I CSK 1726/24

I CSK 1726/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 26 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku P.P. z udziałem K.G., J.A. i T.P. o stwierdzenie nabycia spadku po S.P., na skutek skargi kasacyjnej P.P. od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 28 listopada 2023 r., II Ca 1211/20, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża wnioskodawcę kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą mogły stanowić I CSK 1726/24 2 podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 28 listopada 2023 r. (sygn. akt II Ca 1211/20), wydanego w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, pełnomocnik wnioskodawcy P.P., opierając skargę na zarzutach naruszenia prawa materialnego i procesowego, wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania, powołując się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistą zasadność skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnosząc się do skonkretyzowanej przez skarżącego przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., należy przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, iż zachodzi ona wtedy, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej wynika prima facie, bez potrzeby przeprowadzania głębszej analizy prawnej. Dotyczy to zatem jedynie kwalifikowanych uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, mających charakter elementarny, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, zastosowaniu przepisu już nieobowiązującego albo jego oczywiście błędnym zastosowaniu w ustalonym stanie faktycznym. Do wykazania oczywistej zasadności skargi powinno wystarczyć jedno konkretne twierdzenie, jedna stanowcza i przekonująca od razu teza wskazująca racje podważające rozstrzygnięcie. Na tym właśnie polega „oczywista” zasadność środka zaskarżenia w rozumieniu przyjętym w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19). Nie jest natomiast wystarczające samo twierdzenie o oczywistym lub rażącym naruszeniu prawa. O spełnieniu przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. można mówić dopiero wówczas, gdy wskazywane naruszenie prawa prowadzi do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. I CSK 1726/24 3 Postępowanie kasacyjne, także w przypadku powołania się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie zwalnia skarżącego z obowiązku przedstawienia odrębnego wywodu uzasadniającego potrzebę rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Na etapie przedsądu (posiedzenia Sądu Najwyższego w przedmiocie oceny istnienia przesłanek uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania) brak jest podstaw do poszukiwania przesłanek przyjęcia skargi wyłącznie w treści zarzutów kasacyjnych. Obowiązek ich wykazania ciąży na stronie skarżącej i nie może być przedmiotem rekonstruowania przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99). Ocena spełnienia przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ogranicza się zatem do analizy argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu stosownego wniosku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania musi stanowić odrębny element konstrukcyjny skargi, odnoszący się do przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Nie jest wystarczające powtórzenie zarzutów podniesionych w ramach podstaw kasacyjnych oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Jak wskazał Sąd Najwyższy, ze względu na związek z instytucją przedsądu uzasadnienie tego wniosku musi ściśle nawiązywać do przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 5 października 2017 r., III CSK 168/17, z 18 września 2025 r., I CSK 3858/23 oraz z 26 lutego 2026 r., I CSK 752/24). Wymaganie to zachowuje aktualność także wtedy, gdy skarżący powołuje się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Uzasadnienie wniosku powinno w takim przypadku zawierać samodzielny wywód wykazujący, że zarzucane uchybienia mają charakter kwalifikowany i prowadzą do wniosku o oczywistej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Nie jest wystarczające ograniczenie się do ogólnego twierdzenia o oczywistym naruszeniu prawa ani odwołanie się do argumentacji rozwiniętej przy uzasadnianiu podstaw kasacyjnych. Odsyłanie do uzasadnienia podstaw kasacyjnych w celu wykazania przyczyny kasacyjnej jest nieskuteczne i prowadzi do zatarcia odrębnej funkcji wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, utrudniając ocenę istnienia przesłanek określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 19 I CSK 1726/24 4 czerwca 2019 r., IV CSK 575/18, z 15 października 2020 r., IV CSK 175/20, z 23 lutego 2024 r., I CSK 4759/22). Należy przy tym zauważyć, że wykazywana przez skarżącego oczywista zasadność skargi kasacyjnej musi pozostawać w związku z przytoczonymi podstawami kasacyjnymi. Skoro bowiem zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, argumentacja przywoływana na poparcie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. powinna odnosić się do uchybień objętych zarzutami skargi kasacyjnej. Nie może więc skutecznie opierać się na twierdzeniach dotyczących naruszeń prawa nieobjętych podstawami kasacyjnymi. