II CSKP 694/24

II CSKP 694/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 11 sierpnia 2026 r. SSN Monika Koba (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca) SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 11 sierpnia 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej E.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 11 października 2022 r., V Ca 1692/21, w sprawie z wniosku E.S. z udziałem J.B. o podział majątku wspólnego, oddala skargę kasacyjną pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego Sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Agnieszka Piotrowska Monika Koba Roman Trzaskowski (A.D.) UZASADNIENIE Postanowieniem częściowym z 11 lutego 2021 r. wydanym w sprawie z wniosku E.S. z udziałem J.B. o podział majątku wspólnego, Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie w punkcie I. ustalił, iż w skład majątku wspólnego byłych małżonków E.S. i J.B. wchodzą następujące nieruchomości: 1. II CSKP 694/24 2 lokal stanowiący odrębną nieruchomość oznaczony numerem […], położony w budynku przy ul. […] w W., dla którego jest prowadzona księga wieczysta […], z którego własnością jest związany udział wynoszący 1740/244600 w nieruchomości wspólnej objętej księgą wieczystą […]; 2. zabudowana nieruchomość gruntowa położona przy ul. […] w W., oznaczona numerem ewidencyjnym […], z obrębu […], o powierzchni 176 m2, dla której jest prowadzona księga wieczysta […]; 3. lokal stanowiący odrębną nieruchomość oznaczony numerem […], położony w budynku przy […] w W., dla którego jest prowadzona księga wieczysta […] , z którego własnością jest związany udział wynoszący 427/418830 w nieruchomości wspólnej objętej księgą wieczystą […]; 4.udział w 1/3 części we własności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości R., gmina G., oznaczonej numerem ewidencyjnym […], z obrębu […], o powierzchni 1,62 ha, objętej księgą wieczystą […]. W punkcie II postanowienia Sąd Rejonowy. ustalił, iż uczestnik dokonał nakładu ze swojego majątku osobistego ma majątek wspólny w wysokości 78,74% wartości zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej przy ul. […] w W., o której mowa w punkcie I ppkt 2 postanowienia; w punkcie III oddalił wniosek o ustalenie, że uczestnik dokonał nakładu ze swojego majątku osobistego na składnik majątku wspólnego objęty punktem I ppkt 4 postanowienia. Po rozpoznaniu apelacji wniesionych od tego orzeczenia przez oboje byłych małżonków, Sąd Okręgowy w Warszawie zmienił zaskarżone postanowienie w ten tylko sposób, że wskazaną w punkcie II postanowienia Sądu Rejonowego wartość 78,74% zastąpił wartością 97,9%, ponadto oddalił apelację uczestnika w pozostałej części oraz apelację wnioskodawczyni w całości. W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o. przez zaliczenie kwoty 281.000.000 zł przed denominacją na poczet nakładu poczynionego z majątku osobistego uczestnika na składnik majątku wspólnego w postaci nieruchomości zabudowanej położonej przy ul […] w Warszawie o wartości 287.000.000 zł przed denominacją, podczas gdy nakład taki nigdy nie został poczyniony, a już na pewno nie w czasie, gdy pomiędzy małżonkami panował ustrój majątkowy wspólności ustawowej małżeńskiej. Zarzuciła także naruszenie art. 245 k.p.c. przez wyinterpretowanie z niego normy domniemania autentyczności dokumentu prywatnego, niezawierającego w swej II CSKP 694/24 3 strukturze elementu dowodu przeciwieństwa, podczas gdy dokument, co do którego wystawca odmawia potwierdzenia jego autentyczności, me posiada tej mocy dowodowej, którą ustawa wiąże z dokumentami prywatnymi, Sformułowała także zarzut naruszenia art. 381 k.p.c. przez uznanie za spóźnione wniosków dowodowych wnioskodawczyni zawartych w apelacji. Formułując te podstawy kasacyjne, skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Sądu Okręgowego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wnioskodawczyni