I CSK 704/25

I CSK 704/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Pawłyszcze 28 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 28 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku A. W. z udziałem R. S., H. G., B. G., J. G., L. W., A. G., M. O., J. W., D. W., J. G., M. G. i D. G. o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej H. G., B. G., J. G., L. W., A. G. i M. O. od postanowienia Sądu Okręgowego w Kaliszu z 6 sierpnia 2024 r., II Ca 621/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. (G.G.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 3 marca 2023 r., I Ns 179/21, Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że spadek nabyli żona i troje dzieci spadkodawcy, każdy w 1/4 części, natomiast spadek po żonie, zmarłej w 1987 r., w odniesieniu do gospodarstwa rolnego nabyła jedna córka w całości, a w odniesieniu do pozostałego majątku nabyły dzieci, każde w 1/3. Postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Okręgowy w Kaliszu oddalił apelację uczestników postępowania: żony i pięciorga, spośród ośmiorga, dzieci starszego z synów spadkodawców. Sąd Okręgowy ustalił, że spadkodawcy mieli ze związku małżeńskiego troje dzieci. Spadkodawczyni była właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. 0,44 ha, I CSK 704/25 2 z budynkiem mieszkalnym, w którym mieszkała z mężem (do jego śmierci), córką, zięciem i wnukami. Obydwoje spadkodawcy byli ponadto wspólnie współwłaścicielami łąki o pow. 0,178 ha, położonej w odległości około 1,5-3 km od gospodarstwa. Żadne z dzieci spadkodawczyni nie posiadało w chwili jej śmierci kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Córka, mieszkająca ze spadkodawczynią, pomagała w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. W skład gospodarstwa wchodził sad z kilkunastoma drzewami na własne potrzeby oraz z około 200 wiśniami w celach zarobkowych. Sadem zajmowała się przede wszystkim córka ze swoim mężem, który ponadto prowadził na tej nieruchomości warsztat samochodowy. Sąd Okręgowy uznał, że w chwili otwarcia spadku obowiązywała definicja gospodarstwa rolnego zawarta w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (dalej: rozp. w sprawie nier. rolnych). Sąd odwoławczy uznał, że ustalając, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, należy obliczyć łączną powierzchnię gruntów rolnych użytkowanych przez rolnika, niezależnie od ich statusu własnościowego. Tak więc w skład gospodarstwa wchodzą także grunty dzierżawione lub w których rolnik ma tylko udział. Dlatego łąka w całości wchodziła w skład gospodarstwa rolnego spadkodawczyni, a tym samym miało ono powierzchnię ponad 0,5 ha. Obie nieruchomości stanowiły jedną całość gospodarczą i były wykorzystywane na cele produkcji rolnej. Z biegiem czasu zmieniał charakter tej produkcji: z przede wszystkim związanej z trzodą przekształcił się w produkcję sadowniczą. W ocenie Sądu Okręgowego nieruchomości, których właścicielem i współwłaścicielem była spadkodawczyni, stanowiły gospodarstwo rolne, które odziedziczyła w całości córka zmarłej. Uczestnicy, którzy złożyli apelację, zaskarżyli skargą kasacyjną rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji w całości i wnieśli o przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na jej oczywistą zasadność przez naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 1 ust. 3 w zw. z § 2 ust. 1 rozp. w sprawie nier. rolnych, przez przyjęcie, że za nieruchomości należące do tej samej osoby lub osób o łącznej powierzchni przekraczającej 0,5 ha, a w konsekwencji za nieruchomość I CSK 704/25 3 rolne należące do tej samej osoby (osób) i za gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu na mocy art. 1059 k.c. można uznać dwie nieruchomości, z których jednej osoba ta jest wyłącznym właścicielem, a drugiej współwłaścicielem jedynie w części ułamkowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania podważa tezę Sądu odwoławczego, że nieruchomość, w której spadkodawca ma udział, może zostać w całości zaliczona do gospodarstwa rolnego spadkodawcy przy obliczaniu powierzchni gospodarstwa w celu sprawdzenia, czy jest ono objęte hipotezą art. 1058 k.c. w brzmieniu sprzed 1 października 1990 r. Jednak zasadność tej tezy nie jest w sprawie istotna. Do uznania, że w skład spadku, będącego przedmiotem sprawy, wchodziło gospodarstwo rolne, wystarcza zasadność tezy, że w przypadku przysługiwania rolnikowi udziału w nieruchomości rolnej do obliczenia powierzchni jego gospodarstwa należy przyjąć część powierzchni tej nieruchomości odpowiadającej udziałowi. Z chwilą śmierci spadkodawcy w 1970 r. wspólna łąka spadkodawców stała się współwłasnością spadkodawczyni i jej dzieci, przy czym udział spadkodawczyni wynosił 5/8 (1/2 w związku z ustaniem wspólności ustawowej i 1/8 z tytułu udziału spadkowego 1/4 w udziale 1/2 zmarłego męża), co odpowiada 0,11125 ha (5/8 ze 0,178 ha). Dodanie tej powierzchni do powierzchni działki siedliskowej 0,44 ha, stanowiącej wyłączną własność spadkodawczyni, sprawia, że powierzchnia gruntów uwzględnianych przy ocenie, czy stosuje się art. 1058 k.c., przekracza 0,5 ha. Z wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zdaje się wynikać założenie, że grunty stanowiące tylko współwłasność zmarłego rolnika w ogóle nie mogą być uwzględniane przy obliczaniu powierzchni gospodarstwa. Taką wykładnię należy odrzucić. Prowadziłaby ona do błędnej tezy, że w przypadku kilku współwłaścicieli gruntu rolnego żadna część tego gruntu nie podlega doliczeniu do jakiegokolwiek gospodarstwa rolnego któregokolwiek ze współwłaścicieli. Do gospodarstwa zmarłego rolnika niewątpliwie wlicza się powierzchnię odpowiadającą udziałowi I CSK 704/25 4 zmarłego w nieruchomości rolnej, jeżeli rzeczywiście co najmniej taką powierzchnię uprawiał. Spór o to, czy w przypadku użytkowania całej nieruchomości rolnej tylko przez jednego ze współwłaścicieli, do powierzchni gospodarstwa tego współwłaściciela wlicza się całą powierzchnię tej nieruchomości, czy tylko jej część odpowiadającą udziałowi, czy też w ogóle się nie wlicza, ma znaczenie tylko dla oceny, czy gospodarstwo to było gospodarstwem rolnym w rozumieniu art. 1058 k.c. w brzmieniu sprzed 1 października 1990 r. Niezależnie od rozstrzygnięcia tego zagadnienia, dziedziczeniu podlegają tylko prawa majątkowe przysługujące zmarłemu w chwili śmierci (art. 922 § 1 k.c.), czyli w przypadku współwłasności w skład spadku wchodzi tylko udział, nawet jeżeli dla oceny stosowania art. 1058 k.c. cała nieruchomość została zaliczona w skład gospodarstwa rolnego. Poza zakresem niniejszej sprawy pozostaje zakres związania sądu dokonującego działu spadku ustaleniami i ocenami sądu, który stwierdził nabycie części spadku stanowiącej gospodarstwo rolne (art. 366 k.p.c.). Skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona i Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c. odmówił jej przyjęcia do rozpoznania. (G.G.) [a.ł]