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie rozpoznawanej skargi do rozpoznania jest lakoniczne. Skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że naruszenie art. 952 § 1 k.c. pozostaje w oczywistej sprzeczności z klarownym zakresem zastosowania tego przepisu, wynikającym z jego powszechnie przyjętej wykładni, a naruszenie przepisów postępowania ma wynikać z pominięcia wniosku o wezwanie biegłego psychiatry na rozprawę mimo poważnych zastrzeżeń zgłoszonych do wydanych przez niego opinii. Skarżący nie przedstawił jednak odrębnego wywodu jurydycznego ukierunkowanego na wykazanie, że zarzucane naruszenia miały charakter kwalifikowany i prowadziły do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. W pozostałym zakresie odwołał się do wywodu zamieszczonego w części zawierającej szczegółowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. W szczególności skarżący wprost wskazał, że „celem uzasadnienia oczywistej zasadności skargi” odwołuje się do „poniższego wywodu ze szczegółowym uzasadnieniem sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów”, uznając, iż dalsza argumentacja przedstawiona na poparcie podstaw kasacyjnych potwierdza wystąpienie tej przesłanki. Takie ujęcie nie może być uznane za wystarczające do wykazania przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Niezależnie od powyższego skarżący nie wykazał, aby podniesione przez niego zarzuty świadczyły o oczywistej zasadności skargi w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zasadnicze znaczenie ma przy tym brak należytego powiązania pomiędzy argumentacją rozwijającą zarzut procesowy a zarzutem naruszenia prawa materialnego. I CSK 1726/24 5 Sąd Okręgowy oparł rozstrzygnięcie na dwóch samodzielnych podstawach. Po pierwsze, uznał, że nie zostały spełnione przesłanki sporządzenia testamentu ustnego określone w art. 952 § 1 k.c. Po drugie, stwierdził, że testament został sporządzony w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, co stanowi przyczynę nieważności określoną w art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Sąd drugiej instancji wyraźnie wskazał przy tym, że nawet przy założeniu spełnienia przesłanki obawy rychłej śmierci testament pozostawałby nieważny z uwagi na wadę oświadczenia woli testatora. Zarzut naruszenia prawa materialnego został natomiast oparty wyłącznie na naruszeniu przepisu art. 952 § 1 k.c. Skarżący zarzucił naruszenie art. 952 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie mimo istnienia przesłanki obawy rychłej śmierci. Z uzasadnienia skargi wynika jednak, że nie kwestionuje on wykładni tego przepisu przyjętej przez Sąd Okręgowy. Przeciwnie, aprobuje zastosowaną przez ten Sąd koncepcję obiektywno-subiektywnego rozumienia obawy rychłej śmierci. Istota zarzutu sprowadza się natomiast do twierdzenia, że ustalone okoliczności dotyczące wieku spadkodawcy, jego stanu zdrowia, schorzeń i sprawności powinny zostać odmiennie ocenione w świetle art. 952 § 1 k.c. Argumentacja ta stanowi zatem polemikę z oceną znaczenia ustalonych okoliczności faktycznych oraz z wnioskami wyprowadzonymi przez Sąd Okręgowy na podstawie opinii instytutu i pozostałego materiału dowodowego. Nie pozwala to uznać, że zarzucane naruszenie art. 952 § 1 k.c. ma charakter oczywisty. Podstawą oceny materialnoprawnej Sądu drugiej instancji z perspektywy art. 952 § 1 k.c. były bowiem ustalenia faktyczne dokonane przez ten Sąd w oparciu o ocenę przeprowadzonych w sprawie dowodów. Ustalony przez Sąd drugiej instancji stan fatyczny stanowiący podstawę wydania postanowienia Sądu drugiej instancji zaskarżonego skargą kasacyjną jest także wiążący dla Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813 § 2 k.p.c.). Przez pryzmat tych ustaleń podlegałby ocenie zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci przepis art. 952 § 1 k.c. W skardze nie zawarto jednak innych zarzutów naruszenia prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie wadliwych ustaleń Sądu drugiej instancji w zakresie okoliczności istotnych dla oceny sprawy przez pryzmat normy wyrażonej w art. 952 § 1 k.c. I CSK 1726/24 6 Skarga kasacyjna nie zawiera natomiast zarzutu naruszenia art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Tymczasem zasadnicza część argumentacji, rozwijającej zarzut naruszenia art. 2352 § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c., koncentruje się na kwestionowaniu opinii biegłego psychiatry oraz ustaleń odnoszących się do stanu świadomości spadkodawcy w chwili testowania, a więc do okoliczności istotnych dla prawidłowego zastosowania art. 945 § 1 pkt 1 k.c. Wyżej wskazany zarzut dotyczy pominięcia wniosku o wezwanie biegłego psychiatry na rozprawę. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca wielokrotnie zgłaszał zastrzeżenia do sporządzonych opinii, natomiast biegły był zobowiązywany do składania opinii uzupełniających oraz do ustosunkowania się do przedstawianych zarzutów i pytań. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że pominięcie wniosku o odebranie od biegłego dalszych wyjaśnień ustnych stanowiło tak oczywiste naruszenie przepisów postępowania, którego wystąpienie oraz wpływ na treść rozstrzygnięcia nie budziłyby żadnych wątpliwości. Nie znajduje przy tym potwierdzenia twierdzenie skarżącego, że Sąd Okręgowy odniósł się do zgłaszanych zastrzeżeń jedynie w kilku ogólnych zdaniach. Sąd ten szczegółowo przedstawił przebieg postępowania dowodowego dotyczącego opinii psychiatrycznej, omówił zgłaszane przez wnioskodawcę zarzuty oraz wyjaśnił przyczyny, dla których uznał opinię i jej uzupełnienia za wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie od tego, podnoszone uchybienie odnosi się wyłącznie do ustaleń dotyczących stanu świadomości spadkodawcy i nie podważa oceny Sądu Okręgowego, zgodnie z którą nie zostały spełnione przesłanki sporządzenia testamentu ustnego określone w art. 952 § 1 k.c. Z tych przyczyn nie można uznać, aby skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona. Wskazać należy, że w sprawie nie zachodzi też nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów, wobec niewykazania powołanej we wniosku przesłanki, należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na I CSK 1726/24 7 stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c. obciążając nimi wnioskodawcę, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) [SOP]