I CSK 1244/26

I CSK 1244/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Maciej Kowalski 30 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 30 czerwca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku S.R. z udziałem J.C., M.C., L.P., M.S., J.S., J.S.1, A.S., Z.S., A.P., P.P., J.J., W.J., D.P., P.D., I.K., P.S. i E.S. o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości położonej w M., na skutek skargi kasacyjnej S.R. od postanowienia Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z 17 lutego 2022 r., I Ca 476/21, 1. odrzuca skargę kasacyjną co do pkt II. zaskarżonego postanowienia; 2. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania w pozostałym zakresie; 3. przyznaje adw. B.R. kuratorowi nieznanych z miejsca pobytu uczestników I.K. i P.D. od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Mielcu 1350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych powiększone o kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie uczestników w postępowaniu kasacyjnym. 4. przyznaje adw. K.D. kuratorowi nieznanej z miejsca pobytu uczestniczki D.P. od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu 2025 (dwa I CSK 1244/26 2 (a.z.) tysiące dwadzieścia pięć) złotych powiększone o kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie uczestniczki w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Postanowieniem z 17 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu na skutek apelacji kuratora uczestników I.K. i P.D.: zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Mielcu z 21 lipca 2021 r. w bliżej określony w sentencji sposób (pkt I.); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II.); orzekł o wynagrodzeniu dla ww. kuratora (pkt. III) oraz w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego (pkt III. i pkt IV.). Wnioskodawca zaskarżył powyższe postanowienie w całości, a w skardze kasacyjnej wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania oparł na przesłance zamieszczonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zdaniem skarżącego jego skarga jest oczywiście uzasadniona, ponieważ treść uzasadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia ocenę wywodu dotyczącego wykładni i zastosowania prawa materialnego - art. 172 § 1 i 2 k.c. Wnioskodawca podniósł, że Sąd Okręgowy nie kwestionował ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji, a wydał zupełnie inne orzeczenie. Wskazał, że w badanej sprawie mamy do czynienia z władaniem nieruchomością z wyłączeniem innych osób, użytkowaniem jej, dokonywaniem zasiewów, koszeniem, pobieraniem pożytków oraz regulowaniem podatków nieprzerwanie przez okres 30 lat, co świadczy o posiadaniu samoistnym, a nie zależnym, jak błędnie uznał to Sąd drugiej instancji, w oparciu jedynie o posłużenie się przez wnioskodawcę zwrotem „opiekowałem się”. Jego użycie stanowiło przejaw władania samoistnego, właścicielskiego. Wnioskodawca nie posłużył się bowiem słowem pilnowałem, a „opiekowałem się” jak właściciel. I CSK 1244/26 3 Zdaniem skarżącego stanowisko Sądu drugiej instancji w powyższym zakresie jest rażąco nieprawidłowe, bowiem opieka stanowi przejaw władania właścicielskiego, a pilnowanie można uznać, za posiadanie zależne. Właściciele nieruchomości opiekują się nimi, troszczą o nie, dbają. A posiadanie zależne stanowi jedynie przejaw pilnowania, niepogarszania rzeczy czy też korzystania z ziemi na zasadzie umów dzierżawy itp. Wnioskodawca, w przypadku nieuznania przez Sąd Najwyższy, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, wniósł o przeprowadzenie rozprawy w celu rozpoznania występującego w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga w zakresie dotyczącym oddalenia apelacji kuratora „w pozostałym zakresie” (pkt II) tj. w zakresie w jakim kurator wnosił o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu reprezentowania obojga uczestników w wysokości stawki maksymalnej podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 i 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Od postanowienie w przedmiocie wynagrodzenia kuratora procesowego nie przysługuje skarga kasacyjna a ponadto skarżący nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia Sądu odwoławczego w tej części. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Powołanie się na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) stawia skarżącemu szczególnie wysokie wymagania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, podzielanym przez doktrynę, oczywista zasadność skargi oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka będzie miała miejsce tylko wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły zarzucane uchybienia, jest pewne, że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania argumenty oczywiście uzasadniają zasadność wniesionego środka prawnego. Oczywiste jest przy tym I CSK 1244/26 4 tylko to, co można dostrzec od razu - bez potrzeby głębszej analizy czy przeprowadzenia wnikliwych badań lub dociekań. Innymi słowy, podnoszone uchybienia muszą mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne