I CSK 2938/25

I CSK 2938/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 26 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z urzędu z udziałem T.P., D.P., S.P. i B.R. o zmianę opiekuna dla całkowicie ubezwłasnowolnionego S.P., na skutek skargi kasacyjnej T.P. i D.P. od postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z 9 maja 2025 r., XII Ca 39/25, 1. odrzuca skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od uczestników T.P. i D.P. na rzecz uczestniczki B.R.. (A.G.) UZASADNIENIE Uczestnicy postępowania T.P. i D.P. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z 9 maja 2025 r. (sygn. akt XII Ca 39/25), którym oddalono ich apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach z 18 grudnia 2024 r. wydanego w sprawie o zmianę opiekuna dla całkowicie ubezwłasnowolnionego S.P.. Skarżący oparli skargę kasacyjną na zarzutach naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego. Wnieśli również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. W uzasadnieniu tego I CSK 2938/25 2 wniosku przedstawili trzy zagadnienia prawne obejmujące szereg pytań szczegółowych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedmiotem postępowania jest zmiana opiekuna osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, a zatem sprawa z zakresu prawa opiekuńczego. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 16 listopada 2004 r., III CZ 102/04 wyjaśniono, że sprawami z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli rozpoznawanymi w postępowaniu nieprocesowym są sprawy uregulowane w art. 561-605 k.p.c., a także sprawy o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (art. 5981-59813 k.p.c.) (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 28 maja 2014 r., I CZ 28/14). Zgodnie z art. 5191 § 2 k.p.c. skarga kasacyjna w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli przysługuje jedynie w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami. Katalog spraw wymienionych w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Z art. 5191 § 2 k.p.c. wynika bowiem, że o tym czy w sprawie przysługuje skarga kasacyjna decyduje kryterium formalne w postaci zaliczenia konkretnej sprawy do „spraw z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli” (postanowienie Sądu Najwyższego z 27 maja 2020 r., I CZ 9/20). Sprawa o zmianę opiekuna osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej nie została nim objęta. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sprawa o zmianę opiekuna osoby ubezwłasnowolnionej jest sprawą z zakresu prawa opiekuńczego, w której skarga kasacyjna nie przysługuje (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 września 2002 r., IV CZ 115/02). Podzielając to stanowisko skarga kasacyjna, wobec nieodrzucenia jej przez Sąd drugiej instancji, podlegała odrzuceniu przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 5191 § 2 k.p.c. Stwierdzenie niedopuszczalności skargi kasacyjnej czyniło zbędnym badanie powołanej przez skarżących przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania, ocenę przedstawionych zagadnień prawnych oraz analizę podniesionych podstaw kasacyjnych. I CSK 2938/25 3 Wniosek o zasądzenie od skarżących na rzecz uczestniczki kosztów postępowania, zawarty w punkcie drugim pisma z 2 listopada 2025 r., zatytułowanego „Odpowiedź na skargę kasacyjną”, podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 3987 § 1 k.p.c., mającym zastosowanie także w postępowaniu nieprocesowym na podstawie art. 13 § 2 k.p.c., strona może wnieść odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia jej odpisu skargi. Odpis skargi kasacyjnej został doręczony pełnomocnikowi uczestniczki 19 września 2025 r. (k. 290), natomiast pismo zawierające odpowiedź na skargę kasacyjną wpłynęło do Sądu Najwyższego dopiero 5 listopada 2025 r. (k. 302), a więc po upływie ustawowego terminu. Nie stanowiło ono zatem odpowiedzi na skargę kasacyjną w rozumieniu art. 3987 § 1 k.p.c. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pismo wniesione po upływie terminu określonego w art. 3987 § 1 k.p.c. nie wywołuje skutków procesowych związanych z wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną, w tym nie uzasadnia zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie takiego pisma (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, z 14 marca 2003 r., V CKN 1733/00, z 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01, z 2 marca 2010 r., II PK 241/09 i z 18 stycznia 2012 r., II PK 95/11, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 2014 r., IV CSK 217/13, z 29 maja 2018 r., I CSK 42/18 i z 27 lutego 2025 r., II CSKP 450/23). Z tej przyczyny zawarty w tym piśmie wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu. (A.G.) [SOP]