VIII SA/Wa 838/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi S. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego S. I. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Syg. akt VIII SA/Wa 838/19 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( DZ.U z 2018 roku, poz. 2096 ze zm. dalej kpa), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym odwołania S. I., od decyzji nr [...] wydanej przez Prezydenta Miasta R. z dnia [...] lipca 2019 roku, nr [...] w sprawie ustalenia opłaty S. I. za pobyt matki A. I. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R.( dalej dps) w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w tym domu, a opłatą ustaloną dla A. I. tj. w kwocie [...] zł – orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna. Decyzją z [...] lipca 2019 roku organ pierwszej instancji ustalił opłatę S. I. za pobyt matki w dps w wysokości [...] zł miesięcznie. Od decyzji odwołał się S.I.. Przedmiotem postępowania w przedmiotowej sprawie jest ustalenie na podstawie art. 59 ust.1, art. 61 ust.1 pkt 2, art. 61 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej( Dz.U z 2019 roku, poz. 1507 ze zm. dalej ustawa) opłaty za pobyt w dps A. I., która będzie ponoszona przez jej syna S. I.. Średni koszt pobytu mieszkańca w dps w R. wynosi [...] zł. Decyzją Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] lipca 2019 roku ustalono A. I. opłatę na pobyt na kwotę [...] zł miesięcznie. Jednocześnie stwierdzono, że osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłat za pobyt wyżej wymienionej w dps są – syn S. I. oraz wnuk M. I.. Ponieważ opłata ustalona dla pensjonariuszki nie pokrywa w całości kosztu jej pobytu organ wszczął postępowanie celem ustalenia opłaty, którą będzie ponosił syn S. I.. Organ ustalił, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D.I.. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę obojga w łącznej wysokości [...]– maj 2019 rok. Dochód ustalono na podstawie: - zaświadczenia o zarobkach D. I. z dnia [...] maja 2019 roku - pism ZUS – Oddział w P. z dnia [...] maja 2019 roku, [...] maja 2019 roku oraz [...] czerwca 2019 roku; - pisma Naczelnika I Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2019 roku; - zaświadczenia o dochodach S. I. z dnia [...] czerwca 2019 roku wystawionego przez Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej w P. – [...]zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że dochód rodziny kwalifikował skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Dochód przekraczał bowiem 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – [...] zł, co dawało podstawę do ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Ustalając odpłatność za pobyt, od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w dps – [...] zł należało odjąć opłatę wnoszoną przez z A.I. w kwocie [...] zł. Otrzymana różnica [...] zł stanowi kwota jakiej może się domagać gmina od skarżącego S. I.. Organ podnosił, iż ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli zostały spełnione warunki określone w ustawie. Odnosząc się do argumentów odwołania organ podnosił, iż ewentualny wyrok Sądu Rejonowego w R. w zakresie obowiązku alimentacyjnego skarżącego, o ile zniesie obowiązek alimentacyjny będzie, może być podstawą do zwolnienia skarżącego z ustalonej opłaty. Zdaniem organu wbrew ocenie skarżącego kwota nadpłaty podatku jest wliczana do dochodu. Zgodnie z art. 8 ust.3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodów z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o: - miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; - składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; - kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Według regulacji art.8 ust.4 ustawy do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust.3 ustawy nie wlicza się – jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych, świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z 20 marca 2015 roku o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1ha przeliczeniowego, świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, świadczenia pieniężnego o którym mowa w art. 8a ust.1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o Karcie Polaka. Z treści powołanych przepisów w ocenie organu wynika, że pojęcie dochodu zostało jednolicie zdefiniowane na potrzeby ustalenia wszelkich świadczeń z pomocy społecznej. Składniki od dochodu są taksatywnie wymienione w art. 8 ust.3 ustawy, natomiast wymienione w art. 8 ust.4 ustawy nie są wliczane do dochodu. Taka konstrukcja prawna nie pozwala na rozszerzającą interpretację wymienionych przepisów, gdyż wyliczenia zawarte w tych przepisach mają charakter enumeratywny. Dochodem są wszelkie przychody, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, a więc również kwota jaką skarżący uzyskał z tytułu nadpłaty podatku w wysokości [...] zł. