I CSK 2406/25

I CSK 2406/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski 14 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 14 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa P. spółki akcyjnej w W. przeciwko J. T. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej P. spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 28 marca 2025 r., V Ca 1520/24, 1. wyraża zgodę na złożenie przez powoda pisma przygotowawczego z 13 sierpnia 2025 r.; 2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 3. zasądza od P. spółki akcyjnej w W. na rzecz J. T. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego orzeczenia P. spółce akcyjnej w W. (a.z.) UZASADNIENIE I CSK 2406/25 2 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 28 marca 2025 r. powód wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Wskazał, że w sprawie występują następujące istotne zagadnienia prawne: 1) Czy komornik sądowy, który w świetle art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (dalej: „pr. przeds.”) w zw. z art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, nie jest przedsiębiorcą i ma ustawowy zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, mógł być beneficjentem programu rządowego „Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm” powołanego w drodze uchwały nr 50/2020 Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2020 r. wydanej na podstawie art. 21a ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o systemie instytucji rozwoju, który to program w definicji beneficjenta odwoływał się wprost do treści art. 4 ust. 1 i 2 pr. przeds.? 2) Czy w sytuacji, w której stosunek prawny łączący wierzyciela z dłużnikiem, z którego wynika dochodzone przed sądem roszczenie, został zawarty w wyniku złożenia przez dłużnika obiektywnie nieprawdziwych oświadczeń, a nieprawdziwe oświadczenia złożone przez dłużnika stanowią element podstawy faktycznej i prawnej dochodzonych przez wierzyciela roszczeń, złożenie przez dłużnika takich obiektywnie nieprawdziwych oświadczeń stanowi przeszkodę przemawiającą przeciwko możliwości zastosowania art. 5 k.c. i oddaleniu powództwa z powołaniem się na zarzucane przez dłużnika nadużycie przez wierzyciela prawa podmiotowego? Powód podniósł ponadto, że jego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona ze względu na oczywiste naruszenie przez Sąd Okręgowy § 10 ust. 11 Regulaminu ubiegania się o udział w programie „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm” (dalej: „Regulamin”) w związku § 10 ust. 8 Regulaminu oraz § 3 ust. 6 bliżej określonej umowy subwencji finansowej i § 8 Regulaminu w zw. z bliżej określoną decyzją Komisji Europejskiej przez uznanie, że w badanej sprawie mogło dojść do odstąpienia przez Polski Fundusz Rozwoju (dalej: „PFR”) od warunku programowego w postaci I CSK 2406/25 3 konieczności posiadania przez pozwanego statusu przedsiębiorcy i prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł m.in.: o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Mając na względzie ujęcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania podnieść należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że jeżeli jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3984 § 2 w zw. art. 3989 § 1 k.p.c.) wskazuje się istotne zagadnienie prawne, a więc zagadnienie poważne, wymagające pogłębionej analizy prawnej i wcześniej nierozstrzygane, to skarga taka nie może być jednocześnie oczywiście uzasadniona, a więc uzasadniona prima facie, bez podejmowania jakichkolwiek szczegółowych analiz i dociekań. To samo dotyczy zbiegu przesłanek w postaci oczywistej zasadności skargi oraz potrzeby wykładni przepisów prawa (zob. orzeczenia SN: z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 577/17, i z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19). W konsekwencji konstrukcja wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może być uznana za prawidłową. Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie dotychczas nierozstrzygnięte w orzecznictwie, a zatem takie, które cechuje się przymiotem nowości i którego wyjaśnienie może sprzyjać rozwojowi prawa (zob. np. postanowienia SN: z 21 stycznia 2022 r., I CSK 1285/22; z 24 kwietnia 2023 r., I CSK 4950/22; z 20 grudnia 2023 r., I CSK 4003/23). Powołanie się na przyczynę kasacyjną wymienioną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on I CSK 2406/25 4 znaczenie dla rozwoju prawa lub precedensowy charakter. Zagadnienie prawne powinno przy tym zostać oparte na konkretnych, powołanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania przepisach prawa, które jednocześnie pozostają w związku z podstawami wniesionego środka prawnego. Zagadnienie takie musi zostać ujęte w sposób abstrakcyjny - tak, aby jego rozstrzygnięcie mogło uzyskać ogólniejsze znaczenie, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą. Konieczne jest także powołanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen przedstawionego problemu i zaprezentowanie możliwych kierunków interpretacyjnych (zob. np. postanowienia SN: z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 10 kwietnia 2014 r., IV CSK 623/13; z 16 grudnia 2021 r., V CSK 289/21; z 23 grudnia 2022 r., I CSK 3245/22; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1253/23; z 4 września 2023 r., I CSK 1862/23; z 31 stycznia 2024 r., I CSK 2718/23). Analiza przedstawionych przez powoda problemów nie pozwala na przyjęcie, że podnoszone kwestie stanowią istotne zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zostały już one bowiem zbadane przez Sąd Najwyższy i nie mają wobec tego przymiotu nowości. Co do pierwszego z zagadnień Sąd Najwyższy przyjął (zob. postanowienie z 25 listopada 2025 r., I CSK 1529/25), że dotyczy ono okoliczności już wyjaśnionych w orzecznictwie i wskazał, że skarżący w istocie wnosi o dokonanie wykładni uchwały nr 50/2020 Rady Ministrów z 27 kwietnia 2020 r., która nie mieści się w kategorii źródeł powszechnie obowiązującego prawa, gdyż jej postanowienia mają charakter jedynie informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający, są adresowane do podmiotów w strukturach administracji publicznej i nie mogą stanowić podstaw decyzji wobec obywateli, a tym samym nie stanowią prawa materialnego, które by miał wykładać Sąd Najwyższy (zob. postanowienia SN: z 11 stycznia 2018 r., II UK 85/17, i z 8 marca 2018 r., II UK 80/17). