VIII SAB/Wa 24/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia Na Rzecz Praworządności w Oświacie na bezczynność Wójta Gminy C. w przedmiocie nierozpoznania wniosku 1) stwierdza, że Wójt Gminy C. dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 22.01.2023 r. o udzielenie informacji publicznej; 2) stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3) oddala skargę w pozostałej części; 4) zasądza od Wójta Gminy C. na rzecz skarżącego Stowarzyszenia Na Rzecz Praworządności w Oświacie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Stowarzyszenie Na Rzecz [...] z siedzibą w O.(dalej: "wnioskodawca" "skarżący", "Stowarzyszenie") wnioskiem z 22 stycznia 2023 r zwróciło się do Wójta Gminy C. (dalej: "Wójt", "organ") o udostępnienie, na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: "u.d.i.p."), informacji publicznej w postaci : • kopii dokumentacji dotyczącej konsultacji z organizacjami pozarządowymi z roku 2022; • kopii pism kierujących do konsultacji z organizacjami pozarządowymi z roku 2022; • kopii list sesji Gminy (zwyczajne, nadzwyczajne) z roku 2022; • kopii Statutu Gminy; • zarządzenia w kontekście powołania RDPP. W piśmie skierowanym na pocztę elektroniczną zaznaczono, aby żądaną informację publiczną udostępnić w formie plików komputerowych za pośrednictwem poczty elektronicznej. Pismem z dnia 10 lutego 2023 r. Stowarzyszenie skierowało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Wójta w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 22 stycznia 2023 r., zarzucając Wójtowi naruszenie art. 10 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Wskazując na powyższe, Stowarzyszenie wniosło o 1. zobowiązanie Wójta do rozpatrzenia wniosku Stowarzyszenia z dnia 22 stycznia 2023 r. w terminie 14 dni; 2. orzeczenie, że Wójt dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznanie od Wójta na rzecz Stowarzyszenia sumy pieniężnej w wysokości 500 zł; 4. zasądzenie od Wójta na rzecz Stowarzyszenia kwoty 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na co składa się uiszczony wpis. Uzasadniając skargę wnioskodawca wskazał, że do dnia wniesienia skargi Wójt nie rozpatrzył przedmiotowego wniosku, w szczególności nie udostępnił żądanej informacji publicznej ani nie wydał decyzji o odmowie jej udostępnienia. Zdaniem strony skarżącej Wójt dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wnioskowana suma pieniężna w wysokości 500 zł jest adekwatna do skali naruszeń poczynionych przez organ, bowiem Wójt wykazywał się bierną postawą. W odpowiedzi na skargę organ pismem z dnia 10 marca 2023 r. wniósł o : 1) umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do udostępnienia informacji publicznej wnioskowanej przez stronę skarżącą z uwagi na jego bezprzedmiotowość; 2) stwierdzenie, że zaistniała bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3) oddalenie skargi w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 22 stycznia 2023 r. Stowarzyszenie Na Rzecz [...] wystąpiło do Wójta Gminy C. z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Wójt wskazał, iż Organ pozostawał w bezczynności z powodu obiektywnie istniejących przyczyn technicznych, w związku z którymi nie zarejestrowano wpływu przedmiotowego wniosku i tym samym Organ nie miał możliwości jego rozpatrzenia. Jednocześnie wyjaśnił, że żądane informacje publiczne zostały udostępnione Skarżącemu w określony przez niego sposób w dniu 10 marca 2023 r. Tym samym, ponieważ bezczynność ustała po wniesieniu skargi, postępowanie sądowe - w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności - należy umorzyć jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 161 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do kwestii bezczynności, w ocenie Organu bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, bowiem opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi na wniosek skarżącego nie było spowodowane zamiarem zaprzeczenia prawa skarżącego do uzyskania dostępu do informacji publicznej, a jedynie efektem problemów technicznych Organu. Końcowo Organ podkreślił, że nie ma podstawy prawnej do uwzględnienia wniosku w zakresie, przyznania od Organu na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.), w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy organ pomimo ciążącego na nim obowiązku nie wydaje decyzji administracyjnej, postanowienia albo też uchyla się od podjęcia innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak, w sytuacji gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z uwagi na to, że przedmiotem złożonej skargi jest bezczynność, Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Wyjaśnić należy, ze organ administracji pozostaje w bezczynności w przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym bądź w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), bądź w przepisach szczególnych, a w tym przypadku - w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: "u.d.i.p."). Celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności takiej skargi sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność (czy przewlekłość postepowania organu)ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. Do stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym przepisami procesowymi terminie, dokonał powyższych