VIII SA/Wa 816/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 21 września 2023 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 5 lipca 2023 r. nr [...].

.,UZASADNIENIE Przedmiotem rozpoznania Sądu jest skarga K. K. (dalej: "strona", "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 21 września 2023 r., znak: [...]w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej prababki L.S.. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 5 lipca 2023 r. nr [...] Prezydent Miasta R., działając m.in. na podstawie art. 61 w zw. z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 60, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 901, dalej: "ustawa o pomocy społecznej", "u.p.s."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej "k.p.a.") – stwierdził w pkt 1), że K.K. kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. (dalej: "DPS") w okresie od 1 października 2017 r. do 19 listopada 2019 r. w łącznej kwocie 11 111,07 zł. W pkt 2) decyzji uwzględniając dochody i możliwości zgodnie z art. 103 ust.2 ustawy o pomocy społecznej, ustalono opłatę stronie za pobyt prababki L. S. w DPS, w wymienionym wyżej okresie, w łącznej kwocie 10 467,46 zł. W pkt 3) decyzji ustalono, że K. K. nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki L.S. w domu pomocy społecznej w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 listopada 2017 r., od 1 stycznia 2018 r. do 31 stycznia 2018 r., od 1 kwietnia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r., od 1 września 2018 r. do 30 września 2018 r., od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2018 r., od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. oraz od 1 kwietnia 2019 r. do 31 lipca 2019 r. Z uzasadnienia decyzji wynika, że L.S. została skierowana do DPS decyzją z 4 wrzesnia 2013 r., znak: [...], a następnie od dnia 6 wrzesnia 2013 r. przebywała w tej placówce do dnia śmierci, tj. do 19 listopada 2019 r. Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta R. Nr [...], z 9 marca 2017 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS, w okresie od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r. wynosił 3 598,58 zł, natomiast zgodnie z zarządzeniem nr [...] z 22 marca 2018 r. koszt ten w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 marca 2019 r. wynosił 3 819,48 zł. Z kolei zgodnie z zarządzeniem z dnia 21 marca 2019 r. nr [...] koszt utrzymania mieszkańca w wymienionej wyżej placówce, w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 31 marca 2020 r. wynosił 3 874,34 zł. L. S. ponosiła opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości 744,51 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r., 765,77 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 października 2019 r. i 485,07 zł w okresie od 1 listopada 2019 r. do 19 listopada 2019 r. Jak ustalił organ I instancji, osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt L.S. w DPS są jej dzieci: T. K. która zmarła w dniu 31 marca 2019 r,, S.R. oraz W.P., który zmarł w dniu 4 grudnia 2021 r., a także wnuki: D.P., K.P., N.P., Ł.P., K.B., J.K., D.P., Ł.P. oraz prawnuki; K. R., K. P., K.K. i N.R.. Po wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu i przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ ustalił opłatę dla K.K.wskazując, iż opłata ta została ustalona proporcjonalnie do uzyskiwanych dochodów bowiem dochody osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty przekraczały kwotę jakiej mogła domagać się Gmina Miasta R.. Strona nie podpisała propozycji zawarcia umowy, co skutkowało wydaniem decyzji. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji przedstawił dochód rodziny strony oraz ponoszone wydatki, a następnie dokonał analizy tych wydatków w miesiącach, w których dochód przekraczał kwotę stanowiącą 300% kryterium dochodowego i uznał, że w miesiącach grudzień 2017 r. i październik 2018 r. wyżej wymieniony nie posiadał możliwości płatniczych, co uwzględnił wydając zaskarżoną decyzję, którą ustalił odpłatność za okres od 1 października 2017 r. do 19 listopada 2019 r. w łącznej kwocie 10 467,46 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o uchylenie w całości przedmiotowej decyzji i umorzenie postępowania albo ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji odwołujący zarzucił naruszenie art. 7 i art. 7 a oraz 8 k.p.a., art. 61 ust. 2d i art. 103 ust. 2, art. 64 pkt 6, 7 u.p.s. Ponadto odwołujący wniósł o zwolnienie go z opłaty z przyczyn podanych w uzasadnieniu odwołania, gdyż w jego ocenie zachodzą przesłanki z art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej, które są znane organowi od początku trwania postępowania. Zdaniem strony odwołującej organ I instancji w zupełności nie uwzględnił jego możliwości jako osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. Podkreślił, że w większości okresu objętego skarżoną decyzją nie osiągał żadnych dochodów, a organ przyjął jego dochód z podzielenia dochodu członków wspólnego gospodarstwa domowego, z czym się nie może zgodzić. Poza miesiącami lipiec - listopad 2019 r. me osiągał żadnych dochodów i nie był w stanie ponosić opłaty związanej z pobytem prababki w domu opieki społecznej. W okresie od października 2017 r. do praktycznie czerwca 2019 r. nie osiągał żadnych dochodów. Strona zaznaczyła również, ze składała w dniu 13 czerwca 2020 r. (wcześniej także ustnie) pisemny wniosek o zwolnienie go z ponoszenia opłaty. W odwołaniu zaznaczono również, że organowi przedstawiony był odpis prawomocnego wyroku z 17 grudnia 2013 r. Sądu Rejonowego w R. – sygn. akt [...], który oddalał powództwo o alimenty przeciwko babce, a córce L.S., T. K.. Prababka jak podniósł odwołujący postępowała w sposób naruszający zasady współżycia społecznego w stosunku do jego ojca. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.(dalej: "Kolegium", "SKO") powołaną na wstępie decyzją z 21 września 2023 r., znak: [...] - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium przytoczyło ramy prawne odnoszące się do problematyki przedmiotowej sprawy, wskazując na treść art. 60 ust. 1, art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, podając, że stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść maksymalnie 70% jego dochodu. (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.). Kolegium powołało art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Według art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy. W dalszej części uzasadnienia SKO podzieliło ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji, podkreślając, że organ zaproponował stronie zawarcie umowy - odnośnie do ponoszenia przez nią opłaty za pobyt prababki w DPS, jednakże odmówiła ona zawarcia tejże umowy. W zaistniałej sytuacji, organ I instancji prawidłowo zastosował art. 61 ust. 2d ustawy i ustalił skarżącemu opłatę za pobyt L.S.w DPS w drodze decyzji administracyjnej. Odnosząc się do zarzutu, dotyczącego nieuwzględnienia przez organ I instancji przy ustalaniu opłaty możliwości płatniczych Skarżącego SKO wyjaśniło, iż zarzut powyższy jest nietrafny. Organ I instancji przeprowadził analizę dochodów i uzasadnionych wydatków rodziny Skarżącego i na tej podstawie uznał, że w grudniu 2017 r. oraz w październiku 2018 r. ze względu na brak możliwości płatniczych| rodziny opłata nie może być ustalona. Nie ma przy tym znaczenia, że w okresie objętym decyzją poza miesiącami lipiec - listopad 2019 r. Skarżący nie uzyskiwał dochodu jednak prowadził wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, siostrą i babką. Zdaniem Kolegium zapisy art. 6 pkt 3 u.p.s. umożliwiają obciążenie opłatą osobę, która nie posiada własnych dochodów, lub jej własne dochody są niższe niż kwota wskazana w tym przepisie, jeśli osoba ta gospodaruje wspólnie z innymi członkami rodziny i dochód na osobę w rodzinie jest odpowiednio wysoki. Z kolei odnosząc się do wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej już w decyzji ustalającej opłatę Kolegium wyjaśniło, iż sprawa ustalenia zstępnemu odpłatności za pobyt jego wstępnego w domu pomocy społecznej oraz sprawa zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku ponoszenia tej odpłatności są to odrębne od siebie sprawy administracyjne (sprawy indywidualne). Zachodzi tu nie tylko odrębność przedmiotu rozstrzygnięcia, jego podstawy materialnoprawnej (art. 61 ust. 2d i art. 64 ustawy o pomocy społecznej) oraz sposobu wszczęcia postępowania (postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS wszczynane jest z urzędu a postępowanie w przedmiocie zwolnienia z tej odpłatności na wniosek zobowiązanego), ale także obligatoryjne następstwo czasowe rozstrzygnięcia obu spraw administracyjnych. Zastosowanie ulgi, o której mowa w art. 64 u.p.s. może mieć miejsce dopiero wówczas, gdy sam wymiar opłaty jest niesporny. Końcowo Kolegium zaznaczyło, że wniosek skarżącego z dnia 18 czerwca 2020 r. o zwolnienie z opłaty zostanie rozpoznany po uprawomocnieniu się decyzji ustalającej opłatę. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Skarżący zaskarżając ją w całości i zarzucając jej naruszenie: art. 7 i art. 7 a, art. 8, art. 11 oraz art. 12 k.p.a., a także art. 8, art. 61 ust.2d i art. 103 ust. 2, art. 64 pkt 6, 7 oraz art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej. 1) Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta R. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. 2) Wniósł o zwolnienie go z opłaty z przyczyn podanych w uzasadnieniu, ponieważ zachodzą przesłanki z art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej, znane organom wydającym decyzje 3) Wniósł o przesłuchanie świadka P. K. na okoliczność spokojnego zamieszkiwania prababki L. S. z jego babką T. K.. W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumentację, przemawiającą w jego ocenie za zasadnością ww. zarzutów. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach powyższej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego kolegium Odwoławczego w R. z 21 września 2023 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z 5 lipca 2023 r., nr [...], w której ustalono Skarżącemu odpłatność za pobyt prababki – L.S. w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. (DPS) w okresie od 1 października 2017 r. do 19 listopada 2019 r. w łącznej kwocie 10 467,46 zł. