I CSK 1075/26

I CSK 1075/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Kamil Zaradkiewicz 24 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 24 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku J.W. z udziałem R.K. i A.C. o wpis hipoteki, na skutek skargi kasacyjnej R.K. od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z 11 sierpnia 2025 r., XVI Ca 1304/24, 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2) ustala, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane z ich udziałem w postępowaniu kasacyjnym. [M.O.] UZASADNIENIE Postanowieniem z 11 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie z wniosku J.W. z udziałem R.K. i A.C. o wpis, na skutek apelacji uczestnika R.K. od postanowienia Sądu Rejonowego w Sopocie z 16 lipca 2024 r., DzKW 6711/24 KW […], oddalił apelację (pkt 1) oraz ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt 2). Uczestnik R.K. wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej instancji, zaskarżając je w zakresie punktu 1 oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w I CSK 1075/26 2 Gdańsku z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał, że w sprawie ma występować następujące zagadnienie prawne: czy w postępowaniu wieczystoksięgowym sąd wieczystoksięgowy ma uprawnienie do badania czy czynność mająca być podstawą dokonania wpisu zmierza do pokrzywdzenia właściciela nieruchomości, ma charakter pozorny albo jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego oraz czy ma obowiązek odmówić wpisu, gdy z dokumentów stanowiących podstawę wpisu wyniku, że czynność prawna, na której oparto wniosek, została dokonana w celu pokrzywdzenia właściciela nieruchomości, ma charakter pozorny albo jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego? Wnioskodawca oraz uczestnik A.C. nie złożyli odpowiedzi na skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych (postanowienie SN z 21 listopada 2019 r., I CSK 143/19). Sąd Najwyższy, rozpoznając nadzwyczajny środek zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, nie jest trzecią instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego (zob. postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć ochronie prawidłowego stosowania prawa oraz jego jednolitej I CSK 1075/26 3 wykładni. Interes prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi w postanowieniu SN z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23). Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania. Jako przyczynę kasacyjną, mającą w ocenie skarżącego uzasadniać przyjęcie skargi do rozpoznania, wskazał on występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego zagadnienie prawne powinno być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienie SN z 20 maja 2021 r., II CSK 132/21). Takie zagadnienie powinno zostać sformułowane wraz z przytoczeniem argumentów prawnych, świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 r., nr 1, poz. 11; z 7 czerwca 2005 r., V CKN 3/05; z 16 marca 2007 r., III CSK 34/07). Konieczne jest też wskazanie argumentów przekonujących o istotności zagadnienia (zob. postanowienie SN z 24 lipca 2007 r., IV CSK 207/07). Ponadto, ma to być zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie I CSK 1075/26 4 może przyczynić się do rozwoju prawa (postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11; z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08). Zagadnienie prawne przedstawione przez skarżącego nie spełnia powyższych wymogów ukształtowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w szczególności nie spełnia kryterium nowości. Zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego był już bowiem przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. postanowienia SN: z 10 sierpnia 2022 r., II CSKP 516/22; z 18 czerwca 2021 r., I CSKP 60/21; z 16 grudnia 2020 r., I CSK 8/19; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 546/16; z 5 października 2011 r., IV CSK 606/10; z 27 listopada 2007 r., IV CSK 225/07). Zakres tej kognicji wyznacza art. 6268 § 2 k.p.c. ograniczając ją, w postępowaniu zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji, do badania treści wniosku o wpis, jego formy, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Oznacza to, że sąd rozpoznając wniosek o wpis w granicach zakreślonych omawianym przepisem, nie może uwzględniać żadnych dalszych okoliczności wynikających z wniosku o wpis i dołączonych dokumentów. Za ugruntowane należy uznać stanowisko, że kognicja sądu wieczystoksięgowego nie ma charakteru formalnego i czynność prawna stanowiąca podstawę wpisu powinna być badana nie tylko pod kątem formalnym, ale również pod względem jej skuteczności materialnej. Sąd zatem ocenia, czy objęta dokumentem czynność uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane lub wykreślone z księgi, ale badanie może nastąpić tylko w granicach zakreślonych tym przepisem. W postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą być rozstrzygane spory ani w charakterze przesłanki, ani samego rozstrzygnięcia. Badanie, o którym mowa w omawianym przepisie służy ustaleniu, czy treść czynności prawnej zawartej w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu jest wystarczającym dowodem istnienia roszczenia. Ocenie podlega cały materiał zebrany w postępowaniu, w tym również okoliczności wynikające z odpowiedzi uczestnika na wniosek lub apelację, o ile wynikają one z dokumentów i nie wymagają przeprowadzenia postępowania I CSK 1075/26 5 wykraczającego poza ramy zakreślone art. 6268 § 2 k.p.c. (postanowienie SN z 13 stycznia 2021 r., III CSKP 16/21). Oceny ważności czynności prawnej mającej stanowić podstawę wpisu sąd dokonuje na podstawie wniosku o wpis, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej. W odniesieniu do dokumentów dołączonych do wniosku, to decydujący jest dokument stwierdzający dokonanie czynności prawnej mającej stanowić podstawę wpisu. Jeżeli treść i forma dokumentu nie nasuwają wątpliwości i gdy wniosek nie zawiera braków formalnych, sąd obowiązany jest dokonać wpisu zgodnie z treścią wniosku. Obowiązku tego nie uchylają zarzuty co do ważności czynności prawnej mającej stanowić podstawę wpisu podnoszone przez uczestników postępowania o wpis. Sąd wieczystoksięgowy nie został wyposażony w instrumenty odpowiednie do ich wyjaśnienia i do sądu tego nie należy prowadzenie postępowania zmierzającego do rozstrzygnięcia o ich zasadności. Jeżeli nie wywołują one wątpliwości skutkujących uznaniem nieważności czynności prawnej na podstawie wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej sąd nie może odmówić dokonania wpisu zgodnie z wnioskiem. Nie zamyka to drogi do podważania w trybie procesu ważności czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu i domagania się usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (postanowienie SN z 16 lipca 2009 r., I CSK 497/08). Sąd wieczystoksięgowy może zatem dokonywać oceny ważności czynności prawnej mającej stanowić podstawę wpisu ale może to uczynić wyłącznie w granicach zakreślonych przez art. 6268 § 2 k.p.c. Jedynie ubocznie trzeba zaznaczyć, że stwierdzenie przez sąd wieczystoksięgowy okoliczności wskazanych przez skarżącego, takich jak działanie w celu pokrzywdzenia wierzycieli, pozorność czy sprzeczność czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego, wymagałoby z reguły przeprowadzenia postępowania dowodowego wykraczającego poza ramy wynikające z art. 6268 § 2 k.p.c., do czego nie ma jednak podstaw normatywnych. I CSK 1075/26 6 Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 1 w zw. z art. 108 § 1, art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. [M.O.] [a.ł]