I CSK 2056/25

I CSK 2056/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba 31 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Województwa [...] przeciwko E. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i E.1 spółce akcyjnej w G. z udziałem interwenientów ubocznych D. spółki akcyjnej w K. (poprzednio M.1 spółka akcyjna w K.) i M. spółki akcyjnej w K. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i E.1 spółki akcyjnej w G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 września 2024 r., I ACa 1133/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 7500 (siedem tysięcy pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty. UZASADNIENIE I CSK 2056/25 2 Wyrokiem z 16 września 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelacje powoda Województwa [...] oraz pozwanych E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i E.1 spółki akcyjnej w G. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 2 listopada 2024 r., którym Sąd ten zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda z tytułu odszkodowania kwotę 3 231 799,62 zł za nienależyte wykonanie umowy na opracowanie dokumentacji projektowej „Budowa północnej obwodnicy miejscowości P.” skutkujące zwiększeniem kosztów robót budowlanych oraz wynagrodzenia z tytułu nadzoru autorskiego i pełnienia funkcji inżyniera kontraktu z odsetkami ustawowymi od 8 maja 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. i z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty; a w pozostałym zakresie oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwane E. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i E.1 spółkę akcyjną w G. Skarżące we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołały się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Ich zdaniem w sprawie występują istotne zagadnienia prawne wymagające odpowiedzi na pytania: 1. „Czy w sytuacji, kiedy przyjmujący zamówienie usuwa wady dzieła już po jego wcześniejszym oddaniu zamawiającemu, przewidziany w art. 646 k.c. dwuletni termin przedawnienia roszczenia zamawiającego o naprawienie szkody wynikającej z nienależytego wykonania umowy o dzieło na podstawie art. 471 k.c., rozpoczyna swój bieg od dnia pierwotnego oddania dzieła zamawiającemu, czy też dopiero od oddania zamawiającemu poprawionego dzieła?”; 2. „Czy w przypadku udzielenia przez przyjmującego zamówienie gwarancji na wykonane przez niego dzieło, termin przedawnienia roszczenia zamawiającego o naprawienie szkody wynikającej z nienależytego wykonania umowy o dzieło winien być określany odmiennie od reguły art. 646 k.c. i wyznaczany w stosunku do terminu, na jaki została udzielona gwarancja, jeśli jest on dłuższy niż dwa lata?”; 3. „Czy występująca potencjalnie na zasadzie in solidum współodpowiedzialność odszkodowawcza kilku podmiotów wobec I CSK 2056/25 3 zamawiającego za poniesione przez niego szkody, w tym odpowiedzialność przyjmującego zamówienie za szkodę wyrządzoną zamawiającemu przez nienależyte wykonanie umowy o dzieło na podstawie art. 471 k.c., zwalnia w odniesieniu do odpowiedzialności przyjmującego zamówienie z konieczności badania postaci związku przyczynowego między nienależytym wykonaniem dzieła a szkodą zamawiającego, jako okoliczności określającej przynajmniej zakres odpowiedzialności za szkodę, jaką można przypisać przyjmującemu zamówienie, a kwestie z tym związane rozpoznawane być mogą ewentualnie dopiero na etapie dochodzenia roszczeń regresowych pomiędzy takimi współdłużnikami?”. W ocenie skarżących istnieje także potrzeba wykładni art. 646 w zw. z art. 471 k.c. i art. 120 k.c., wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów na tle problemu tego czy termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wynikającej z nienależytego wykonania umowy o dzieło na podstawie art. 471 k.c., jeśli dzieło zostało wydane zamawiającemu, rozpoczyna się zgodnie z art. 646 k.c., tj. od dnia jego oddania zamawiającemu, niezależnie od tego kiedy szkoda powstała, czy też w takim przypadku początek tego terminu powinien być ustalony zgodnie z regułami określonymi w art. 120 k.c., czyli dopiero od dnia powstania szkody?. Powód Województwo […] w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej odrzucenie ewentualnie odmowę przyjęcia do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku powoda o odrzucenie skargi kasacyjnej. Wprawdzie nie bez racji w odpowiedzi na skargę podniesiono, że pozwane w skardze kasacyjnej w sposób niedopuszczalny kwestionują podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia, zbyt daleko idący