II CSKP 58/24

II CSKP 58/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący) SSN Beata Janiszewska (sprawozdawca) SSN Kamil Zaradkiewicz 7 maja 2026 r. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 7 maja 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej K.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 22 czerwca 2022 r., XXVII Ca 3014/21, w sprawie z wniosku O. spółki akcyjnej w W. z udziałem K.S. o wpis w dziale IV księgi wieczystej, 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od K.S. na rzecz O. spółki akcyjnej w W. 240 (dwieście czterdzieści) złotych z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Beata Janiszewska Tomasz Szanciło Kamil Zaradkiewicz [J.T.] II CSKP 58/24 2 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni O. sp. z o.o. w W. wniosła o wpisanie w bliżej określonej księdze wieczystej hipoteki przymusowej do kwoty 350 000 zł na nieruchomości, do której prawo własności przysługuje K.S., na podstawie tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty. Do wniosku dołączono kserokopię tytułu wykonawczego nr […], jako wydanego w celu dokonania wpisu hipotek przymusowych: w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej wnioskiem w niniejszej sprawie oraz w księdze wieczystej innej (drugiej) nieruchomości (dalej: „druga księga wieczysta”). Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Piasecznie dokonał wpisu zgodnie z wnioskiem. Następnie, wskutek skargi uczestnika na orzeczenie referendarza, Sąd Rejonowy w Piasecznie uchylił wpis i oddalił wniosek. Kolejno, na skutek apelacji wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy w Warszawie zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nakazał Sądowi Rejonowemu w Piasecznie dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 350 000 zł w księdze wieczystej objętej wnioskiem na podstawie tytułu wykonawczego znajdującego się na karcie 130 akt drugiej księgi wieczystej. W sprawie ustalono, że oryginał tytułu wykonawczego uprawniającego wnioskodawcę do żądania wpisania hipotek przymusowych na obu nieruchomościach należących do uczestnika znajduje się w aktach prowadzonych dla drugiej księgi wieczystej. Okoliczność tę wskazano w treści wniosku inicjującego niniejszą sprawę, w rubryce 84 formularza KW-WPIS. Sąd drugiej instancji uznał, w zakresie istotnym z perspektywy oceny zasadności skargi kasacyjnej, że podstawą wpisu hipoteki przymusowej może być wyłącznie oryginał tytułu wykonawczego, pierwszy lub dalszy, który wskazuje cel ustanowienia hipoteki przymusowej na danej nieruchomości. Ocenił przy tym, że zachodziły podstawy do dokonania wnioskowanego w sprawie wpisu, gdyż dokument taki istnieje – znajduje się na karcie 130 akt drugiej księgi wieczystej, a na przeszkodzie dokonaniu wpisu nie stoi to, że wnioskodawczyni dołączyła do II CSKP 58/24 3 wniosku kserokopię tego aktu. Podstawą dokonania wpisu jest bowiem wspomniany oryginał, w którym wskazano, że uprawnia on do dokonania wpisu hipotek przymusowych na dwóch konkretnych nieruchomościach należących do uczestnika. Uczestnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej instancji, zarzucając naruszenie art. 109 ust. 1 w zw. z art. 1111 ust. 1 u.k.w.h. przez „błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że podstawą wpisania w księdze wieczystej hipoteki przymusowej (niebędącej hipoteką łączną) może być kopia tytułu wykonawczego, którego oryginał znajduje się aktach innej księgi wieczystej”, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów polegające na nakazaniu Sądowi Rejonowemu dokonania wpisu hipoteki przymusowej „na podstawie tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach innej księgi wieczystej”. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawczyni wniosła o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Współcześnie nie budzi kontrowersji stanowisko, że podstawą wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej może być tylko oryginał tytułu wykonawczego (zob. uchwałę SN z 8 grudnia 2005 r., III CZP 101/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 180), a nie kserokopia tytułu wykonawczego. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 1 u.k.w.h. wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Tymczasem w świetle Kodeksu postępowania cywilnego tytułem wykonawczym jest tylko tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 k.p.c.). Na dalszym tytule wykonawczym oznaczyć należy cel, któremu ma on służyć (art. 793 k.p.c.). Przyczyny, dla których konieczne jest rygorystyczne rozumienie pojęcia tytułu wykonawczego, zostały obszernie wyjaśnione w cytowanej uchwale. Sąd Okręgowy nie zajął jednak odmiennego stanowiska, a przypisywanie mu przez skarżącego innego zapatrywania nie jest konsekwentne. Uczestnik z jednej strony zarzuca bowiem temu Sądowi przyjęcie, że podstawą wpisu hipoteki II CSKP 58/24 4 przymusowej może być kopia tytułu wykonawczego, a z drugiej – twierdzi, że skutkiem takiego stanowiska było dokonanie wpisu hipoteki na podstawie oryginału tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach innej księgi wieczystej. Tymczasem „kopia tytułu wykonawczego” oraz „tytuł wykonawczy (oryginał) znajdujący się w aktach innej księgi wieczystej” to odrębne kategorie, które