VIII SAB/Wa 75/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. D. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2017 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 75/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prokuratora Okręgowego w [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego P. D. (zwany dalej: skarżący) złożył 23 czerwca 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w kwocie [...] zł miesięcznie. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako nieruchomości podał dom jednorodzinny o powierzchni [...] m2 na działce [...] ara w R. oraz współwłasność budynku magazynowo-biurowego na działce o powierzchni [...] arów w R. – obie zabezpieczone przez prokuratora w 2002 r. na poczet przyszłej kary do sprawy [...]. Majątku ruchomego nie określił. Jako zobowiązania i wydatki miesięczne podał kwotę [...] zł uiszczaną tytułem alimentów na syna. Pismem z 28 czerwca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na prawidłowym urzędowym formularzu oraz: 1) złożenie zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia; 2) złożenie odpisu wyroku zasądzającego alimenty oraz dowody potwierdzające wywiązywanie się z tego obowiązku (przekazy pocztowe, przelewy na rachunek bankowy); 3) złożenie wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; 5) udokumentowanie miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę, itp). Prawidłowy formularz wniosku został złożony 25 lipca 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Jednocześnie skarżący złożył pismo, w którym podał, iż zasądzone alimenty płaci bezpośrednio synowi z rachunku bankowego. Nie podejmuje prac dorywczych. Ponadto z wynagrodzenia za pracę na wyżywienie i na media pozostaje mu ok. [...] zł i z tych pieniędzy przy pomocy brata jakoś żyje i funkcjonuje. Oświadczył, iż nie posiada telefonu i internetu. Bezpłatny rachunek bankowy jest zajęty przez komornika, ale ze względu na kwotę wolną od zajęć przed zapłatą ZUS i alimentów skarżący dokonuje wpłat na rachunek bankowy w częściach i w ramach wolnych środków. Do ww. wniosku skarżący dołączył obwieszczenie o licytacji domu oraz wyciąg z rachunku bankowego. Postanowieniem z 27 lipca 2017 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 75/17 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 24 sierpnia 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając sprzeciw podał, iż w Sąd zasłania się w sprawie nadmiernym formalizmem, by uniemożliwić rozpoznanie jego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił zaświadczenia potwierdzającego dochód uzyskiwany z tytułu zatrudnienia. Jest to o tyle istotne, że skarżący nie deklaruje posiadania innych dochodów, zaś te które posiada według oświadczenia w połowie pochłaniają zasądzone alimenty. Wysokości wynagrodzenia nie potwierdza złożony wyciąg z rachunku bankowego, gdyż na rachunek ten wynagrodzenie nie wpływa. Skarżący nie reguluje z tego rachunku (poza alimentami) żadnych bieżących zobowiązań. Dokonuje natomiast własnych wpłat gotówkowych, w ramach wolnych środków. W ocenie Sądu skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie wykazał swej sytuacji finansowej, co niemożliwym czyni weryfikację jego twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej. W konsekwencji Sąd stwierdza, iż skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.