I CSK 1757/25

I CSK 1757/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 26 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M.S. i T.S. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 29 listopada 2024 r., I ACa 957/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża stronę pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi I CSK 1757/25 2 kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 29 listopada 2024 r. (sygn. akt I ACa 957/22), pozwany Bank spółka akcyjna w W., działający od dnia 24 kwietnia 2026 r. pod firmą Bank1 spółka akcyjna (zmiana firmy ujawniona w KRS), oparł wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania na przesłankach określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. W ramach tych przesłanek skarżący powołał po pierwsze potrzebę wykładni przepisów art. 3851 § 1 i 2 k.c. (przyczyna kasacyjna nr 1) oraz przedstawił pięć istotnych zagadnień prawnych (przyczyny kasacyjne nr 2-6). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., należy wskazać, że może ona być spełniona zarówno w razie potrzeby wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości, jak i w sytuacji występowania rozbieżności w orzecznictwie dotyczących wykładni tych przepisów. Skarżący odwołuje się do drugiej z tych podstaw. Przez rozbieżności w orzecznictwie uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy rozumieć istnienie zróżnicowanych albo sprzecznych rozstrzygnięć w sprawach o takich samych lub bardzo podobnych stanach faktycznych, w których zastosowanie znajdują te same przepisy prawa, wyłożone lub zastosowane w sposób prowadzący do wydania odmiennych orzeczeń albo innych decyzji procesowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Dla wykazania tej przesłanki konieczne jest wskazanie rzeczywistych i aktualnych rozbieżności w wykładni określonego przepisu prawa, znajdujących odzwierciedlenie w przytoczonym orzecznictwie sądowym, wraz przedstawieniem pogłębionej argumentacji prawnej, oraz wykazanie, że rozbieżności te utrzymują się nadal w chwili orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 września 2006 r., IV CSK 268/06, z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23, z 11 czerwca 2019 r., V CSK 613/18 i z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09). Przesłanka ta nie zachodzi w sytuacji, w której występujące wcześniejsze różnice interpretacyjne I CSK 1757/25 3 zostały usunięte wskutek ukształtowania się jednolitej i utrwalonej linii orzeczniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, może być uznana za spełnioną wyłącznie wówczas, gdy skarga kasacyjna formułuje istotne zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz rozstrzygnięcia sprawy. Zagadnienie to powinno być wyraźnie przedstawione, poparte wskazaniem możliwych, alternatywnych rozwiązań oraz wykazaniem, że nie zostało ono dotychczas rozstrzygnięte lub że istnieje potrzeba zmiany dotychczasowej wykładni (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16). Powinno ono także cechować się analogiczną wagą jak pytanie prawne kierowane przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., a więc dotyczyć poważnych wątpliwości, które nie dają się rozwikłać przy zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, z 14 września 2012 r., I UK 218/12, z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Samo sformułowanie pytań prawnych nie jest wystarczające bez przedstawienia pogłębionej argumentacji prawnej (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11, 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16, z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17, oraz z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17). W ocenie Sądu Najwyższego skarga kasacyjna nie spełnia przesłanek przyjęcia do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 1 k.p.c. W ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący powołał się wyłącznie na istnienie rozbieżności w orzecznictwie, nie wskazując poważnych wątpliwości interpretacyjnych wymagających dokonania wykładni przepisów prawa. