowym, w jakim zapadł zaskarżony wyrok, implikują w dalszym ciągu poważne wątpliwości interpretacyjne lub rozbieżności w orzecznictwie. Wniosek nie powoływał się na nowe, nierozważane wcześniej argumenty, a zarazem pomijał, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, został wydany w układzie procesowym, w którym – co znalazło wyraz wprost w jego sentencji – z roszczeniem wobec konsumenta wystąpił przedsiębiorca (bank), domagając się zwrotu wypłaconej kwoty kredytu, a zatem w odwrotnej konfiguracji aniżeli prowadząca do wydania wyroku zakwestionowanego skargą kasacyjną (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2026 r., z dnia 17 kwietnia 2026 r., I CSK 1560/24 i z dnia 15 maja 2026 r., I CSK 2913/25). Pogląd, że wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., C-396/24, nie sprzeciwia się stanowisku, że konsumentowi będącemu stroną nieważnej umowy kredytu przysługuje samodzielne roszczenie o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy, niezależne od roszczenia restytucyjnego kredytodawcy, potwierdza wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 września 2026 r., C-510/25, Adazik, ECLI:EU:C:2026:745 (por. p. 43 uzasadnienia). Za novum w rozważanej materii nie można było także uznać wywodów wniosku dotyczących możności żądania zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu po jej wykonaniu (por. np. postanowienia I CSK 26/26 6 Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2024 r., I CSK 681/23, z dnia 20 września 2024 r., I CSK 2542/23 i z dnia 5 grudnia 2025 r., I CSK 1609/25). W tym stanie rzeczy, w zestawieniu z przywołanym orzecznictwem unijnym i judykaturą Sądu Najwyższego, wniosek nie ujawniał potrzeby kolejnej wypowiedzi orzeczniczej w objętej nim materii, z uwzględnieniem publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi kasacyjnej. Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. (M.M.) [SOP]