VIII SA/Wa 877/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 stycznia 2018 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanowił: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 3 stycznia 2018 r. odmawiające przyznania prawa pomocy.

Wnioskiem załączonym do skargi kasacyjnej P. W. (dalej: "skarżący") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że wspólnie z żoną i trójką dzieci utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł. Z posiadanych środków spłaca kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi [...] zł, resztę środków pochłaniają bieżące wydatki na utrzymanie domu, wyżywienie, ubezpieczenie samochodu oraz realizację obowiązku szkolnego dzieci. Oświadczył, że z posiadanego dochodu nie jest w stanie poczynić oszczędności na poniesienie kosztów sądowych. Jednocześnie w części wniosku obejmującej posiadany majątek wymienił dom o wartości [...] zł i samochód osobowy o wartości [...] zł. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa") skarżący złożył wyciąg z rachunku bankowego małżonków za ostanie sześć miesięcy oraz dowody opłat za energię i gaz. Postanowieniem z 3 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Wskazał, że wobec osiągania przez skarżącego stałych, bieżących dochodów oraz faktu dysponowania określonymi środkami na rachunku bankowym, nie może on posługiwać się argumentem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Jednocześnie wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonego postanowienia oraz zwolnienie go z kosztów postępowania sądowego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 uppsa, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie do art. 259 § 1 uppsa od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 uppsa). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 uppsa sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, że pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W szczególności nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przedstawionego materiału źródłowego wynika, że jego sytuacja życiowa nie nosi znamion wyjątkowości skutkujących koniecznością przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę również starszy referendarz sądowy, że analiza wyciągów bankowych wykazuje stale dodatni stan środków na rachunku za ostatnie sześć miesięcy, który kształtował się na poziomie od [...] zł we wrześniu 2017 r. do [...] zł w grudniu 2017 r., zatem przekraczał kilkakrotnie wysokość kosztów do jakich skarżący jest zobowiązany w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej (250 zł tytułem wpisu). Podkreślić należy, że koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań. Opłaty sądowe stanowią daniny publiczne, zaś zwolnienie z ich płacenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP). Zastosowanie tego wyjątku winno odnosić się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru tych wydatków na innych obywateli. Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy prawidłowo przyjął zatem, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego z 3 stycznia 2018 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.