I CSK 1852/24

I CSK 1852/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 26 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa N.K. przeciwko M.K. i Gminie C. o zapłatę, na skutek wniosku adwokata J.M. o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r., I CSK 896/22 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powódce w postępowaniu kasacyjnym, zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r., sygn. akt I CSK 896/22 w punkcie 2 (drugim) w ten sposób, że przyznaje adwokatowi J.M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwotę 4 050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych, podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym – w miejsce kwoty 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych powiększonej o należny podatek od towarów i usług. (A.G.) UZASADNIENIE Pismem z 3 czerwca 2024 r. adwokat J.M., pełnomocnik z urzędu powódki N.K. w postępowaniu kasacyjnym zakończonym postanowieniem Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. (sygn. akt I CSK 896/22), wniósł o zmianę I CSK 1852/24 2 zawartego w tym postanowieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania poprzez przyznanie na jego rzecz dodatkowej kwoty 1 350 zł, powiększonej o podatek VAT, tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. W uzasadnieniu wskazał, że podstawę wniosku stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK 90/22, w którym stwierdzono niezgodność § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z Konstytucją w zakresie, w jakim przepisy te określały opłaty za pomoc prawną udzieloną z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne przewidziane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wywodził, że wobec treści powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego zasadne jest wyrównanie przyznanego mu wynagrodzenia do wysokości wynikającej ze stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wskazał ponadto, że w trybie art. 4161 k.p.c. dopuszczalna jest zmiana prawomocnego postanowienia, a wniosek został wniesiony w terminie. Należne mu wynagrodzenie powinno odpowiadać 75% stawki minimalnej przewidzianej dla pełnomocnika, który nie reprezentował strony w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, co przy uwzględnieniu wartości przedmiotu zaskarżenia oznacza kwotę 4 050 zł. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4161 k.p.c., w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio. Przepis ten znajduje zastosowanie także do postanowień dotyczących kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013 r., II CZ 3/13 oraz z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24). Nie jest przeszkodą do jego I CSK 1852/24 3 zastosowania okoliczność, że postępowanie kasacyjne nie zostało zakończone wyrokiem, lecz postanowieniem o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 października 2024 r., I CSK 2908/23). Jakkolwiek art. 4161 k.p.c. przewiduje możliwość uchylenia takiego postanowienia, w orzecznictwie przyjmuje się również dopuszczalność jego zmiany. Uwzględnienie art. 359 § 2 i art. 403 § 4 k.p.c. uzasadnia bowiem wniosek, że w tym trybie możliwa jest także zmiana prawomocnego postanowienia (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2013 r., II CO 64/12, z 24 października 2024 r., I CSK 2908/23, z 22 maja 2025 r., I CSK 1780/24, z 30 czerwca 2025 r., I CSK 941/24 oraz z 28 stycznia 2026 r., I CSK 1814/24). Wniosek pełnomocnika powódki został wniesiony z zachowaniem terminu określonego w art. 407 § 2 zdanie pierwsze w związku z art. 4161 k.p.c. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, opublikowano w Dzienniku Ustaw z 4 marca 2024 r. (poz. 300), natomiast wniosek wniesiono 3 czerwca 2024 r. Postanowieniem z 10 czerwca 2022 r., którym odmówiono przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (pkt 1), Sąd Najwyższy przyznał adwokatowi J.M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwotę 2 700 zł, powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu kasacyjnym (pkt 2). Przyznane wynagrodzenie odpowiadało stawce przewidzianej w obowiązującym wówczas rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Mając na względzie, że zawarte w tym postanowieniu rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu zostało wydane pod rządem regulacji, której niezgodność z Konstytucją została następnie stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, wydanym w niewadliwym składzie w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zob. wyrok tego Trybunału z 7 maja 2021 r., skarga nr 4907/18, Xero Flor przeciwko Polsce) i opublikowanym w Dzienniku Ustaw, wniosek należało uznać za zasadny. Spełnione zostały zatem I CSK 1852/24 4 przesłanki określone w art. 4161 k.p.c., uzasadniające zmianę zawartego w postanowieniu Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. rozstrzygnięcia o kosztach. O wysokości wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi należało orzec na podstawie przepisów obowiązującego w dacie orzekania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 87), a nie na podstawie wskazywanego przez wnioskodawcę rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Stosownie do § 24 rozporządzenia z dnia 14 maja 2024 r., jego przepisy mają zastosowanie także do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego aktu. Wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana w skardze kasacyjnej wynosiła 163 000 zł, co uzasadnia zastosowanie § 8 pkt 6 tego rozporządzenia. Ponieważ pełnomocnik nie reprezentował powódki w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, należna opłata wynosi 75% stawki określonej w § 8 pkt 6 (§ 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia), tj. 4 050 zł, podwyższonej o należny podatek od towarów i usług. Z tych względów postanowienie Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2022 r. w punkcie drugim podlegało zmianie przez przyznanie adwokatowi J.M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwoty 4 050 zł, podwyższonej o kwotę podatku od towarów i usług, w miejsce kwoty 2 700 zł powiększonej o należny podatek od towarów i usług (§ 16 ust. 4 pkt 2 i § 4 ust. 1 i 3 i § 8 pkt 6 w zw. z § 24 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.). (A.G.) [a.ł]