I CSK 1864/26

I CSK 1864/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Wesołowski 24 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 24 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku E.L. z udziałem M.S. i M.S.1 o zasiedzenie, na skutek skargi kasacyjnej E.L. od postanowienia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 30 grudnia 2025 r., II Ca 806/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE W związku ze skargą kasacyjną wnioskodawczyni E.L. od postanowienia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 30 grudnia 2025 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć I CSK 1864/26 2 rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały spełnione. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego wymaga przedstawienia problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni (postanowienie Sądu Najwyższego z 2 października 2001 r., I PKN 129/01, OSNP 2003/18/436). W postanowieniu z 23 marca 2012 r. (II PK 284/11) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zagadnieniem prawnym jest zagadnienie, które wiąże się z określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego, względnie uregulowaniem prawnym, których wyjaśnienie ma nie tylko znaczenie dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Wskazanie na zagadnienie prawne uzasadniające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez jego sformułowanie jako problemu prawnego wymagającego rozstrzygnięcia, określenie przepisów prawa, w związku z którymi powstało, i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do rozważenia, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne” (postanowienie Sądu z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22). Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że I CSK 1864/26 3 określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, z 20 maja 2016 r., V CSK 692/15). Powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej zobowiązuje go do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 grudnia 2009 r., II PK 223/0; z 3 lutego 2010 r., II PK 304/09; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi bowiem wówczas, gdy z samej jej treści wynika w sposób jednoznaczny, że wskazane w skardze podstawy zasługują na uwzględnienie. Oznacza to, że z argumentów przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, bez konieczności dokonywania pogłębionej analizy prawnej lub czynności procesowych sądu, wynika jaskrawa sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni i niepozostawiającymi sądowi swobody oceny albo z podstawowymi zasadami orzekania obowiązującymi w demokratycznym państwie prawa. O ile bowiem do uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawy są usprawiedliwione, o tyle do przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędna jest jej oczywista zasadność w wyżej przedstawionym rozumieniu. Skarżąca zaś wskazała, że „w sprawie występuje następujące istotne zagadnienie prawne, a mianowicie czy długotrwałe, powtarzalne i funkcjonalnie konieczne korzystanie z części nieruchomości jako jedynego wjazdu do nieruchomości władanej przez posiadacza - połączone z jego trwałym urządzeniem i brakiem sprzeciwu właściciela - może stanowić przejaw posiadania samoistnego prowadzącego do zasiedzenia własności, czy też wyłącznie posiadanie odpowiadające treści służebności gruntowej.” I CSK 1864/26 4 Ponadto według autorki skargi kasacyjnej w ramach niniejszej sprawy zachodziła również potrzeba wykładni następujących przepisów: 1) art. 172 k.c. w zw. z art. 336 k.c. „W szczególności wymaga wyjaśnienia jakie kryteria pozwalają odróżnić posiadanie samoistne części nieruchomości od posiadania odpowiadającego treści służebności, a także wyjaśnienie czy korzystanie ograniczone funkcjonalnie (np. do przejazdu), ale wykonywane w sposób trwały i wyłączny, może prowadzić do zasiedzenia własności części nieruchomości. W ocenie skarżącej w orzecznictwie widoczna jest rozbieżność, bowiem z jednej strony akcentuje się konieczność wykonywania pełnego władztwa właścicielskiego, a z drugiej dopuszcza się zasiedzenie części nieruchomości przy ograniczonym zakresie korzystania, o ile ma ono charakter trwały i wyłączny. A zatem brak jednoznacznych kryteriów prowadzi do niejednolitości orzeczeń. 2) art. 232 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. W sprawie ujawnia się również potrzeba wykładni przepisów procesowych w zakresie tego czy sąd może oddalić wniosek o zasiedzenie z powodu nieprecyzyjnego określenia zakresu posiadania nieruchomości, jednocześnie odmawiając przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety, który mógłby ten zakres ustalić?” Jednocześnie skarżącą uznała, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynika „z kumulacji rażących uchybień zarówno w sferze prawa materialnego, jak i procesowego, które w sposób bezpośredni i jednoznaczny przełożyły się na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.” Sąd Najwyższy w pierwszej kolejności zwraca uwagę, że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego lub potrzeby wykładni przepisów budzi poważne zastrzeżenia. Jednoczesne uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawa) generalnie wyklucza możliwość stwierdzenia oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się, co