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej: art. 61 ust. 2d oraz art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1-3. Art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z art. 61 u.p.s. obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Z powyższego wynika, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 574/21, CBOSA), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 cyt. ustawy bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 tej ustawy. Prawidłowy zaś sposób ustalenia przedmiotowej opłaty polega na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Z akt sprawy wynika (decyzje, akta administracyjne), że koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2016 r. wynosił 3 162,99 zł, w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 31 marca 2017 r. koszt ten wynosił 3 369,67 zł, a w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 201 8r. była to kwota 3 598,58 zł. L. S. (prababka Skarżącego) ponosiła opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości 744,51 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r., 765,77 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 października 2019 r. i 485,07 zł w okresie od 1 listopada 2019 r. do 19 listopada 2019 r. Różnicę między kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca, ponoszą w pierwszej kolejności jego zstępni przed wstępnymi, a następnie gmina kierująca do DPS. Organy ustaliły osoby zobowiązane do uiszczania odpłatności za pobyt pensjonariuszki L.S.oraz ustalono że wnuki J. K., D.P. i K.B. oraz prawnuki K. K. i N.R. spełniają kryterium dochodowe do ponoszenia opłaty. W stosunku do Skarżącego przeanalizowano zebrany materiał dowodowy, w szczególności wywiad środowiskowy, potwierdzający, że w okresie od 1 października 2017 r. do 31 marca 2019 r. prowadził on wspólne gospodarstwo domowe z matką I.K., ojcem J.K., siostrą A.K. oraz babką T.K., natomiast w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do listopada 2019 r. prowadził samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny było wynagrodzenie za pracę Skarżącego, wynagrodzenie matki. zwrot nadpłaty w podatku dochodowym z Urzędu Skarbowego, wynagrodzenia za pracę ojca oraz świadczenie emerytalne babki T.K.. Organ ustalił dochód na osobę w rodzinie Skarżącego w poszczególnych okresach. Działania matematyczne doprowadziły do stwierdzenia, że łączna kwota ustalonych opłat wszystkim zobowiązanym osobom przekroczyła koszty poniesione przez Gminę, w związku z czym opłatę ustalono proporcjonalnie do wysokości uzyskanego dochodu. W przypadku Skarżącego wysokość ustalonej opłaty mieściła się w przedziale od 59,78 zł w październiku 2017 r. do 1632,80 we wrześniu 2019 r. Co istotne w rozpoznawanej sprawie istniały co do zasady podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, bowiem nie doszło do zawarcia umowy regulującej zasady odpłatności za pobyt pensjonariuszki w DPS, a zatem spełnione zostały formalne przesłanki do wydania decyzji określającej opłaty za pobyt L.S.w DPS. Odmowa zawarcia umowy wyczerpuje regulację art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, a nadto przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, oraz w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a, ale również możliwości skarżącego. Jak wskazano powyżej dopuszczalne i wskazane było wydanie decyzji określającej opłaty za pobyt L. S. w DPS, zgodę Skarżącego na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, to jednak obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w art. 61 ust. 2d u.p.s. Weryfikacja zaskarżonych decyzji nie pozwala jednak na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły. Tymczasem ustalenie dochodu strony na gruncie powołanego przepisu pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Kolegium wprawdzie odniosło się do powyższej kwestii podniesionej w odwołaniu, nie mniej przedstawiona argumentacja nie jest przekonywująca. Nie można zgodzić się z organem, ze jest to wyłącznie działanie matematyczne, tak jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie, mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 61 ust. 2d u.p.s. konieczne pozostaje bowiem, co zaakcentowano już wyżej, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 jak i wynikających z art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. poza wysokością dochodów także możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Organy obu instancji ustaliły wysokość tej opłaty jedynie z uwzględnieniem przesłanki dotyczącej dochodu nie weryfikując możliwości płatniczych Skarżącego, uwarunkowanych jego sytuacją rodzinną, zdrowotną, majątkową. Jednocześnie zaznaczyć należy, że art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r., o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), i ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej, obowiązują od 4 października 2019 r. Skoro ustawodawca dokonując przywołanej wyżej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d, który nadal odwołuje się do art. 103 ust. 2, uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 (zob. wyrok tut. Sądu w sprawie II SA/Bk 820/21, WSA w Poznaniu w sprawie II SA/Po 143/21, WSA w Gliwicach II SA/Gl 297/22, wyrok sygn. akt I OSK 1620/22, CBOSA) W piśmiennictwie przyjmuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca pozostawia organowi i należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz do art. 103, wyd. VI, LEX/el. 2021, stan prawny: 14 lipca 2021 r.). Jak wynika z powyższego organy nie dokonały w sprawie wszystkich koniecznych ustaleń i nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie stosownie do wymogów wynikających z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., czym w istotny sposób naruszyły wskazane regulacje oraz przepisy art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Niezależnie od powyższego w niniejszej sprawie niewłaściwie oceniono wniosek skarżącego o zwolnienie z opłat. Nie ma racji Kolegium, że przepisy zezwalające na zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS, tj. art. 64 i 64a u.p.s., określające obligatoryjne i fakultatywne przesłanki zwolnienia z opłaty, mogą mieć zastosowanie dopiero po ustaleniu odrębną, ostateczną decyzją obowiązku i jego wysokości, na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s., czyli że nie można łączyć stosowania tych przepisów w jednej decyzji. Stanowisko takie nie ma żadnych racjonalnych ani prawnych podstaw. Jeżeli strona, która z mocy ustawy jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, złoży wniosek o zwolnienie z opłaty już w postępowaniu w sprawie ustalenia tej opłaty, to organ orzekający nie powinien tego wniosku pomijać i zignorować podnoszonych przez stronę okoliczności, które mają na celu wykazanie, że mimo istnienia ustawowego obowiązku ponoszenia odpłatności i spełnienia kryterium dochodowego, strona nie powinna być obciążona tymi opłatami. Z treści art. 103 ust. 3 u.p.s. wynika, że ziszczenie się okoliczności wymienionych w art. 64 i 64a u.p.s. powoduje zmianę wysokości opłaty. Dlatego, jeżeli strona złoży stosowny wniosek o zwolnienie z opłaty, organ orzekający nie powinien go pomijać przy ustaleniu obowiązku ponoszenia opłaty. Zarówno ustalenie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, jak i wniosek o zwolnienie z jej ponoszenia, dotyczą konkretyzacji tego samego obowiązku. Nie jest więc zasadne rozczłonkowywanie tych spraw i prowadzenie odrębnych postępowań w przedmiocie ustalenia opłaty i zwolnienia z tej opłaty. Takie działanie naruszałoby zasadę ekonomii procesowej. Dlatego tez Sad uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powołanym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z akt sprawy wynika, że Skarżący składał wniosek o zwolnienie z opłaty i pierwszy wniosek złożony został w dniu 18 czerwca 2020 r. (ustalenia SKO – ostatnia strona zaskarżonej decyzji), a drugi wniosek został złożony wraz z odwołaniem. Kolegium stanęło na stanowisku, że możliwe jest prowadzenie dwóch odrębnych postepowań i wniosek Skarżącego o zwolnienie zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu. W ocenie Sądu powyższe stanowisko SKO prezentowane w decyzji jest nieaktualne. Zauważenia wymaga, że w wyroku NSA z dnia 19 września 2023 r. (sygn. akt I OSK 1864/21) stwierdzono, iż w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. Zwrócono uwagę na zmianę brzmienia zdania wstępnego w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690). Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 ustawy o pomocy społecznej prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (tak też NSA w wyroku z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 318/22, z 19 września 2023r., sygn. akt I OSK 1865/21 oraz sygn. akt I OSK 1621/21, CBOSA). Analiza przepisów prawnych zaprezentowana w orzecznictwie NSA prowadzi do wniosku, że Skarżący był uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłaty w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, zwłaszcza, ze pierwszy wniosek został złożony przed wydaniem decyzji organu I instancji, a drugi wraz z odwołaniem. Za stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie, Sąd zaznacza, że aktualnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd zaznacza, że ustalenia organu I instancji w zakresie pkt 1) i pkt 3) decyzji Prezydenta Miasta R. nie zostały zakwestionowane przez Sąd, ani przez Skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Sąd nie przesądza końcowego rozstrzygnięcia, wskazuje jedynie obszary decyzji wymagające uwzględnienia. Sąd stoi na stanowisku, że kwestia zwolnienia z opłaty powinna być rozważona w kontekście art. 64. Powoływane argumenty przez Skarżącego w zakresie art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej powinny znaleźć ocenę w uzasadnieniu decyzji, z powołaniem się na wyrok (czy wyroki) Sądu, przy czym organy będą miały na uwadze, że nie dotyczą (wyrok) one bezpośrednio Skarżącego, a jedynie osób mu bliskich (babki oraz ojca). Z kolei przy ocenie "możliwości" Skarżącego rozważyć należy także aktualną sytuację Skarżącego. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.