I CSK 2911/24

I CSK 2911/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 26 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa P.W. przeciwko Ł.S. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej P.W. od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 12 lutego 2024 r., II Ca 874/22, 1. odrzuca skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek pozwanego o zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach I CSK 2911/24 2 Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 12 lutego 2024 r. (sygn. akt II Ca 874/22), pełnomocnik powódki P.W., w ramach podstawy określonej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., zarzucił rażące naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., upatrując uchybienia w przyjęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji bez merytorycznego odniesienia się do zarzutów apelacyjnych kwestionujących ocenę materiału dowodowego. W piśmie z 23 lipca 2024 r., złożonym w wykonaniu zarządzenia o uzupełnienie braków skargi kasacyjnej, pełnomocnik powódki uzasadnił wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przesłankami określonymi w art. 3989 § 1 pkt 4 i 2 k.p.c., twierdząc, że skarga jest oczywiście uzasadniona oraz że zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Przepis ten wyznacza granice kontroli kasacyjnej, wyłączając spod kontroli Sądu Najwyższego zarzuty zmierzające do podważenia dokonanej przez sądy meriti oceny materiału dowodowego oraz opartych na niej ustaleń faktycznych. Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego zakaz wynikający z art. 3983 § 3 k.p.c. obejmuje również zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. jako przepisu wprost regulującego sposób oceny dowodów przez sądy meriti (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 23 września 2005 r., III CSK 13/05, z 30 maja 2006 r., I PK 300/05, z 29 października 2008 r., IV CSK 228/08, z 24 czerwca 2009 r., III CSK 73/09, z 23 stycznia 2015 r., III CSK 328/14, z 10 sierpnia 2018 r., I CSK 221/18, z 6 listopada 2017 r, III CSK 219/17, z 17 grudnia 2021 r., IV CSK 271/21, z 25 lipca 2024 r., I CSK 1743/23 i z 29 października 2024 r., I CSK 3552/23, także zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 17 czerwca 1999 r., I CKN 51/98, z 9 października 2014 r., I CSK 544/14 i z 22 listopada 2017 r., IV CSK 63/17). Za niedopuszczalny należy I CSK 2911/24 3 uznać każdy zarzut naruszenia prawa procesowego lub materialnego, który w swej istocie zmierza do kontroli kasacyjnej oceny dowodów albo ustaleń faktycznych. Analiza treści wniesionej skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że rzeczywistym celem podniesionego zarzutu nie jest wykazanie autonomicznego uchybienia Sądu Okręgowego w zakresie sprawowania kontroli instancyjnej, lecz zakwestionowanie dokonanej przez Sądy obu instancji oceny materiału dowodowego oraz poczynionych na jej podstawie ustaleń faktycznych dotyczących charakteru środków pieniężnych przekazywanych przez powódkę pozwanemu. Nie prowadzi do odmiennego wniosku stanowisko skarżącej wyrażone w piśmie z 23 lipca 2024 r., zgodnie z którym podstawa skargi nie sprowadza się „stricte” do kwestionowania ustaleń faktycznych oraz oceny materiału dowodowego, lecz do wskazania, że Sąd drugiej instancji nie dokonał kontroli instancyjnej i nie rozpoznał meritum sprawy. O rzeczywistym charakterze podniesionego zarzutu nie decyduje sama deklaracja strony. Zarówno uzasadnienie podstawy kasacyjnej, jak i argumentacja przedstawiona na poparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania koncentrują się na wykazywaniu, że Sądy obu instancji wadliwie oceniły zgromadzony materiał dowodowy i powinny były poczynić odmienne ustalenia faktyczne dotyczące zawarcia przez strony umowy pożyczki. W szczególności skarżąca wywodzi, że potwierdzenia przelewów opatrzone tytułem „pożyczka” powinny zostać uznane za wystarczający dowód zawarcia umowy pożyczki, a Sądy obu instancji błędnie odmówiły tym dokumentom takiego znaczenia dowodowego. Argumentacja ta zmierza zatem do wykazania, iż zgromadzonemu materiałowi dowodowemu należało przypisać inną wartość oraz wyprowadzić z niego odmienne wnioski faktyczne. Skoro zatem argumentacja skarżącej sprowadza się do twierdzenia, że sądy meriti powinny były odmiennie ocenić zgromadzony materiał dowodowy i wyprowadzić z niego odmienne wnioski co do zawarcia przez strony umowy pożyczki, to podniesiony zarzut pozostaje objęty zakazem wynikającym z art. 3983 § 3 k.p.c. W postanowieniu z 17 grudnia 2021 r., IV CSK 271/21, Sąd Najwyższy wskazał, że zakaz wynikający z art. 3983 § 3 k.p.c. obejmuje również zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., a niedopuszczalności tak skonstruowanej podstawy nie usuwa powiązanie tego przepisu z art. 382 k.p.c. Za niedopuszczalny należy bowiem uznać każdy zarzut, I CSK 2911/24 4 który w swej istocie zmierza do kasacyjnej kontroli oceny dowodów albo ustaleń faktycznych (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2017 r, III CSK 219/17). Nie zmienia tej oceny odwołanie się przez skarżącą do art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. oraz twierdzenie, że Sąd Okręgowy nie przeprowadził faktycznie kontroli instancyjnej. Co do pozostałych zarzutów skarżąca, wbrew zakazowi wyrażonemu w art. 3983 § 3 k.p.c., dąży w istocie do zakwestionowania dokonanych przez Sądy meriti ustaleń faktycznych oraz oceny materiału dowodowego. Zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. mógłby być usprawiedliwiony jedynie wówczas, gdyby skarżąca wykazała, że w sprawie wystąpiły okoliczności wymagające ponowienia lub uzupełnienia postępowania dowodowego przez Sąd drugiej instancji, czego zaniechano albo że Sąd ten pominął istotną część materiału dowodowego przy ustalaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Takich okoliczności skarga jednak nie zawiera. Sam fakt przyjęcia przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji nie świadczy jeszcze o naruszeniu art. 382 k.p.c. Jeżeli sąd drugiej instancji podziela ustalenia faktyczne, ocenę dowodów i ocenę prawną dokonaną przez sąd pierwszej instancji, może je zaakceptować bez potrzeby ich ponownego szczegółowego przedstawiania w uzasadnieniu własnego orzeczenia. Również z przewidzianego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność odrębnego omawiania każdego argumentu podniesionego przez stronę. Wystarczające jest takie odniesienie się do zarzutów apelacyjnych, które pozwala stwierdzić, że zostały one rozważone przed wydaniem rozstrzygnięcia. Skarżąca nie wykazała natomiast, aby w rozpoznawanej sprawie doszło do całkowitego pominięcia któregokolwiek z zarzutów apelacyjnych. Przeciwnie, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Okręgowy przedstawił motywy uznania apelacji za niezasadną oraz wyjaśnił przyczyny podzielenia ustaleń faktycznych i oceny dowodów dokonanych przez Sąd pierwszej instancji. Sam fakt, że sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, nie oznacza jeszcze nierozpoznania zarzutów apelacyjnych ani naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. W konsekwencji należało uznać, że jedyna rzeczywista podstawa skargi kasacyjnej została oparta na zarzutach dotyczących oceny dowodów i ustaleń faktycznych, które zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej. I CSK 2911/24 5 Z tych względów skarga kasacyjna jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. Wniosek o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, zawarty w punkcie trzecim pisma z 29 sierpnia 2024 r., zatytułowanego „Odpowiedź na skargę kasacyjną”, podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 3987 § 1 k.p.c., strona może wnieść odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia jej odpisu skargi. Odpis skargi kasacyjnej złożonej przez pełnomocnika powódki i odpis pisma procesowego powódki z 23 lipca 2024 r. wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odpowiedzi na skargę oraz o treści art. 871 k.p.c. został doręczony pozwanemu 8 sierpnia 2024 r. (k. 544), wobec czego termin do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną upłynął 22 sierpnia 2024 r. Pismo zawierające odpowiedź na skargę kasacyjną wpłynęło natomiast do Sądu Okręgowego w Poznaniu dopiero 29 sierpnia 2024 r. (k. 545), a więc po upływie ustawowego terminu. Pismo to nie wywołało zatem skutków procesowych właściwych dla odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesionej w terminie. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pismo wniesione po upływie terminu określonego w art. 3987 § 1 k.p.c. nie wywołuje skutków procesowych związanych z wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną, w tym nie uzasadnia zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie takiego pisma (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, z 14 marca 2003 r., V CKN 1733/00, z 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01, z 2 marca 2010 r., II PK 241/09 i z 18 stycznia 2012 r., II PK 95/11, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 stycznia 2014 r., IV CSK 217/13, z 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, z 27 lutego 2025 r., II CSKP 450/23). Z tej przyczyny zawarty w tym piśmie wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego podlegał oddaleniu. (A.G.) [SOP] I CSK 2911/24 6