do zasady, wykluczają, ponieważ zakładają przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes I CSK 1864/26 5 publiczny (pkt 1), jak i prywatny skarżącego (pkt 4). Trudno sobie wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22). Odnosząc się zaś do przedstawionego zagadnienia prawnego należy stwierdzić, że o stanowisku Sądu Okręgowego zadecydowała szczegółowa ocena zgromadzonych w sprawie dowodów, które doprowadziły Sąd do wniosku, że korzystając ze spornego pasa gruntu w charakterze drogi dojazdowej, kolejni posiadacze nie zamanifestowali względem właściciela – w czasie koniecznym do upływu terminu zasiedzenia - woli wyłącznego władania drogą dojazdową, tzn. władania z wyłączeniem właściciela. Oznacza to, że udzielenie na przedstawione pytanie odpowiedzi w niczym nie podważałoby rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego. Nie można zatem przyjąć, że powołana wątpliwości stanowi istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., ponieważ jej rozstrzygnięcie nie wpłynie na treść orzeczenia w niniejszej sprawie. W zakresie przedstawionych przez skarżącą wątpliwości interpretacyjnych należy przyjąć, że problematyka cech wyróżniających posiadanie samoistne nieruchomości jako determinanta zasiedzenia nieruchomości była wielokrotnie analizowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 grudnia 2019 r., I CSK 550/18; z 11 października 2019 r., I CSK 441/18; z 3 kwietnia 2019 r., II CSK 120/18; z 26 kwietnia 2017 r., I CSK 426/16; z 17 stycznia 2017 r., IV CSK 139/16; z 6 października 2016 r., IV CSK 759/15; z 4 marca 2016 r., I CSK 519/15; z 27 czerwca 2015 r., I CSK 309/14). W postanowieniu Sądu Najwyższego z 18 maja 2007 r. I CSK 64/07 wyjaśniono także, że posiadanie służebności jest odrębną postacią posiadania niż posiadanie rzeczy. Nie obejmuje ono władania rzeczą, ale faktyczne korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności. Kontekst problemowy zarysowany przez skarżącą w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wskazuje takich argumentów, które uzasadniałyby uznanie, że mamy do czynienia z nowym ujęciem tego zagadnienia pozbawionym oparcia merytorycznego w dotychczasowej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego. Nie budzi więc wątpliwości w orzecznictwie, jakie cechy powinno wykazywać I CSK 1864/26 6 posiadanie prowadzące do nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej, a jakie posiadanie rzeczy prowadzące do nabycia jej własności przez zasiedzenie. Odróżnienie posiadania samoistnego nieruchomości od posiadania prowadzącego do nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie zależy zawsze od oceny przez sąd określonych okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2020 r., III CSK 277/19). Jednocześnie nie ma racji skarżąca wskazując na wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, nie jest bowiem prawdą, że to geodeta ustala zakres posiadania nieruchomości. Trafnie Sąd Okręgowy wskazał, że w sprawie nie wykazano, jaki był zakres posiadania w momencie objęcia gruntu w posiadanie (wynikający chociażby z szerokości bramy wjazdowej czy wykorzystywanego na ten cel przęsła, rozstawu kolein - jeśli w ogóle były), czy ulegał on i jakim zmianom na przestrzeni całego okresu wymaganego ustawą do zasiedzenia, czy zakres ten odpowiada obszarowo obecnemu utwardzonemu wjazdowi na nieruchomość wnioskodawczyni, także w odniesieniu do szerokości obecnej bramy metalowej z dostawioną do niej furtką. Takie ustalenia należą do Sądu, w ramach inicjatywy dowodowej stron postępowania, a nie do biegłego. Natomiast oceniając wynikającą z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej należy dostrzec, że skarżący powinien uzasadnić tę oczywistość, wskazując jedynie na argumenty mieszczące się w zakresie kognicji Sądu Najwyższego. Nie może więc powoływać się na wadliwość ustaleń faktycznych, poczynionych przez Sąd drugiej instancji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ani opierać na innych faktach niż stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że niniejsza skarga kasacyjna nie spełnia określonych wyżej kryteriów. Przedstawiona, przez skarżącą argumentacja, stanowi bowiem jedynie polemikę z treścią wydanych w przedmiotowej sprawie orzeczeń Sądów obu instancji, której podstawą jest niedopuszczalne na tym etapie postępowania, kwestionowanie przeprowadzonej przez Sądy oceny dowodów jak również zarzuty dotyczące ustalenia faktów. Samo zaś orzeczenie Sądu Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim oraz jego pisemne uzasadnienie wskazuje, że Sąd ten dokonał prawidłowej analizy i oceny I CSK 1864/26 7 materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz iż odniósł się do wszystkich zarzutów podnoszonych w apelacji wnioskodawczyni. Ponadto należy przypomnieć, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Natomiast skarżąca w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w ogóle nie precyzuje, które przepisy jej zdaniem zostały naruszone przez Sąd drugiej instancji. Zaś Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Z tych wszystkich względów uznać należy, że wskazana we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej przyczyna nie uzasadnia jej przyjęcia do rozpoznania. Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. M.L. [SOP]