jest jednak wniosek by konstrukcja skargi pozwalała na jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej I CSK 2056/25 4 doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub I CSK 2056/25 5 podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Ponadto ze względu na publiczne cele jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej. Nie istnieje przy tym istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii zagadnienia prawnego i wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15; z 23 kwietnia 2015 r., I CSK 691/14; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08). Zagadnienia sformułowane przez skarżące nie spełniają wyżej sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego wymagań. Analiza wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania w powiązaniu z motywami zaskarżonego rozstrzygnięcia i podstawami skargi prowadzi bowiem do wniosku, że skarżące zmierzają w istocie do dokonania przez Sąd Najwyższy oceny trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia w indywidualnych okolicznościach sprawy a nie rozstrzygnięcia istotnych wątpliwości prawnych mających szersze znaczenie. Przede wszystkim jednak lektura wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w kontekście podstaw skargi i motywów zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że formułowane przez skarżące zagadnienia prawne i wątpliwości orzecznicze zostały w znacznym zakresie oparte na założeniach nie uwzględniających wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia. Skarżące w tym zakresie pominęły, że skarga kasacyjna jest instrumentem prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie służy do kontroli ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego – także wtedy, gdy następuje to pod pozorem naruszenia prawa materialnego - gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC 2000, I CSK 2056/25 6 nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r., IV CSK 671/13). W konsekwencji skarga kasacyjna musi być konstruowana na bazie wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia, a zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogą stać się płaszczyzną do jej kwestionowania. Analogicznie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być oparty na założeniach sprzecznych z podstawą faktyczną rozstrzygnięcia a skarżące nie mogą formułować zagadnień i wątpliwości orzeczniczych na bazie konstrukcji materialnoprawnych opartych na alternatywnym stanie faktycznym. Skarżące tych zasad nie respektują wielokrotnie w skardze wskazując, że popełniony przez nie błąd projektowy miał rzekomy charakter, szkoda powoda nie pozostaje w związku przyczynowym z ich działaniem, a z brakiem weryfikacji dokumentacji projektowej przez generalnego wykonawcę i inżyniera kontraktu. Formułując zagadnienie prawne dotyczące potencjalnej współodpowiedzialności kilku podmiotów na zasadzie in solidum w kontekście badania związku przyczynowego skarżące nie biorą pod uwagę, że Sądy meriti związek ten zbadały stwierdzając, że w wyniku ewentualnych działań ( zaniechań) inżyniera kontraktu i wykonawcy w stanie faktycznym sprawy nie doszło do przełamania adekwatnego związku przyczynowego warunkującego odpowiedzialność pozwanych za nieprawidłowe opracowanie projektu. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika zatem, że szkoda wywołana nienależytym wykonaniem zobowiązania zaistniałaby niezależnie od działań wykonawcy i inżyniera kontraktu. W sprawie nie ustalono by w kontekście łączących powoda stosunków kontraktowych z generalnym wykonawcą i inżynierem kontraktu oraz ciążących na nich z mocy przepisów prawa obowiązków mogli i powinni wykryć wcześniej błędy projektowe pozwanych i zapobiec szkodzie przez ich zgłoszenie inwestorowi przed przystąpieniem do realizacji inwestycji. W konsekwencji zgodnie z warunkami kontraktu pozwane ponosiły odpowiedzialność wobec powoda ( § 4 warunków umownych), a kwestia ich ewentualnych roszczeń regresowych do wykonawcy czy inżyniera kontraktu I CSK 2056/25 7 w ramach odpowiedzialności in solidum nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Argumentacja wniosku nie przekonuje także o potrzebie przyjęcia skargi do rozpoznania w związku z zagadnieniem dotyczącym przedawnienia roszczenia zamawiającego do wykonawcy na tle art. 646 k.c. Kwestia ta wielokrotnie była bowiem przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego i jest dobrze zbadana w literaturze przedmiotu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zdecydowanie dominuje pogląd, że termin o którym