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł S. I.. Zaskarżonej decyzji zarzucał: - naruszenie art. 77 § 1 kpa bowiem przed wydaniem pierwszej decyzji nie zostały należycie i wyczerpująco zebrane, rozpatrzone i wyjaśnione wszystkie okoliczności związane z faktycznym stanem sprawy tj. organ nie ustalił czy A. I. posiada wystarczające środki finansowe na poniesienie kosztów za swój pobyt w domu pomocy społecznej, a jej zasoby majątkowe z pewnością na to pozwalają; - naruszenie art. 61 ust.1 ustawy poprzez orzeczenie obowiązku ponoszenia opłaty przez skarżącego, podczas gdy sama A. I. prawdopodobnie miałaby możliwość ponoszenia tych opłat we własnym zakresie gdyby zostało przeprowadzone stosowne postepowanie wyjaśniające , jak również poprzez przedwczesne wydanie zaskarżonej decyzji mimo złożenia wniosku o zawieszenie postępowania administracyjnego z uwagi na pozew do Sądu Rejonowego w R. o zniesienie obowiązku alimentacyjnego, które to postępowanie będzie miało decydujące znaczenie na wynik postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący podnosił, iż obciążenie go kosztami pobytu matki w Dps byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w związku z tym nie powinien on alimentować swojej matki, o co wnosił do Sądu Rejonowego w R.. Nadto podnosił, iż jego matka posiada własne dochody z tytułu emerytury oraz posiada majątek w postaci co najmniej mieszkania własnościowego, które może zostać przeznaczone na zapłatę za jej pobyt w domu pomocy społecznej. W tym zakresie organ nie podjęły żadnych ustaleń mimo stanowiska skarżącego w tym zakresie. Argumentował, iż z matką nie łączą go żadne więzi uczuciowe, a sytuacja taka trwa od kilkudziesięciu lat, zaś relacje te jeszcze się pogorszyły po śmierci ojca skarżącego. Wskazywał, iż sam jest osobą schorowaną, wymagającą stałej opieki lekarskiej. W sytuacji gdy zostanie obciążony kosztami pobytu matki w domu pomocy społecznej sam będzie musiał korzystać z pomocy MOPS. Posiadane środki finansowe będzie musiał przeznaczyć na swoje leczenie celem ratowania zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 60 ust.1 ustawy pobyt w dps jest odpłatny. Opłatę za pobyt w drodze decyzji ustala wójt( burmistrz, prezydent) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej. W art. 61 ust.1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w dps. Są nimi w kolejności – mieszkaniec dps, a przypadku małoletnich przedstawiciel ustawowy małoletniego z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do dps. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba, która została umieszczona w dps nie jest w stanie ponosić tych kosztów, obowiązek spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze dalszej na gminie. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust.1 ust.1, ale obowiązek przechodzi w kolejności ustalonej przepisem. Przewidziany w art. 61 ust.1 ustawy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w dps musi być skonkretyzowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust.2, bądź w drodze decyzji zawartej na podstawie art. 59 ust.1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy. Ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje tzw. współuczestnictwa materialnego( wyrok WSA w Gliwicach z 24 czerwca 2016 roku, IV SA/Gl 937/15). Organ jednak powinien prowadzić jednocześnie postępowania do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w dps. Osoby powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami takiego postępowania. Organ na podstawie art. 62 k.p.a. mógłby prowadzić jedno postępowanie. Jeżeli organ prowadzi oddzielnie postępowania co do indywidualizacji i wysokości partycypacji w opłatach, to potencjalnie zobowiązani mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., aby być uczestnikami takich postępowań. Wysokość opłat jakie winna ponosić każda z tych osób zależy od ustalenia i oceny sytuacji dochodowej innego zobowiązanego. W takim postępowaniu ma prawo kwestionować sytuację dochodową innej osoby potencjalnie zobowiązanej, bo może mieć wpływ na wysokość jego zobowiązania. W przedmiotowej sprawie organ prowadził postępowanie w zakresie określenia sytuacji dochodowej jednego z zobowiązanych S. I., a nie ma żadnych ustaleń co do sytuacji dochodowej M. I., który jak wynika z decyzji organu należy do zstępnych A. I. i został uznany jako podmiot zobowiązany do partycypowania w kosztach utrzymania swojej babci w domu pomocy społecznej. Brak rozstrzygnięć w stosunku do wszystkich zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt A. I. nie pozwala jednoznacznie przesadzić w jakiej wysokości będzie ponosił opłaty skarżący. Zdaniem Sądu nie jest zasadny zarzut, iż A. I. ma większe możliwości co partycypowania w kosztach jej pobytu w dps. Po pierwsze wysokość opłat jakie może ponosić została ustalona w innej decyzji- z [...] lipca 2019 roku, a nadto należy zauważyć, iż zgodnie z art. 61 ust.2 opłatę za pobyt wnosi mieszkaniec , nie więcej niż 70 % swojego dochodu. Jedynym dochodem pensjonariuszki A.I. jest renta w wysokości [...]zł. Zgodnie z art. 8 ust.3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Tak więc kwestia posiadania przez A. I. mieszkania nie mogła mieć wpływu na wysokość jej dochodu, który nie został skutecznie podważony. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 106 ust.5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody między innymi w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Tak w przypadku opłaty na pobyt w domu pomocy społecznej na początku ustala się odpłatność na podstawie sytuacji dochodowej na datę skierowania do ośrodka. W sytuacji gdy dochodzi do zmiany sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej może na podstawie przywołanego przepisu zostać zmieniona decyzja, co do ponoszeniu opłat lub wysokości ponoszenia opłat. Zmiana decyzji winna nastąpić od daty gdy zmiana sytuacji dochodowej miała miejsce. W sprawie o ustalenie opłat za dany okres organ bierze pod uwagę rzeczywistą sytuację materialną rodziny osoby zobowiązanej, uwzględniając zasady określone w art. 61 ust.2 pkt 1 a –b ustawy. Organ ponownie rozpoznając sprawę ponownie przeprowadzi postępowanie i wyda rozstrzygnięcie ustalające opłaty za pobyt w dps A. I.uwzględniając ocenę i wskazania dokonane przez Sąd. Z tych też względów biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c) p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. O kosztach postępowania orzeczono biorąc pod uwagę art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a.