na pierwszy rzut oka - już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. m.in. postanowienia SN: z 27 kwietnia 2006 r., I CZ 15/06; z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09; z 15 czerwca 2018 r., III CSK 38/18; z 17 grudnia 2019 r., IV CSK 307/19, z 28 stycznia 2022 r., I CSK 584/22; z 7 czerwca 2023 r., I CSK 742/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1673/23). Podkreślenia wymaga, że przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. obejmuje jedynie uchybienia przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji w skardze kasacyjnej, o charakterze elementarnym, które polegają w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym. Należy też wskazać, że zgodnie z powszechnie aprobowanym w orzecznictwie i nauce prawa stanowiskiem, o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania w związku z wystąpieniem przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. nie decyduje per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz jego skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. np. postanowienie SN z 1 grudnia 2023 r., I CSK 5300/22 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący nie przedstawił przekonujących od razu, widocznych prima facie, twierdzeń wykazujących racje podważające rozstrzygnięcie poddane krytyce i zaskarżeniu. Zaprezentowane przez wnioskodawcę uzasadnienie przyczyny kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. sprowadza się w zasadzie do prezentacji własnego oglądu sprawy i do kwestionowania oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd Okręgowy, który ustalił, że wnioskodawca oraz jego ojciec nie traktowali spornej nieruchomości jako swojej własności a ich władztwo nie nosiło cech I CSK 1244/26 5 samoistnego posiadania ze względu na brak woli władania przedmiotową nieruchomością dla siebie. Argumenty skarżącego stanowią w istocie polemikę z ustaleniami faktycznymi i oceną prawną Sądu Okręgowego oraz próbę zaangażowania Sądu Najwyższego do kolejnej weryfikacji zaskarżonego orzeczenia na wzór kontroli instancyjnej, co nie jest jednak celem postępowania kasacyjnego i nie może skutecznie uzasadniać wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę przedsądu przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob. postanowienie SN z 25 marca 2026 r., I CSK 277/25). Przypomnieć należy, że zawarty w art. 3983 § 3 k.p.c. zakaz oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine) oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji (odpowiednio postanowienia) polegającą na ustaleniu faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów również we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob. np. postanowienie SN z 15 października 2020 r., V CSK 87/20). Ograniczenia kognicji Sądu Najwyższego sprawiają, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania (podobnie jak o uznaniu jej zasadności) nie mogą przesądzać zarzuty, których istota - niezależnie od ujęcia jako zarzutu naruszenia prawa procesowego lub materialnego - sprowadza się do kwestionowania czy też polemizowania z ustaleniami faktycznymi będącymi podstawą dla wydania przez sąd drugiej instancji zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 26 września 2023 r., I CSK 4541/22). Wnioskodawca podniósł, że Sąd odwoławczy w sposób wadliwy sporządził uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, ale w skardze kasacyjnej nie zarzucił naruszenia stosownych regulacji ustawy procesowej, mogących prowadzić do wadliwości tego rodzaju. Uniemożliwia to zatem dokonanie oceny w tym zakresie. I CSK 1244/26 6 Ponadto zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem naruszenie przez sąd drugiej instancji zasad sporządzania uzasadnienia orzeczenia jedynie wyjątkowo może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, co ma miejsce, gdy wskutek uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (zob. np. postanowienie SN z 24 marca 2025 r., I CSK 997/24, i cytowane tam orzecznictwo). Takich wadliwości skarżący nie wykazał. Ubocznie zauważyć należy, że Sąd drugiej instancji może zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienia tego postępowania (zob. uchwała siedmiu sędziów SN z 23 marca 1999 r., III CZP 59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124). Wnioskodawca wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne. Stwierdzenie to nie znalazło jednak stosownego odzwierciedlenia w uzasadnieniu wniosku, co zwalniało od bliższych rozważań w tym zakresie (zob. mutatis mutandis postanowienie SN z 19 lutego 2026 r., I CSK 1123/25). W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę - w granicach zaskarżenia - z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania we wskazanej części. O wynagrodzeniu dla kuratorów nieznanych z miejsca pobytu uczestników Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy uwzględnieniu wyroku TK I CSK 1244/26 7 z 23 kwietnia 2025 r., SK 89/22 (OTK-A 2025/47) i uchwały SN z 21 stycznia 2022 r., III CZP 37/22 (OSNC-ZD 2023, nr 2, poz. 16). Maciej Kowalski (a.z.) [SOP]