mowa w art. 646 k.c. rozpoczyna co do zasady bieg od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia w którym zgodnie z treścią umowy miało zostać oddane. Przywołany przepis stanowi w zakresie określenia długości terminu przedawnienia, jak i w zakresie wskazania początku biegu tego terminu, normę szczególną wobec art. 118 k.c. i art. 120 k.c. (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna – z 12 lipca 1975 r., III CZP 9/75,OSNCP 1976, nr 2, poz. 21, uchwały Sądu Najwyższego z 21 października 1994 r., III CZP 136/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 38, z 28 października 1997 r., III CZP 42/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 54 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1986 r., I CR 35/86, z 12 maja 1981 r., II CR 136/81, OSNCP 1982, nr 1, poz. 10, i z 16 kwietnia 2024 r., II CSKP 1313/22). W ostatnim okresie stanowisko to zostało potwierdzone przez Sąd Najwyższy w uchwale z 15 października 2024 r., III CZP 19/24, OSNC 2025, nr 3, poz. 29). Nie budzi także wątpliwości, że art. 646 k.c. obejmuje także roszczenie dochodzone na podstawie art. 471 k.c. ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2005 r., IV CSK 418/04). Nie zachodzi zatem potrzeba kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Dostrzeżenia jednak w tym kontekście wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż w art. 646 k.c. chodzi o moment oddania dzieła jako przeniesienie posiadania ( wydanie) lub stworzenie możliwości odebrania dzieła ( zaoferowanie odbioru) zgodnie z treścią zobowiązania, a więc odpowiadającego przedmiotowemu zakresowi zobowiązania przyjmującego zamówienie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2017 r., II CSK 77/17, z 10 kwietnia 2000 r., V CKN 22/00, i z 15 marca 2012 r., I CSK 287/11, OSNC 2012, nr 11, poz.131). I CSK 2056/25 8 Odmienną kwestią jest, że oddanie dzieła ( tak samo jak zaoferowanie dzieła do odbioru) nie zawsze będzie równoznaczne z odbiorem i nie zawsze będzie prowadziło do uznania umowy za wykonaną, co może prowadzić do odmiennych ocen prawnych, czy doszło do oddania dzieła zgodnie z treścią zobowiązania w okolicznościach konkretnych spraw. W konsekwencji odmiennie w konkretnych stanach faktycznych może kształtować się bieg terminu przedawnienia w sytuacji, gdy dzieło po pierwotnym wydaniu było poprawiane. Wynika to z faktu, że wykonanie umowy o dzieło poprzez jego zaoferowanie zamawiającemu ma miejsce wtedy, gdy nastąpiło wykonanie dzieła oznaczonego w umowie w takiej postaci, że spełnia ono cechy zamówienia i może być wykorzystane do celów, które przyświecały zamawiającemu (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 6 lutego 2008 r., II CSK 421/07, z 12 października 2017 r., IV CSK 708/16, OSP 2019, nr 4, poz. 36, z 29 stycznia 2021 r., V CSKP 10/21 i z 6 lutego 2008 r., II CSK 421/07). Bogactwo stanów faktycznych, implikujące niuansowanie oceny prawnej w zakresie przyjęcia w okolicznościach konkretnych spraw, czy termin o którym mowa w art. 646 k.c. będzie biegł od dnia pierwotnego oddania dzieła zamawiającemu, czy od dnia oddania dzieła poprawionego nie stanowi problemu prawnego powstałego na tle konkretnych przepisów prawa, których rozstrzygnięcie niezbędne dla sprawy, stwarza realne i poważne trudności, przekraczające poziom występujący zwykle w przypadku każdego procesu decyzyjnego sądu orzekającego w konkretnej sprawie. Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także zagadnienie związane z określeniem okresu przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z nienależytego wykonania umowy o dzieło, dochodzonych na podstawie art. 471 k.c., w zakresie wpływu na ten fakt udzielenia przez przyjmującego zamówienie gwarancji co do jakości dzieła. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że w zakresie udzielenia przez przyjmującego zamówienie gwarancji stosować należy przede wszystkim postanowienia umowy gwarancyjnej i na tej podstawie ustalać zakres rozszerzenia odpowiedzialności przyjmującego zamówienie, a w pozostałym zakresie stosować należy przepisy o gwarancji przy sprzedaży (art. 577-581 w zw. z art. 638 § 2 k.c.); ( zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1986 r., I CR 16/86, OSNCP 1987/8, poz. 119). W konsekwencji roszczenie I CSK 2056/25 9 odszkodowawcze zamawiającego w takim zakresie będzie podlegało przedawnieniu o którym mowa w art. 646 k.c. w jakim będzie mogło być zakwalifikowane jako wynikające z umowy o dzieło. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023, poz. 1964, ze zm.). (M.M.) [SOP]