jest pozbawiona uzasadnionych podstaw. W ramach przysługującej Sądowi Okręgowemu kompetencji rozpoznawczej (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OCNC 2008, nr 6, poz.55), Sąd ten, w wyniku zaskarżenia postanowienia Sądu pierwszej instancji przez obie strony, dokonał samodzielnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i na jego podstawie poczynił w tej sprawie ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę orzeczenia reformatoryjnego, które wiążą Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej (art. 39813 § 2 k.p.c.). W świetle treści skargi kasacyjnej spór dotyczy, w istocie, tylko zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej przy ul. […] w W., a ściślej kwestii nakładów z majątku osobistego uczestnika poczynionych, jeszcze przed powstaniem ustroju wspólności ustawowej, na tę nieruchomość, która następnie stała się składnikiem majątku wspólnego. Ustalenia Sądu Okręgowego różnią się od ustaleń Sądu Rejonowego tylko tym, że Sąd Okręgowy przyjął, iż uczestnik udowodnił, że sfinansował z własnego majątku osobistego (odrębnego) budowę spółdzielczego domu jednorodzinnego, następnie przydzielonego obojgu małżonkom w czasie trwania małżeństwa i istnienia między nimi ustroju wspólności ustawowej, dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych ich rodziny, w wyższym stopniu (97,9%), niż to przyjął Sąd Rejonowy (78,74%). W uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie postanowienia, Sąd Okręgowy podniósł, że Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, w oparciu o przedstawione przez II CSKP 694/24 4 uczestnika dowody wpłaty różnych kwot ( wyrażonych w złotych przed denominacją) na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej Budowy Domów Jednorodzinnych „W.” z siedzibą w W., że w toku trwającego wiele lat procesu inwestycyjnego związanego z budową przez Spółdzielnię domów mieszkalnych, uczestnik jeszcze przed zawarciem małżeństwa z wnioskodawczynią i przed powstaniem ustroju wspólności ustawowej, uiścił na poczet kosztów budowy kwotę 226 000 000 zł przed denominacją, a zatem 78,74 % ówczesnej wartości domu wynoszącej 287 000 000 zł przed denominacją. Jednocześnie Sąd drugiej instancji zakwestionował prawidłowość niezaliczenia przez Sąd pierwszej instancji na poczet kosztów budowy, sfinansowanych z majątku osobistego uczestnika, dalszych, uiszczonych i udokumentowanych przez uczestnika, kwot 20 000 000 zł oraz 53 000 000 zł przed denominacją. Sąd drugiej instancji dokonał zatem odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodowej tych dwóch pokwitowań, zamieszczając w uzasadnieniu postanowienia obszerne wywody motywujące tę odmienną ocenę. Ta ocena dowodów oraz poczynione na jej podstawie ustalenie faktyczne, że, w istocie, uczestnik pokrył z własnego majątku osobistego koszty budowy domu w łącznej wysokości 281 000 000 zł przed denominacją, a zatem 97,9%, są wiążące dla Sądu Najwyższego przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej wnioskodawczyni (art. 39813 § 2 k.p.c.). Należy przy tym przypomnieć, że skarżący nie może oprzeć skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących oceny dowodów oraz ustaleń faktycznych (art.3983 § 3 k.p.c.)., nawet jeśli przybierają one postać zarzutów naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, niedotyczących bezpośrednio tej materii i są w ten sposób ,,maskowane”. Taki zabieg, który zastosowała w swojej skardze wnioskodawczyni, jest bowiem nieskuteczny: Wnioskodawczyni zarzuciła w skardze naruszenie art. 45 § 1 zd. 2 k.r.o. przez zaliczenie przez Sąd Okręgowy kwoty 281.000.000 zł przed denominacją na poczet nakładu poczynionego z majątku osobistego uczestnika na składnik majątku wspólnego w postaci bliżej opisanej nieruchomości, podczas gdy, w ocenie skarżącej, nakład taki nigdy nie został przez uczestnika poczyniony. Przytoczony przez skarżącą