I CSK 2324/25

I CSK 2324/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Krajewski 30 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 30 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Spółdzielni w P. przeciwko Uniwersytetowi w S. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na skutek skargi kasacyjnej Uniwersytetu w S. od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z 22 stycznia 2025 r., II Ca 1363/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od Uniwersytetu w S. na rzecz Spółdzielni w P. 2700 zł zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. UZASADNIENIE I CSK 2324/25 2 Wyrokiem z 22 stycznia 2025 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie z 8 sierpnia 2023 r., którym Sąd usunął niezgodność treści dwóch księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, uznając, że pozwany nigdy nie nabył prawa własności lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość. Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego, wskazując, że istnieje potrzeba wykładni (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) art. 206 § 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze w kontekście jego zgodności z Konstytucją PRL oraz w zakresie rozumienia pojęcia lokalu mieszkalnego. Skarżący powołał się również na występowanie istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), w ramach których pyta: 1. czy ustawowa osoba prawna działająca w celu realizacji statutowej działalności, a nie działalności w celu zarobkowym, (która) nabyła lokal spełniający funkcję hotelu dla pracowników naukowych, może zostać pozbawiona prawa własności lokalu na podstawie art. 206 § 4 Prawa spółdzielczego w zw. z art. 58 § 1 k.c.?; 2. czy przy badaniu zasadności powództwa opartego na art. 10 u.k.w.h. sąd może odmówić ochrony prawnej roszczenia powoda ze względu na jego niezgodność z zasadami współżycia społecznego, tj. art. 5 k.c.?; 3. czy istnienie w obrocie prawnym przydziału lokalu mieszkalnego (który to przydział może być obarczony wadami prawnymi) powoduje niemożliwość skutecznego wykupu w oparciu o art. 1714 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych – a w rezultacie, czy potencjalna nieważność umowy przydziału skutkuje automatyczną nieważnością umowy nabycia własności zawartej w oparciu o art. 1714 ust. 1 wspomnianej ostatnio ustawy?; 4. czy przy badaniu zasadności powództwa opartego na normie art. 10 u.k.w.h. – w przypadku ustalenia, że ustawowa osoba prawa posiadała nieruchomość nieprzerwanie przez okres ponad 20 lat, na podstawie zawartych w dobrej wierze umów, sąd winien uwzględnić zarzut zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości?. I CSK 2324/25 3 W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł m.in. o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę potrzeby wykładni przepisów z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga się wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia zakresu koniecznej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym, że mają one rzeczywisty i poważny wymiar, nie należą zaś do zwykłych wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Konieczne jest także wskazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. m.in. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r., I CSK 4931/22, i z 25 czerwca 2026 r., I CSK 2507/24). Skarżący nie powołał się skutecznie na występowanie potrzeby dokonania wykładni przepisów w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. W ocenie Sądu Najwyższego nie występują wątpliwości co do zgodności art. 206 § 4 Prawa spółdzielczego w dawnym brzmieniu z ówcześnie obowiązującymi normami konstytucyjnymi. Przywoływane przez skarżącego zasada równości i zakaz dyskryminacji nie mogą być rozumiane w taki sposób, że w każdej sytuacji zrównana I CSK 2324/25 4 ma być sytuacja osób prawnych i osob fizycznych, gdyż między tymi rodzajami podmiotów prawa cywilnego wystepują oczywiste różnice. Ponadto nie można uznać, by w sprawie występowała potrzeba wykładni art. 206 § 4 Prawa spółdzielczego w zakresie rozumienia występującego w nim pojęcia lokalu mieszkalnego. Skarżący nie wykazał, by rozumienie przepisu budziło w doktrynie czy orzecznictwie wątpliwości, a tym bardziej, by wątpliwości te miały poważny wymiar. Skarżący forsuje interpretację, w świetle której lokal nie miał charakteru mieszkalnego, dlatego że służył zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych pracowników pozwanego, zaś pozwany nie korzystał z niego samodzielnie. Mając na względzie status pozwanego, który jest osobą prawną, nie sposób uznać, by to ostatnie było w ogóle możliwe. Akceptacja stanowiska skarżącego musiałaby prowadzić do paradoksalnego wniosku, że osoba prawna w ogóle nie może być właścicielem lokalu mieszkalnego. Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga sformułowania problemu prawnego i wykazania, że ma on precedensowy charakter oraz znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób abstrakcyjny. Jego rozstrzygnięcie powinno mieć znaczenie dla sprawy, a także dla innych potencjalnych lub rzeczywiście toczących się spraw. Konieczne jest przy tym wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen (zob. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; z 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, i z 6 lutego 2026 r., I CSK 719/25). Sformułowanych przez skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne. Ustosunkowując się do pierwszego z nich, wskazać należy, że w świetle art. 206 § 4 Prawa spółdzielczego w dawnym brzmieniu osobie prawnej będącej członkiem spółdzielni nie przysługiwało prawo do lokalu mieszkalnego. Przepis ten odnosił się do pojęcia „osoby prawnej”, bez rozróżnienia na osoby prawne działające w celu zarobkowym oraz w celu realizacji innej działalności statutowej. Stwierdzenie, że dany członek spółdzielni posiadał status osoby prawnej wystarczyło zatem do uznania, że nie przysługiwało mu prawo do lokalu mieszkalnego, niezależnie od tego, jaki rodzaj działalności dana osoba prawna prowadziła. Odnosząc się do drugiego z zagadnień, należy stwierdzić, że w stanie faktycznym sprawy nie wykazano, by żądanie powódki pozostawalo w sprzeczności I CSK 2324/25 5 z zasadami wspóżycia społecznego, a pozwany nie powoływał się na tę okoliczność. W związku z tym odpowiedź na pytanie o możliwość stosowania art. 5 k.c. w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 10 u.k.w.h. miałaby czysto teoretyczny charakter. W odniesieniu do trzeciego z zagadnień należy przypomnieć, że w świetle art. 1714 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych spółdzielnia mieszkaniowa jest obowiązana zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu jedynie na żądanie takiego członka spółdzielni, któremu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Jeśli pozwanemu prawo do lokalu mieszkalnego nie przysługiwało, to nie mógł stać się jego właścicielem. Wnioski Sądów meriti w tym zakresie nie budzą wątpliwości. Odnosząc się do ostatniego ze sformułowanych przez skarżącego zagadnień, trzeba podkreślić, że rozstrzygnięcie kwestii dopuszczalności ustalenia zasiedzenia w procesie wytoczonym na podstawie art. 10 u.k.w.h. nie miałoby znaczenia dla sprawy skarżącego. Sąd drugiej instancji ustalił bowiem, że – po pierwsze – z uwagi na nieważność decyzji o przydziale pozwanemu lokalu mieszkalnego nie istnieje on jako wyodrębniona nieruchomość lokalowa, co uniemożliwia zasiedzenie prawa własności do tego lokalu. Po drugie, Sąd wskazał, że pozwany do chwili zawarcia w 2014 r. nieważnej umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu nie posiadał nieruchomości z wolą władania jak właściciel, lecz z wolą władania jak posiadacz zależny, skoro był przekonany, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Do zasiedzenia brakowałoby zatem koniecznej przesłanki w postaci posiadania samoistnego. Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11, 3 i 4 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7, § 5 pkt 8 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (E.M.) [SOP] I CSK 2324/25 6