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu wniosku nie wykazuje jednak istnienia rzeczywistych i aktualnych rozbieżności orzecznictwie. Również zagadnienia przedstawione na uzasadnienie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie mają cech nowości wymaganych od istotnego zagadnienia prawnego. Były one I CSK 1757/25 4 już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, także w orzeczeniach wydanych po wniesieniu skargi kasacyjnej i dotyczących umów kredytowych o zbliżonej treści. W rezultacie ukształtowała się jednolita i utrwalona linia orzecznicza, która usuwa powoływane przez skarżącego wątpliwości interpretacyjne. Jak wskazano w postanowieniu Sądu Najwyższego z 13 maja 2024 r., I CSK 585/23, nie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził już swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a strona nie wykazała okoliczności uzasadniających jego zmianę. Sytuacja taka zachodzi również w niniejszej sprawie. Te same problemy prawne były już przedmiotem oceny Sądu Najwyższego, również na gruncie skarg kasacyjnych wnoszonych przez tego samego skarżącego i opartych na zasadniczo tożsamej argumentacji, w sprawach zakończonych odmową przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, także niespełna kilka miesięcy przed jej rozpoznaniem (por. m.in. uzasadnienia postanowień Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2026 r., I CSK 118/25 i I CSK 146/25, z 30 stycznia 2026 r., I CSK 169/25, z 6 lutego 2026 r., I CSK 860/25, z 26 lutego 2026 r., I CSK 1036/25 i I CSK 408/25, z 26 marca 2026 r., I CSK 1732/25, z 5 maja 2026 r., I CSK 54/25 oraz z 28 maja 2026 r., I CSK 1231/25 i powołane w tych orzeczeniach orzecznictwo). Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach i przyjmuje je za własne. Skarżący nie wskazał nowych argumentów prawnych ani okoliczności uzasadniających potrzebę odstąpienia od utrwalonej linii orzeczniczej lub jej modyfikacji. Przyczyna kasacyjna nr 1 oparta została na twierdzeniu o występowaniu rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. Argumentacja skarżącego opiera się jednak głównie na przeciwstawieniu wybranych wypowiedzi judykatury pochodzących z wcześniejszego okresu kształtowania się orzecznictwa dotyczącego kredytów powiązanych z walutą obcą, z pominięciem późniejszego orzecznictwa Sądu Najwyższego. W orzecznictwie tym wielokrotnie wypowiedziano się co do wzajemnych relacji klauzuli kursowej i klauzuli ryzyka walutowego oraz skutków uznania postanowień składających się na mechanizm indeksacji za niedozwolone. Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmuje przy tym funkcjonalny związek obu klauzul oraz ich wpływ na określenie głównych I CSK 1757/25 5 świadczeń stron (zob. m.in. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22). Powołana przez skarżącego argumentacja nie potwierdza zatem istnienia rzeczywistych i aktualnych rozbieżności orzeczniczych uzasadniających potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. przez Sąd Najwyższy. Również przyczyny kasacyjne nr 2-6, powołane na uzasadnienie przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., nie uzasadniają przyjęcia skargi do rozpoznania. Odnoszą się one do zagadnień związanych ze skutkami abuzywności postanowień umownych stosowanych w umowach kredytów powiązanych z walutą obcą, w szczególności możliwości dalszego obowiązywania umowy po wyeliminowaniu postanowień niedozwolonych, dopuszczalności ich zastępowania przepisami prawa krajowego oraz skutków wynikających z upadku umowy. Zagadnienia te były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego, a skarżący nie wskazał nowych argumentów prawnych ani okoliczności przemawiających za zmianą lub modyfikacją utrwalonej linii orzeczniczej. Przyczyna kasacyjna nr 2 dotyczy możliwości ustalenia treści stosunku prawnego po wyeliminowaniu postanowienia abuzywnego, na etapie poprzedzającym ewentualne zastąpienie go przepisem dyspozytywnym, poprzez zastosowanie art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 56 k.c. w związku z innymi przepisami prawa krajowego oraz konstrukcji analogii legis i analogii iuris. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego przyjmuje się, że luka powstała po wyeliminowaniu postanowienia abuzywnego nie może być uzupełniana w drodze wykładni oświadczeń woli, odwołania do norm o charakterze ogólnym, zwyczaju ani analogii, lecz wyłącznie przy zastosowaniu przepisu prawa krajowego mającego charakter dyspozytywny, przy spełnieniu warunków określonych w orzecznictwie (zob. wyroki TSUE: z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, I CSK 1757/25 6 ECLI:EU:C:2019:819, z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de Crédito, ECLI:EU:C:2012:349, z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca, ECLI:EU:C:2019:250, z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler, ECLI:EU:C:2014:282, z 2 września 2021 r., C-932/19, OTP Jelzálogbank, ECLI:EU:C:2021:673, z 18 listopada 2021 r. C- 212/20, M.P., B.P. przeciwko "A", ECLI:EU:C:2021:934 i z 29 kwietnia 2021 r., C- 19/20, Bank BPH, ECLI:EU:C:2021:341, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, z 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22 i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22). Przyczyna kasacyjna nr 3 odnosi się do chwili właściwej dla oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy po wyeliminowaniu postanowienia abuzywnego. W orzecznictwie zostało już wyjaśnione, że kwalifikacja postanowienia jako abuzywnego dokonywana jest według stanu istniejącego w chwili zawarcia umowy, zaś sankcja przewidziana w art. 3851 § 1 k.c. wywołuje skutek ex tunc. W konsekwencji zarówno ocena abuzywności, jak i ocena skutków jego eliminacji dla dalszego obowiązywania umowy wymagają odniesienia do chwili jej zawarcia (por. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, oraz z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2025 r., I CSK 602/24). Skarżący nie przedstawił argumentów przemawiających za potrzebą odstąpienia od tego stanowiska. Przyczyna kasacyjna nr 4 dotyczy dopuszczalności zastąpienia postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego zostało wyjaśnione, że zastąpienie postanowienia niedozwolonego przepisem prawa krajowego ma charakter wyjątkowy i nie następuje automatycznie. Dopuszczalne jest ono jedynie przy spełnieniu warunków określonych w orzecznictwie TSUE, w szczególności gdy brak takiej substytucji prowadziłby do szczególnie niekorzystnych skutków dla konsumenta, przy czym decydujące znaczenie ma w tym zakresie stanowisko samego konsumenta (zob. powołane już wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C-260/18, oraz z 2 września 2021 r., C-932/19, a także uchwałę składu siedmiu Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). I CSK 1757/25 7 Przyczyna kasacyjna nr 5 odnosi się do możliwości zastosowania art. 358 § 2 k.c. jako przepisu dyspozytywnego zastępującego klauzulę kursową. W licznych wypowiedziach Sądu Najwyższego wskazano granice zastosowania tego przepisu do umów kredytów indeksowanych oraz brak podstaw do przyjęcia jego automatycznego stosowania w miejsce postanowienia uznanego za abuzywne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, oraz z 26 kwietnia 2024 r., II CSKP 150/24). Ponadto w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjmuje się, że niedozwolone postanowienie umowne nie może zostać automatycznie zastąpione przepisem prawa krajowego bez wyraźnej i świadomej zgody konsumenta (por. wyrok TSUE z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca Corporación Bancaria SA, ECLI:EU:C:2019:250). W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że art. 358 § 2 k.c. znajduje zastosowanie z mocy prawa w miejsce abuzywnej klauzuli kursowej w umowach kredytów indeksowanych (zob. szerzej np. wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2025 r., II CSKP 5/23). Przyczyna kasacyjna nr 6 dotyczy znaczenia oświadczenia kredytobiorcy i celu dyrektywy 93/13 przy ocenie możliwości dalszego obowiązywania umowy po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że eliminacja nieuczciwego warunku może prowadzić do upadku całej umowy, jeżeli po jego usunięciu nie jest możliwe dalsze obowiązywanie umowy zgodnie z prawem krajowym, oceniane przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów (por. m.in. wyroki TSUE z 14 marca 2019 r., C-118/17, Zsuzsanna Dunai p. ERSTE Bank Hungary Zrt, ECLI:EU:C:2019:207 i z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819 oraz postanowienie z 30 maja 2024 r., C-325/23, JF i OP przeciwko Deutsche Bank Polska S.A., ECLI:EU:C). Jednocześnie podkreśla się, że wola konsumenta ma znaczenie przy ocenie dopuszczalności utrzymania nieuczciwego warunku lub zastosowania rozwiązania chroniącego go przed szczególnie niekorzystnymi skutkami, nie przesądza jednak samodzielnie o możliwości dalszego obowiązywania umowy. O tym decyduje przede wszystkim obiektywna ocena skutków eliminacji postanowienia abuzywnego dla dalszego istnienia stosunku prawnego, dokonywana z uwzględnieniem wymogów I CSK 1757/25 8 wynikających z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 (por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 26 sierpnia 2025 r., II CSKP 393/23). W konsekwencji żadne z przedstawionych przez skarżącego zagadnień nie może zostać uznane za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie mają one waloru nowości ani nie dotyczą kwestii nierozstrzygniętych dotychczas w orzecznictwie. Przedstawiona przez skarżącego argumentacja nie wykazuje również potrzeby zmiany lub dalszego rozwijania utrwalonej linii orzeczniczej. Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach i odwołuje się do przedstawionej tam argumentacji. Nie zachodzi potrzeba ponownego szczegółowego przytaczania przedstawionej w nich argumentacji, skoro skarżący nie wskazał argumentów podważających trafność przyjętej wykładni ani przemawiających za jej zmianą w zakresie problematyki objętej wnioskiem, z uwzględnieniem publicznoprawnych i ponadindywidualnych funkcji skargi kasacyjnej. Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z tych względów należało odmówić przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) [SOP]