charakteryzują się dalece różną naturą prawną. Porządkując zatem materię sprawy, należy podkreślić, że Sąd Okręgowy wyraźnie odrzucił możliwość ustanowienia hipoteki przymusowej na podstawie dołączonej do wniosku kserokopii nakazu zapłaty. Pogląd swój wyraził przy tym zarówno wprost w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, jak i w adekwatnym do tego stanowiska sposobie ujęcia sentencji orzeczenia, w której wyraźnie zaznaczono, że wpis ma zostać dokonany na podstawie tytułu wykonawczego znajdującego się na karcie 130 akt drugiej księgi wieczystej. Podstawą wpisu miał być zatem oryginał tytułu wykonawczego (nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności), tyle że znajdujący się nie w aktach księgi wieczystej, której dotyczył wniosek, lecz w aktach drugiej księgi. Księga ta również została wskazana w treści tytułu wykonawczego, jako jedna z dwóch ksiąg wieczystych, w której należy ujawnić hipotekę przymusową. Pierwsza część zarzutu skarżącego jest zatem oczywiście niezasadna, gdyż odnosi się do stanowiska niezajętego w sprawie. Sąd Okręgowy wyraził bowiem pogląd odmienny od przypisywanego mu obecnie w skardze kasacyjnej, a zarazem nie podjął opisanych przez skarżącego działań, zmierzających do dokonania wpisu na podstawie kserokopii tytułu wykonawczego. Zarazem trafna jest obserwacja uczestnika, że Sąd drugiej instancji nakazał dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na podstawie tytułu wykonawczego znajdującego się w aktach innej księgi wieczystej. Rzecz jednak w tym, że wspomniany tytuł upoważniał wnioskodawczynię do żądania dokonania wpisu hipotek przymusowych na obu nieruchomościach skarżącego. Kwestią techniczną, pozbawioną znaczenia prawnego, jest to, że oryginał tego tytułu znajduje się w aktach drugiej księgi wieczystej, skoro nie ulega wątpliwości, że dokument ten II CSKP 58/24 5 istnieje, a Sąd Okręgowy wydał orzeczenie na podstawie tego dokumentu, a nie jego kserokopii. Ustawodawca wprost przewidział możliwość dokonywania wpisów na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach innej księgi wieczystej, co wynika z treści formularza KW-WPIS stanowiącego załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia wzorów i sposobu udostępniania urzędowych formularzy pism procesowych w postępowaniu cywilnym. Wskazano w nim bowiem, że „[j]eżeli dokument niezbędny do rozpoznania wniosku znajduje się przy innym wniosku, w danych identyfikujących dokument należy dodatkowo wskazać numer takiego wniosku lub numer księgi wieczystej, do której akt dokument został dołączony”. W świetle powyższego praktyka, którą zaobserwować można w niniejszej sprawie, jest niewątpliwie dopuszczalna. Podstawą dokonania wpisu hipoteki przymusowej był bowiem oryginał tytułu wykonawczego wydanego właśnie w celu ustanowienia tego prawa. Wnioskodawca prawidłowo oznaczył przy tym, gdzie znajduje się wspomniany dokument; jego dołączenie do akt księgi wieczystej prowadzonej dla aktualnie obciążonej nieruchomości nie jest natomiast konieczne. Nadmiernym formalizmem – nieuzasadnionym treścią przepisów prawa – byłoby przy tym wymaganie, by wnioskodawca wystąpił o wydanie dalszego (trzeciego) tytułu wykonawczego w celu ustanowienia hipoteki przymusowej na spornej nieruchomości. Wniosek taki podlegałby zresztą oddaleniu, skoro wnioskodawca uzyskał już tytuł wykonawczy wydany w tym właśnie celu, a zarazem tytuł ten nie został utracony w rozumieniu art. 794 zd. 1 k.p.c. Za „utratę” tytułu nie można bowiem uznać złożenia go do akt księgi wieczystej w celu określonym w art. 109 ust. 1 u.k.w.h. Nakaz zapłaty złożony wraz z wnioskiem o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w drugiej księdze wieczystej nadal bowiem istnieje, a orzekające w sprawie sądy mogły się z nim zapoznać i dokonać na jego podstawie wnioskowanego wpisu. Zagadnieniem odrębnym jest to, że z praktycznego punktu widzenia wierzyciel zainteresowany ustanowieniem hipoteki przymusowej na dwóch nieruchomościach dłużnika (lub większej ich liczbie) powinien – we własnym II CSKP 58/24 6 interesie – wnioskować o wydanie dalszych tytułów wykonawczych w odpowiedniej liczbie, każdego w celu ustanowienia hipoteki na jednej, konkretnej nieruchomości. Działanie takie, umożliwiające sprawne rozpatrywanie wniosków o wpis, ma istotne znaczenie zwłaszcza w sytuacji, gdy księgi wieczyste poszczególnych nieruchomości prowadzone są przez różne sądy. Uwaga ta ma jednak wymiar wyłącznie praktyczny. W razie wydania dalszego tytułu wykonawczego w celu ustanowienia hipotek na kilku różnych nieruchomościach możliwe jest bowiem dokonanie wpisu w księgach wieczystych tylu nieruchomości, ile wskazane zostało w treści tytułu – tyle że wierzyciel musi liczyć się z tym, że rozpoznanie wniosku o wpis, do którego nie dołączono oryginału tytułu wykonawczego, stanie się możliwe dopiero wówczas, gdy sąd wieczystoksięgowy będzie mógł zapoznać się z tym dokumentem w drodze analizy akt innej księgi wieczystej. Tym samym skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814 w zw. z art. § 13 § 2 k.p.c. O kosztach orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie § 5 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia. Beata Janiszewska [J.T.] [SOP] Tomasz Szanciło Kamil Zaradkiewicz