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE pojęcie „przedsiębiorstwo” obejmuje każdą jednostkę wykonującą działalność gospodarczą niezależnie od jej formy prawnej i sposobu finansowania (zob. wyroki z 23 kwietnia 1991 r., C-41/90; z 16 listopada 1995 r., C-244/94; z 11 grudnia 1997 r., C-55/96). Działalnością gospodarczą jest natomiast każda działalność polegająca na I CSK 2406/25 5 oferowaniu towarów lub usług na danym rynku (zob. wyroki z 16 czerwca 1987 r., C-118/85; z 18 czerwca 1998 r., C-35/96). W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za osoby wykonujące działalność gospodarczą. Okoliczność, że komornik wykonuje uprawnienia władzy publicznej pozostaje bez wpływu na tę ocenę, ponieważ organizacyjnie komornik jako organ egzekucyjny nie stanowi części struktury administracji publicznej. Komornicy prowadzą działalność na własny rachunek i własną odpowiedzialność, z pewnymi ustawowymi ograniczeniami, mogą swobodnie organizować sposób wykonywania swoich czynności i sami otrzymują kwoty stanowiące ich wynagrodzenie. Fakt, że podlegają nadzorowi dyscyplinarnemu władz publicznych, tak jak przedstawiciele innych zawodów regulowanych, oraz fakt, że ich wynagrodzenie jest określone ustawowo, nie wystarczają do uznania komorników za osoby związane z pracodawcą więzami podporządkowania (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 26 marca 1987 r., C-235/85 Komisja przeciwko Królestwo Holandii). W obowiązującym porządku prawnym z jednej strony komornik pełni zatem funkcję publiczną, podejmując czynności w imieniu państwa, z drugiej zaś jest quasi - przedsiębiorcą, podmiotem samofinansującym się o znacznie ograniczonej swobodzie działalności i zbliża się do kategorii tzw. wolnych zawodów, o charakterze korporacyjnym, ponieważ komornicy również tworzą własny samorząd (zob. wyrok TK z 13 grudnia 2011 r., SK 44/09). Ujęcie drugiego z zagadnień i jego uzasadnienie wskazują, że skarżący zmierza w istocie do podważenia ustaleń faktycznych Sądu drugiej instancji, co w postępowaniu kasacyjnym jest wyłączone ze względu na związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia - art. 39813 § 2 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 4 października 2018 r., II CSK 233/18). Przedstawione zagadnienie w istocie ma zatem charakter pozorny i stanowi próbę obejścia dokonanych przez sądy meriti ustaleń faktycznych i oceny dowodów (art. 3983 i art. 39813 § 2 k.p.c.). I CSK 2406/25 6 Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że pozwany w treści wniosku o skorzystanie z pomocy jednoznacznie zaznaczył, że jest komornikiem sądowym. Sporny status komornika jako przedsiębiorcy w rozumieniu warunków programu został rozstrzygnięty na korzyść komorników w stanowiskach PFR i Ministra Sprawiedliwości. Powód miał zatem pełną świadomość, że pozwany jest komornikiem, a przywołana umowa została poparta decyzją PFR o przyznaniu subwencji. To, że następnie nastąpiła reinterpretacja przepisów i zmiana oceny statusu komorników, nie może prowadzić do uznania, iż pozwany w jakikolwiek sposób wprowadził powoda w błąd tudzież złożył nieprawdziwe oświadczenie w zakresie tego, czy jego działalność zawodowa jest objęta działaniem programu. Tożsame zagadnienie prawne było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który postanowieniem z 1 kwietnia 2026 r., I CSK 2106/25, odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). I CSK 2406/25 7 Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Zaprezentowane przez powoda uzasadnienie przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. stanowi w istocie prezentację własnego oglądu sprawy i polemikę z argumentacją przedstawioną przez Sąd Okręgowy, a sposób prezentacji zarzutów nadaje mu charakter uzasadnienia właściwego dla podstaw skargi kasacyjnej. Tym samym wymaga dokonania wnikliwej i pogłębionej analizy wniesionego środka prawnego – zbliżonej do jego rozpoznania, co na etapie przedsądu jest niedopuszczalne (zob. postanowienie SN z 15 marca 2022 r., I CSK 4518/22). Sposób argumentacji przyjęty w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku stanowi próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu I CSK 2406/25 8 przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25). Ponadto w uzasadnieniu tym powtórzono część argumentów przytoczonych przy uzasadnieniu podstaw kasacyjnych co uprawnia do stwierdzenia, że zmierza ono do wykazania zasadności podniesionych zarzutów, a nie – co jest niezbędne przy przyczynie kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - oczywistości naruszenia prawa, która powinna być dostrzegalna nawet przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob. postanowienia SN: z 25 kwietnia 2022 r., I CSK 383/22, i z 15 września 2022 r., I CSK 1021/22). W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 108 § 1 w zw. z art. 39821 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Maciej Kowalski (M.M.) [a.ł]