art. 45 § 1 k.r.o. przewiduje, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego II CSKP 694/24 5 na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. Zdanie drugie przytoczonego przepisu, na które powołuje się wnioskodawczyni, statuuje zatem uprawnienie każdego małżonków do zgłoszenia, w toku postępowania o podział majątku wspólnego, żądania rozliczenia wydatków i nakładów, które poczynił z własnego majątku osobistego ma majątek wspólny. Uczestnik takie żądanie zgłosił i Sąd je rozpoznał, a zatem nie doszło do naruszenia tego przepisu. Natomiast to, czy określona kwota została faktycznie wyasygnowana przez uczestnika ze środków jego majątku osobistego na powstanie składnika majątkowego, który wszedł następnie do majątku wspólnego, nie jest kwestią wykładni i zastosowania prawa materialnego, a zwłaszcza art. 45 § 1 k.r.o., lecz kwestią właśnie ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd orzekający na podstawie własnej oceny materiału dowodowego, które to ustalenia nie mogą być skutecznie podważane za pomocą kasacyjnego zarzutu naruszenia prawa materialnego, co już wyżej zaakcentowano. Skarżąca podniosła w skardze także zarzuty procesowe. Przytoczony przez nią art. 245 k.p.c. przewiduje, że dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. W ocenie skarżącej, Sąd Okręgowy dopuścił się naruszenia tego przepisu przez wyinterpretowanie z niego normy domniemania autentyczności dokumentu prywatnego, niezawierającego w swej strukturze elementu dowodu przeciwieństwa, podczas gdy dokument, co do którego wystawca odmawia potwierdzenia jego autentyczności, nie posiada tej mocy dowodowej, którą ustawa wiąże z dokumentami prywatnymi. Wbrew treści tego zarzutu, odwołującego się do art. 245 k.p.c., skarżąca w istocie zarzuca Sądowi Okręgowemu wadliwą ocenę wiarygodności i mocy dowodowej pisemnych pokwitowań wpłat przez uczestnika kwot 20.000.000 zł oraz 53.000.000 zł przed denominacją, mimo zakazu wysłowionego w art. 3983 § 3 k.p.c. Trzeba przy tym zaakcentować, że Sąd Okręgowy obszernie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego II CSKP 694/24 6 kasacyjnie postanowienia, na jakich przesłankach oparł się, uznając te dokumenty za wiarygodne oraz z jakich przyczyn uznał, że dowodzą one faktów wskazanych przez uczestnika. Nie jest także zasadny sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 381 k.p.c. Istotnie, Sąd drugiej instancji nie uwzględnił wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącą dopiero w apelacji, jednak w uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie postanowienia umotywował tę decyzję procesową, podnosząc, że zarówno możliwość, jak i potrzeba zgłoszenia tych wniosków zachodziła już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w toku którego kwestia nakładów uczestnika z majątku osobistego na nieruchomość była przedmiotem obszernego i długotrwałego badania, w którym skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, czynnie uczestniczyła. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego nie ma podstaw do kwestionowania tego poglądu Sądu odwoławczego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 7 listopada 1997 r., II CKN 446/97, OSNC 1998, nr 4, poz.67, z 12 grudnia 2000 r., V CKN 160/00; z 19 lutego 2002 r., IV CK 3/02, z 6 kwietnia 2004 r., I CK 647/03; z 5 maja 2012 r., I CSK 380/11; z 6 czerwca 2019 r., II CSK 200/18). W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39814 w zw. z art.13 § 2 k.p.c.). Ze względu na to, że kontrolowane kasacyjnie postanowienie Sądu drugiej instancji dotyczyło apelacji wniesionej od postanowienia częściowego Sądu pierwszej instancji, o kosztach postępowania kasacyjnego, stanowiących część ogólnych kosztów postępowania rozpoznawczego, orzeknie Sąd, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w tej sprawie. Agnieszka Piotrowska (A.D.) [a.ł] Monika Koba Roman Trzaskowski