działań. Stosownie do przepisu art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Z kolei, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że Wójt Gminy C., do którego z wnioskiem o udzielenie informacji zwróciło się Stowarzyszenie, jest podmiotem, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., tj. organem władzy publicznej, a zatem organem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego. Rozpoznając skargę na bezczynność w przedmiocie niniejszego wniosku strony z 22 stycznia 2023 r., Sąd stwierdził, że Wójt na dzień wniesienia skargi pozostawał w bezczynności w rozpatrzeniu tego wniosku. Bezczynność ta ustała dopiero w dacie przesłania skarżącemu Stowarzyszeniu żądanej informacji publiczną w formie elektronicznej, co miało miejsce w dniu 10 marca 2023 r. (d: pismo organu z dnia 10 marca 2023 r.). Jest poza sporem, że wniosek został wniesiony do organu skutecznie na oficjalną pocztę elektroniczną - adres e-mail Gminy C. w dniu 22 stycznia 2023 r., a zatem Organ powinien odebrać wiadomość w następnym dniu i w ciągu 14 dni udzielić odpowiedzi. Jak wynika z zebranej dokumentacji, organ uczynił to dopiero w dniu 10 marca 2023 r., czyli w dniu udzielenia odpowiedzi na skargę. Sygnalizowane przez organ problemy techniczne i organizacyjne w ustaleniu wpływu wniosku nie mogą szkodzić stronie, która dochowując należytej staranności zwraca się o udostępnienie informacji publicznej. Brak wiedzy organu o wpływie wniosku obciąża organ, gdyż świadczy o niewłaściwej organizacji jego działalności i konieczności wypracowania rozwiązań, które nie dopuszczą ponownie do takiej sytuacji. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że to do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. postanowienia NSA z 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15; z 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15, CBOSA). W związku z ustaniem bezczynności poprzez udzielenie żądanej informacji publicznej Sąd nie miał podstaw, aby zobowiązać organ do rozpatrzenia wniosku, o co w skardze pierwotnie wnioskowało Stowarzyszenie. W rezultacie, Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku z 22 stycznia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej. Rozpoznanie skargi na bezczynność organu na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania w określonym terminie aktu, ale również, w przypadku stwierdzenia przekroczenia terminu do załatwienia wniosku, obliguje Sąd do oceny, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.), a także stwarza możliwość orzeczenia organowi grzywny lub przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. W tym przypadku Sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała w tej sprawie miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Organ ostatecznie nie pozostawił wniosku bez rozpatrzenia i udzielił wnioskowanej odpowiedzi. Uchybienie ustawowego terminu do udzielenia odpowiedzi na wniosek o informację publiczną nie było w przedmiotowej sprawie nadmierne i nie dawało Sądowi podstaw do przypisania organowi rażącego naruszenia prawa. Wobec niestwierdzenia rażącego naruszenia prawa, Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przyznanie sumy pieniężnej. Zastosowanie zarówno grzywny, jak i sumy pieniężnej, bądź obu tych środków łącznie, jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu administracyjnego, z którego może skorzystać, jeżeli realia sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony. Istotne są przy tym funkcje prewencyjno-represyjne tych środków. Jednocześnie Sąd uznał, iż zachowanie Wójta nie nosi znamion celowego unikania podjęcia czynności w sprawie z wniosku Stowarzyszenia i nie można mówić o uzasadnionej obawie, że bez dodatkowej sankcji organ nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 i 2 wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie 3 wyroku wydano na podstawie art. 151 p.p.s.a. W ocenie Sądu zaistniały stan faktyczny sprawy doprowadził sąd do przekonania, że uzasadnionym jest również oddalenie wniosku skarżącego o zasądzenie na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 500 złotych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zasądzenie sumy pieniężnej jest środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez dodatkowych sankcji (w postaci grzywny lub sumy pieniężnej lub obu naraz) organ nadal nie będzie respektować nałożonych ustawą obowiązków. W niniejszej sprawie sposób działania podmiotu zobowiązanego nie uzasadniał zastosowania tak daleko idących represji a okoliczności sprawy nie wskazywały także na konieczność dyscyplinowania go w celu zapewnienia podjęcia przez niego dalszych czynności. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, jak w punkcie 4 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Do kosztów tych Sąd zaliczył uiszczony wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Należy przy tym podkreślić, że w myśl art. 205 § 1 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W konsekwencji do niezbędnych kosztów podlegających zwrotowi nie zalicza się opłat pocztowych ani też kosztów konsultacji (porad) prawnych (zob. postanowienia NSA: z 29 XII 2009 r., sygn. akt II OZ 1138/09; z 6 XI 2019 r., sygn. akt I GZ 371/19; z 25 IX 2012 r., sygn. akt II OZ 795/12 – publ. CBOSA).