VIII SA/Wa 819/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 5 października 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z 17 sierpnia 2023r., nr [...]

Pani K. W. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Organ, Kolegium Lub SKO) z 5 października 2023 r. znak. [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 17 sierpnia 2023 r.nr [...] odmawiającą. K. W. (dalej: Skarżąca lub Wnioskodawczyni) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: K.W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką P. M. S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. wydanym w dniu 19.07.2023 r. przez Powiatowy Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. do 31.07.2026 r. Wnioskodawczym sprawuje opiekę nad matką, zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki, wszelkie dopłaty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego pobiera mąż Skarżącej. Świadczenie rodzinne nie zostało przyznane ba podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie nie zostało przyznane. Od decyzji Skarżąca wniosła odwołanie. Uzasadniając zaskarżoną decyzję Kolegium uznało, że spełniona jest większość warunków do przyznania świadczenie, Skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką wymagającą stałej opieki, legitymującą się stosownym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Powołując się na wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/1, Kolegium uznało, czas powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie ma wpływu na przyznanie prawa do zasiłku. Kolegium uznało jednak, że nie został spełniony warunek przyznania świadczenie w postaci rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki. SKO wskazało na art. 17 b ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium zauważyło, że Skarżąca we wniosku podała, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1.06.2023 r, w oświadczeniu z dnia 16 sierpnia 2023 r. podała, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Gospodarstwo rolne prowadzi mąż, który ubiega się o dopłaty i zwrot podatku akcyzowego. Podała też, że nie posiada z mężem rozdzielności majątkowej. W tej sytuacji Kolegium uznało, że mąż Skarżącej K. W. jest producentem rolnym i jest beneficjentem płatności. Zdaniem Kolegium, skoro Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, ma małżeńską wspólność ustawową, to czerpie korzyści materialne z gospodarstwa rolnego, a zatem nie można uznać, aby Skarżąca zaprzestała z dniem 1 czerwca 2023 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego. Fakt składania wniosków o dopłaty unijne i zwrot podatku akcyzowego poddaje w wątpliwość zaprzestanie jego prowadzenia i podważa tezę, że Skarżąca musiała zrezygnować z prowadzenia tego gospodarstwa, celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W świetle powyższych ustaleń i dokonanej własnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że Skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dlatego zaskarżoną decyzję, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2023 r. poz. 775 ze m., dalej: kpa) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. W. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj.: - art. 7, 77 § 1 kpa poprzez nieuwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego poprzez uznanie, iż K. W. prowadzi gospodarstwo rolne podczas gdy złożyła on stosowne oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia pracy w gospodarstwie rolnym oraz, że sprawuję stała i faktyczną opiekę na matką, która jest osobą niepełnosprawną i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji - art.7, 77 kpa poprzez nieuwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego poprzez uznanie, iż K. W. prowadzi gospodarstwo rolne gdyż jej mąż K. W. składa wnioski o dopłaty i zwrot podatku akcyzowego, podczas gdy fakt ten nie powinien być przesłanką odmownej decyzji. - art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo że prawidłowa analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że organ winien był uchylić decyzję organu I instancji w całości i orzec co do istoty sprawy tj. wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, Podnosząc te zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 2. uchylenie decyzji organu I instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. gdyż zaskarżona decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów prawa, skutkującym koniecznością jej uchylenia. Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do tego, czy można uznać, że Skarżąca jako żona rolnika spełniał warunek rezygnacji z zatrudnienia, to jest zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestania wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym w związku z opieką nad niepełnosprawną matką przez złożenie oświadczenia, o jakim mowa w art. 17b ust.. 2 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji). Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego następuje wyłącznie wówczas, gdy rezygnacja z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej pozostaje w koniecznym, bezpośrednim związku z opieką sprawowaną nad bliskim niepełnosprawnym członkiem rodziny; nie budzi też wątpliwości, że świadczenie może być przyznane tylko tym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Niewątpliwie intencją ustawodawcy jest wspieranie finansowe tych osób, których sytuacja zmusiła do osobistej opieki nad bliskim niepełnosprawnym członkiem rodziny. Chodzi więc o takie przypadki, gdy osoba niepełnosprawna jest na tyle niesamodzielna, że zasadniczo cały czas powinna być przy niej obecna inna osoba i jednocześnie nie ma innej osoby, która mogłaby taką opiekę zapewnić. Rozpatrując sprawę dotyczącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, organy powinny w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej – w tym przypadku z pracy w gospodarstwie rolnym – oraz że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie pracy. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, w świetle art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach jest oświadczenie złożone przez rolnika lub małżonka rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy w gospodarstwie rolnym. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. W niniejszej sprawie Kolegium doszło do konkluzji, że Skarżąca jako zona rolnika pozostająca z rolnikiem w małżeńskiej wspólności majątkowej, w istocie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przez co nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienie. Stanowisko takie jest pozbawione podstawy prawnej i faktycznej. Prowadzenie gospodarstwa rolnego i uzyskiwanie dochodów z działalności rolniczej przez małżonka wnioskodawcy nie jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17b ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach wyraźnie dopuszcza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez małżonków rolników– w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Ustawodawca nie wprowadził kryterium osiągania dochodu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w gospodarstwie domowym małżonka rolnika jako negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie stanowi to również samo przez się podstawy zakwestionowania oświadczenia Skarżącej o rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Nawet jeżeli dochód z gospodarstwa rolnego stanowi element budżetu rodziny, której członkiem jest osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, nie świadczy to o prowadzeniu gospodarstwa rolnego przez Skarżącą. Jak wskazano powyżej Kolegium może uznać oświadczenie skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa za sprzeczne ze stanem faktycznym, jednakże nie może to być ocena oparta tylko na stwierdzeniu, że Skarżąca utrzymuje się z gospodarstwa prowadzonego przez jej męża w ramach małżeńskiej wspólności ustawowej. Wymaga to udowodnienia, ze Skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne w jakiejkolwiek formie. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby Skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne, zatem nie doszło do skutecznego zakwestionowania oświadczenia skarżącej w tym przedmiocie. W związku z powyższym należy stwierdzić, że dokonując błędnej wykładni art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach, nie dokonał ustaleń faktycznych pozwalających podważyć prawdziwość złożonego przez Skarżącą oświadczenia, o jakim mowa w art. 17b ust. 2 ustawy. Organy obu instancji nie zakwestionowały zakresu sprawowanej opieki, nie wyjaśniły, czy w realiach sytuacji Skarżącej możliwe jest łączenie pracy w gospodarstwie rolnym ze sprawowaniem opieki, nie wyjaśniły też jakie czynności wykonuje skarżąca w ramach prowadzenia gospodarstwa rolnego czy pracy w tym gospodarstwie. Wskazane powyżej uchybienia prowadzą do koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: ppsa.). Ponieważ taka sama wadliwość dotyczy decyzji Wójta Gminy Wieniawa, i tę decyzję należało uchylić na podstawie at. 135 ppsa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę stanowisko sądu wyrażone w niniejszym wyroku, zgodnie z art. 153 ppsa. Organ nie może opierać się na tezie, że osiąganie przez męża skarżącej dochodu z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Dla odmowy przyznania świadczenia organy muszą udowodnić, że oświadczenie Skarżącej złożone w trynie art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach jest niezgodę z rzeczywistością, to znaczy wykazać jakie czynności wykonuje skarżąca w związku z pracą w gospodarstwie rolnym czy prowadzeniem tego gospodarstwa.