I USK 631/26

I USK 631/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 6 sierpnia 2026 r. SSN Agnieszka Żywicka w sprawie z odwołania A.M. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 6 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 7 maja 2025 r., sygn. akt IV Ua 8/25, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) odstępuje od obciążania skarżącej kosztami postępowania kasacyjnego na podstawie art. 102 k.p.c. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Olsztynie w wyniku rozpoznania apelacji wniesionej przez A.M. od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 19 grudnia 2024r., stwierdzającego brak przesłanek warunkujących uznanie zdarzenia z dnia 19 stycznia 2024r. za wypadek przy pracy rolniczej i oddalającego odwołanie na podstawie art. 47714 § 1 k.p.c., wyrokiem z dnia 7 maja 2025 r. oddalił apelację. A.M. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 7 maja 2025 r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię definicji wypadku przy pracy rolniczej, zawartej w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu I USK 631/26 2 społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174), co doprowadziło do nieuznania zdarzenia z dnia 19 stycznia 2024 r. za wypadek przy pracy rolniczej. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca podniosła, że w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisu, który wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów. W niniejszej sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisu prawa budzącego poważne wątpliwości, tj. art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem: „Za wypadek przy pracy rolniczej uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące ubezpieczonemu trwały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu, które nastąpiło w związku z prowadzeniem przez ubezpieczonego działalności rolniczej. ” Zdaniem skarżącej, pojęcie „ wypadku przy pracy rolniczej ”, choć zdefiniowane ustawowo, budzi w praktyce poważne trudności interpretacyjne, zwłaszcza w kontekście dynamicznie zmieniającego się charakteru prac rolniczych oraz różnorodności czynności składających się na działalność rolniczą. Praktyka orzecznicza sądów powszechnych oraz decyzje KRUS wskazują na rozbieżności w kwalifikowaniu poszczególnych zdarzeń jako wypadków przy pracy rolniczej. W opinii skarżącej wyrokiem z dnia 9 lipca 2009 r. (II UK 36/09) SN przyjął szeroką interpretację związku z działalnością rolniczą, natomiast w innych sprawach (np. I UK 185/14) Sąd przyjmował podejście bardziej restrykcyjne. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oddalenie skargi kasacyjnej w całości jako oczywiście niezasadnej, a także o zasądzenie od odwołującej na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne skargi I USK 631/26 3 kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Wypada także przypomnieć, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa rodzi po stronie skarżącego obowiązek określenia, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Ponadto konieczne jest opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK 184/03, z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, czy też z dnia 17 grudnia 2007 r., I PK 233/07). W przypadku powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie konieczne jest także, choćby przykładowe, wskazanie orzeczeń, w których ten sam przepis prawa byłyby odmiennie wykładany. Należy również podkreślić, iż nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP – wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5). Oceniając wniosek skarżącej przy uwzględnieniu wyżej opisanych kryteriów Sąd Najwyższy stwierdza przede wszystkim, że nie zawiera on jakiegokolwiek I USK 631/26 4 uzasadnienia, które przedstawiałoby wątpliwości interpretacyjne (które muszą być poważne) uzasadniających potrzebę dokonania wykładni wymienionego tam przepisu. Powołane przez skarżącego orzeczenia są zupełnie przypadkowe i odnoszą się do całkowicie innych kwestii nie związanych kompletnie z wypadkami przy pracy rolniczej, nie zapadły również w dacie podanej przez skarżącą. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy (w wyrokach z: 25 maja 1999 r., II UKN 652/98, OSNAPiUS 2000, Nr 15, poz. 592; 15 marca 2023 r., I USKP 62/22, LEX nr 3538248), w ustawowym ujęciu wypadku przy pracy rolniczej można dopatrzyć się istnienia dwóch kręgów ochrony ubezpieczeniowej: pełnej i bezwarunkowej - co do wypadków mających miejsce na terenie gospodarstwa rolnego, które poszkodowany prowadzi lub w którym pracuje, oraz ograniczonej - przez wymagania co do okoliczności nastąpienia wypadku, gdy dochodzi do niego poza terenem gospodarstwa. Wypadek zaś definiowany jako wypadek przy pracy rolniczej ma wykazywać związek funkcjonalny z działalnością rolniczą, tj. zaistnieć podczas wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności. Tym samym z przyjętej definicji wypadku przy pracy rolniczej jednoznacznie wynika, że czynność, przy której rolnik uległ wypadkowi, musi być związana z prowadzoną przez niego działalnością rolniczą (E. Kremer, 3.2. Zakres ochrony ubezpieczeniowej (w:) Instytucje prawa rolnego, red. M. Korzycka, Warszawa 2019). Konstrukcja zakresu ochrony wyznaczonej desygnatem o cechach wypadku nagłego zdarzenia, wywołanego przyczyną zewnętrzną nie wymaga, by miał on miejsce w gospodarstwie rolnym, na jego terenie, ale wykazywać ma funkcjonalne powiązanie z czynnościami związanymi z prowadzeniem działalności rolniczej. Określenie "przy pracy rolniczej" jest elementem definiującym wypadek jako zdarzenie pozostające w związku przyczynowym, czasowym, miejscowym i funkcjonalnym. W sytuacji, w której wypadek zdarzy się na terenie gospodarstwa rolnego, można abstrahować tylko od ocen, czy rolnik wykonywał czynności "zwykłe" związane z prowadzeniem działalności rolniczej, ale nie sposób pomijać, że z samej definicji wypadku chronionego w rolniczym ubezpieczeniu społecznym wynika konieczność, aby zdarzył się przy pracy rolniczej, a nie poza nią (wyrok Sądu Najwyższego z 21 lutego 2019 r., I UK 436/17, OSNP 2019, Nr 10, poz. 126). I USK 631/26 5 W systemie apelacyjno-kasacyjnym Sąd Najwyższy nie jest sądem trzeciej instancji, przed którym po raz trzeci dochodzi do merytorycznego rozpoznania sprawy. Sąd Najwyższy nie jest też sądem faktów, nie wypowiada się z reguły na temat prawdziwości ustalonego stanu faktycznego, lecz w granicach podstaw skargi kasacyjnej ocenia, czy przy ferowaniu zaskarżonego wyroku zostały zachowane kryteria swobodnej oceny dowodów. W zakresie jego ustawowych kompetencji nie mieści się korygowanie ustaleń faktycznych lub oceny materiału dowodowego dokonanej przez sąd drugiej instancji. Wykazanie postaci naruszenia przepisów i przeprowadzenie wywodu prawnego przekonującego o tym, obciąża skarżącego. O tym, czy Sąd drugiej instancji dokonał odpowiedniej interpretacji i w związku z tym właściwie zastosował przepisy, których obrazę podnosi się w skardze kasacyjnej, zdecydowała treść, jaką ustawa nadaje pojęciu wypadku chronionego przy pracy rolniczej, wyróżniając odrębności oraz konieczne elementy wspólne właściwe dla ubezpieczenia wypadkowego w ogóle. W świetle poczynionych uwag Sądy obu instancji miały podstawy do uznania, że czynność polegająca na wymianie gniazda elektrycznego w pomieszczeniu przeznaczonym do celów mieszkalnych nie należała do czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo pozostających w związku z wykonywaniem tych czynności, a w stanie faktycznym stanowiącym podłoże zaskarżonego wyroku, wskazane w skardze kasacyjnej przepisy zostały prawidłowo wyłożone i zastosowane. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. [SOP]