VIII SO/Wa 9/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w 20 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy

Wnioskiem z dnia 7 listopada 2017 r. M. P. (dalej jako: "skarżąca") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy, w zakresie ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że jest wdową, wychowuje dwoje małoletnich dzieci (11 i 5 lat) i utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu ([...] zł). Pismem z dnia 13 listopada 2017 r. zobowiązano skarżącą m.in. do: złożenia decyzji o przyznaniu renty rodzinnej oraz oświadczenia o przyznaniu zasiłku wychowawczego na jedno bądź dwoje dzieci, złożenia wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące oraz udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że nie podejmuje pracy gdyż nie ma z kim zostawić małoletnich dzieci, nie posiada statusu osoby bezrobotnej ponieważ korzysta z ubezpieczenia społecznego z tytułu renty rodzinnej, a nieruchomość w której zamieszkuje należy do jej matki, na którą przychodzą rachunki za media. Do pisma załączyła decyzję ZUS o waloryzacji renty rodzinnej, decyzję Wójta Gminy [...] o odmowie przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego, wyciąg z rachunku bankowego małoletniej córki, na który wpływa świadczenie "500+". Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej "p.p.s.a.") wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja ta ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Tymczasem ze złożonych przez skarżącą dokumentów (decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] i [...] września 2017 r.) wynika, że dochód netto skarżącej w przeliczeniu na każdego członka rodziny wynosi 1.108 zł i z tej też przyczyny skarżącej nie przyznano świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, jak też pozostałych świadczeń o które wnioskowała. Ta okoliczność w ocenie referendarza, jest również podstawą odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ skarżąca nie znajduj się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej. Poza tym skarżąca nie wywiązała się należycie z obowiązku wyjaśnienia własnej sytuacji materialnej, nie złożyła bowiem wyciągu z rachunku bankowego, załączając jedynie wyciąg z "konta dziecka", na które wpływa wyłącznie świadczenie wychowawcze. Nie udokumentowała także wydatków na bieżące utrzymanie i nie wykazała, by miała trudności w zaspokajaniu bieżących potrzeb. Dodatkowo podnieć należy, że ustanowienie pełnomocnika w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 ustawy p.p.s.a.). Natomiast skarga ma dla Sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 ustawy p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 ustawy p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Z wymienionych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.