I CSK 997/26

I CSK 997/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 26 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku K.B. z udziałem G.B. o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym, na skutek skargi kasacyjnej G.B. od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 14 października 2025 r., V Ca 791/25, 1. odrzuca skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek adwokata K.P. o przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce postępowania z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. – stosowanego odpowiednio w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym – wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty I CSK 997/26 2 jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Okręgowy w Rzeszowie postanowieniem z 14 października 2025 r. (sygn. akt V Ca 791/25) oddalił apelację uczestniczki G.B. od postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie z 16 czerwca 2025 r., wydanego w sprawie z wniosku K.B. o przyjęcie uczestniczki do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody. Od powyższego postanowienia pełnomocnik uczestniczki ustanowiony z urzędu, adwokat K.P., wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Jako podstawę kasacyjną powołał art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 233 § 1 k.p.c. przez niewyjaśnienie, na czym ma polegać znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego uczestniczki na tle szczegółowo określonego przez biegłego stanu jej zdrowia psychicznego. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżący wskazał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia, dotyczące możliwości wydania orzeczenia na podstawie opinii biegłego lekarza psychiatry, która nie zawiera odpowiedzi na istotnie postawiony zarzut wyjaśniający, na czym ma polegać pogorszenie stanu zdrowia psychicznego uczestniczki. Ponadto pełnomocnik uczestniczki wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz jego kancelarii wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną uczestniczce z urzędu poprzez sporządzenie skargi kasacyjnej, oświadczając, że wynagrodzenie to nie zostało uiszczone w całości ani w części. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów bądź oceny dowodów. Przepis ten wyznacza granice kontroli kasacyjnej, wyłączając spod kontroli Sądu Najwyższego zarzuty zmierzające do podważenia dokonanej przez sądy meriti oceny materiału dowodowego oraz opartych na nie ustaleniach faktycznych. Każdy zarzut I CSK 997/26 3 kasacyjny, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji bądź zmierza do podważanie tej oceny, chociażby pod pozorem kwestionowania błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny, a skarga oparta wyłącznie na takich zarzutach podlega odrzuceniu (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 września 2005 r., III CSK 13/05, z 12 czerwca 2006 r., IV CSK 100/06, z 30 maja 2006 r., I PK 300/05, z 24 czerwca 2009 r., III CSK 73/09, z 23 stycznia 2015 r., III CSK 328/14). Według jednolitego i utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego zakaz podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących oceny dowodów obejmuje m.in. zakaz podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, z 17 czerwca 1999 r., I CKN 51/98, z 9 października 2014 r., I CSK 544/14, i z 22 listopada 2017 r., IV CSK 63/17, z 17 grudnia 2021 r., IV CSK 271/21, z 25 lipca 2024 r., I CSK 1743/23, z 29 października 2024 r., I CSK 3552/23). Przepis ten bowiem wprost określa reguły oceny dowodów przez sądy meriti. Zarówno treść zarzutu wypełniającego podstawę skargi kasacyjnej, jak i jego uzasadnienie nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że uczestniczka oparła skargę wyłącznie na niedopuszczalnym zarzucie dotyczącym kwestionowania oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i poczynionych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez niewyjaśnienie, na czym miałoby polegać przewidywane znaczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego uczestniczki, w istocie zmierza do zakwestionowania oceny opinii biegłego psychiatry, kompletności postępowania dowodowego oraz prawidłowości ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania przepisów ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Skarżąca nie wskazuje natomiast żadnych uchybień procesowych podlegających kontroli kasacyjnej, niezwiązanych z oceną dowodów lub ustaleniami faktycznymi. Podniesione w skardze twierdzenia sprowadzają się do polemiki z oceną materiału dowodowego dokonaną przez sądy meriti oraz z wyprowadzonymi na jej podstawie wnioskami co do stanu zdrowia uczestniczki i potrzeby jej przyjęcia do szpitala psychiatrycznego I CSK 997/26 4 bez zgody. Tego rodzaju zarzuty pozostają poza zakresem kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego. Nie mogło również odnieść skutku powołanie się przez skarżącą na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w postaci występowania istotnego zagadnienia prawnego, zatem określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przedstawione w uzasadnieniu skargi pytanie, czy sąd może wydać orzeczenie na podstawie opinii biegłego, która nie zawiera odpowiedzi na istotny zdaniem strony zarzut dotyczący stanu zdrowia psychicznego uczestniczki, sprowadza się w istocie do zakwestionowania oceny opinii biegłego oraz ustaleń faktycznych poczynionych na jej podstawie. Już sam sposób sformułowania przedstawionego zagadnienia wskazuje, że pozostaje ono ściśle związane z podniesionym w skardze zarzutem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i dotyczy oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Skarżąca ograniczyła się przy tym jedynie do postawienia pytania, nie przedstawiając wywodu prawnego uzasadniającego występowanie istotnego zagadnienia prawnego ani nie wykazując, aby problem ten miał charakter abstrakcyjny, wykraczający poza okoliczności niniejszej sprawy. Nie jest to zatem zagadnienie prawne wymagające wykładni przepisów prawa ani rozstrzygnięcia rozbieżności występujących w orzecznictwie. Co jednak istotniejsze istotne zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, musi pozostawać w związku z zarzutami wypełniającymi podstawę skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zagadnie prawne sformułowane w skardze kasacyjnej nie rozszerza więc granic rozpoznania skargi kasacyjnej w oderwaniu od sformułowanych w niej podstaw. W konsekwencji, skoro wniesiona skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. nie może stanowić podstawy kasacyjnej, to podlegała ona odrzuceniu jako niedopuszczalna. Wniosek pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie skargi kasacyjnej podlegał oddaleniu. Sporządzenie skargi kasacyjnej obarczonej oczywistą wadą konstrukcyjną, I CSK 997/26 5 polegającą na oparciu jej wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który ustawowo został wyłączony z podstaw kasacyjnych, nie może zostać uznane za udzielenie stronie pomocy prawnej odpowiadającej wymaganiom profesjonalizmu zawodowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że wniesienie niedopuszczalnej skargi kasacyjnej nie uzasadnia przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu ze środków Skarbu Państwa (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97, z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, z 20 września 2007 r., II CZ 69/07, z 26 czerwca 2012 r., III CSK 139/12, z 17 grudnia 2021 r., IV CSK 271/21 i z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1361/22). (A.G.) [a.ł]