VIII SA/Wa 858/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2017 r, nr [...] w przedmiocie określenie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

W złożonym urzędowym formularzu Stowarzyszenie "[...]) dalej: "wnioskodawca" wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że nie posiada żadnego majątku, a swoją działalność o charakterze non-profit opiera wyłącznie na finansach pochodzących ze składek członkowskich ([...] zł rocznie). Wnioskodawca oświadczył też, że do tej pory stowarzyszenie poniosło już znaczne koszty udziału w sprawie i dalszy wydatek w wysokości [...] zł przekracza jego finansowe możliwości. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 zwaną dalej Ppsa) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy, że Skarżący jest stowarzyszeniem zwykłym, nie posiada żadnego majątku. Liczy obecnie dziesięciu członków i jak wynika ze złożonego wniosku dysponuje rocznie kwotą w wysokości [...] zł. W ocenie Referendarza oświadczenie zawarte we wniosku dotyczące sytuacji majątkowej Wnioskodawcy było wystarczające do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy mieć bowiem na względzie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest pogląd, iż stowarzyszenie przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Skoro zatem Stowarzyszenie bierze pod uwagę udział w postępowaniach sądowych winno zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Podkreśla się, stowarzyszenie ubiegające się o taką pomoc powinno najpierw poczynić kroki celem skutecznego uzyskania odpowiednich środków finansowych od jego członków (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. II OZ 1324/17). Powinno zatem poczynić starania mające na celu zwiększenie liczby członków oraz ewentualnie zwiększenia składki członkowskiej. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na budżet państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do naruszenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie zakładane jest w określonym celu, a więc jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany. Błędne jest więc założenie, że skoro finansowanie stowarzyszenia ogranicza się do dobrowolnych składek członkowskich, zwłaszcza gdy są one nieegzekwowane, to powinno to uzasadniać przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy. W takiej sytuacji stowarzyszenie powinno było rozważyć taką formę działania, którą gwarantuje uzyskanie dodatkowych środków finansowych niż tylko ze składek, a więc np. formę stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 ustawy z 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 252/12, LEX nr 1 138 287). Wobec tego, jeśli wnioskodawca sam uniemożliwił sobie pozyskiwanie środków finansowych na ewentualne prowadzenie postępowań sądowych (zwłaszcza poprzez brak określonej kwoty uiszczanych składek członkowskich), to nie były to przyczyny od niego niezależne, warunkujące przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że istota działania stowarzyszenia wyklucza przerzucenie kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Fakt, że państwo gwarantuje prawo do zrzeszania się obywateli, nie jest jednoznaczny z tym, że powinno ono zagwarantować funkcjonowanie organizacji społecznych poprzez ich obligatoryjne dofinansowanie. Zadaniem państwa jest jedynie umożliwienie udzielania im pomocy w postaci m.in. instytucji zwolnienia od kosztów sądowych (np. jak w art. 246 § 2 P.p.s.a.). Stowarzyszenia nie mogą jednak być w uprzywilejowanej sytuacji względem innych podmiotów, w tym osób fizycznych, prowadzących spory sądowe. Stowarzyszenie zrzeszające nawet niewielką liczbę członków i posiadające niskie dochody musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone, i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Jeśli chce ono aktywnie realizować cele, dla których zostało utworzone, to powinno liczyć się z kosztami, jakie realizacja ta za sobą pociąga. Z akt sprawy wynika natomiast, że wnioskodawca jest nastawiony na realizację swoich celów w oparciu o instytucję prawa pomocy i nawet nie zamierza podjąć próby zdobywania środków na swoją działalność, korzystając z możliwości jakie daje ustawa Prawo o stowarzyszeniach, ograniczając się jedynie do składek członkowskich, których wysokości jednak nie określiło (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 517/13, LEX nr 1 432 690). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). Dlatego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa należało orzec jak w sentencji.