VIII SA/Wa 784/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 5 października 2023 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 11 sierpnia 2023 r., nr [...].

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: "SKO", "organ odwoławczy",) z 5 października 2023 r. znak [...] na podstawie której ww. organ, po rozpoznaniu odwołania M. M. (dalej: "skarżący", "strona") od decyzji Prezydenta Miasta R. Nr [...] z 11 sierpnia 2023 r. wydanej w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej – orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 775; dalej: "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że w przebiegu postępowania w rozpoznawanej sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny sprawy: A. M. skierowany został do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych, a następnie umieszczony został do Domu Pomocy Społecznej [...] im. B. "D." K. w R., gdzie przebywał od 12 kwietnia 2012r. do 11 grudnia 2021r. Decyzją Prezydenta z dnia 11 sierpnia 2023r., wydaną na podstawie art. 61 w związku z art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 60, art. 62 ust. 2, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901; dalej: "u.p.s.") oraz art. 104 k.p.a., ustalono opłatę M.M. za pobyt dziadka A. M. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. B. "D." K. w R. w okresie: od 1 czerwca 2018r. do 30 czerwca 2018 r.; od 1 listopada 2020 r. do 30 listopada 2020r.; od 1 marca 2021 r. do 30 czerwca 2021r.; od 1 sierpnia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r.; od 1 listopada 2021 r. do 11 grudnia 2021 r. w łącznej kwocie 1 936,94 zł (punkt 1 decyzji). Jednocześnie ustalono, że strona nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt dziadka w okresie: od 1 lipca 2018r. do 31 października 2020r., od 1 grudnia 2020r. do 28 lutego 2021r., od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. oraz od 1 września 2021r. do 31 października 2021r. (punkt 2 decyzji). Od ww. decyzji odwołanie wniósł skarżący. Szczegółowo przedstawił stan sprawy, podnosząc m.in., iż jego matka wielokrotnie zgłaszała, że dziadek rażąco naruszał obowiązki rodzinne wobec niej, babci i ciotki, ale Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. nie prosił, aby przedstawiła dokumenty potwierdzające tą sytuację. Dodatkowo pomimo zasądzonych alimentów dziadek nie płacił ich w pełnej wysokości, a z czasem zaprzestał płacenia ich całkowicie. Skarżący podniósł także, iż nie utrzymywał żadnych kontaktów z dziadkiem, był dla niego całkowicie obcą osobą. Postępowanie dziadka wobec jego matki, niego, jak i rodzeństwa było niezgodne z zasadami współżycia społecznego. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji z 5 października 2023r. SKO przytoczyło brzmienie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Wyjaśniło, iż w rozpoznawanej sprawie osobami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt A. M. w domu pomocy społecznej są: córka – M.M.-C., córka D.M., wnuk M.M. i wnuk K. M.. Spośród wymienionych wyżej osób D. M., M. M. i K.M. kwalifikują się do ponoszenia opłaty za pobyt ojca i dziadka w domu pomocy społecznej. W stosunku do M.M. – C. organ wydał decyzję nr [...] z dnia 3 sierpnia 2023r., umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia opłaty. W sprawie ustanowiony kurator dla nieznanej z miejsca pobytu M.M.-C. w osobie P. S. nie zdołał nawiązać kontaktu z wyżej wymienioną, ani ustalić miejsca pobytu. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił ustalenia poczynione w trakcie prowadzonego postępowania w odniesieniu do skarżącego, na skutek przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, jak i sytuację dochodową, którą ustalono z urzędu, gdyż strona nie odpowiadała na wezwania organu wzywające ją do nadesłania zaświadczeń lub oświadczeń o wysokości wszystkich miesięcznych dochodów poszczególnych członków rodziny. Wydatki rodziny ustalono na podstawie danych wywiadu środowiskowego z dnia 28 kwietnia 2022r. Natomiast z uzyskanych zaświadczeń o dochodach, włączonych do akt sprawy, ustalono, że wysokość dochodu rodziny w okresie od 1 grudnia 2017r. do 11 grudnia 2021r. od 11 388,49 zł w maju 2021r. do 2 077,14 zł w sierpniu 2019r., co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwoty 2 277,70 zł oraz 415,43 zł. Dochód ten w miesiącach: czerwiec 2018r., listopad 2020r., marzec 2021r., kwiecień 2021r., maj 2021r., czerwiec 2021r., sierpień 2021r., listopad 2021r. i grudzień 2021r. był wyższy od kwoty 1800,00 zł stanowiącej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i kwalifikował skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej. Kolegium wskazało, iż stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s. przesłana została skarżącemu propozycja zawarcia umowy z pouczeniem, że odmowa podpisania umowy skutkować będzie ustaleniem opłaty w drodze decyzji administracyjnej stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s. Pomimo doręczenia pisma organu, skarżący nie podpisał umowy. Dlatego też zaistniały zatem podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej. Odnosząc się m.in. do zarzutu odwołania, dotyczącego nieuwzględnienia przez organ relacji matki skarżącego z ojcem i jego nagannego zachowania wobec rodziny SKO wskazało, iż okoliczność ta może być przedmiotem rozważań w postępowaniu o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s. Jego zdaniem, sprawa ustalenia zstępnemu odpłatności za pobyt jego wstępnego w domu pomocy społecznej oraz sprawa zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku ponoszenia tej odpłatności są to odrębne od siebie sprawy administracyjne (sprawy indywidualne). Zachodzi tu nie tylko odrębność przedmiotu rozstrzygnięcia, jego podstawy materialnoprawnej (art. 61 ust. 2d i art. 64 u.p.s.) oraz sposobu wszczęcia postępowania (postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wszczynane jest z urzędu a postępowanie w przedmiocie zwolnienia z tej odpłatności na wniosek zobowiązanego), ale także obligatoryjne następstwo czasowe rozstrzygnięcia obu spraw administracyjnych. Kolegium podniosło także, iż zastosowanie ulgi, o której mowa w art. 64 u.p.s. może mieć miejsce dopiero wówczas, gdy sam wymiar opłaty jest niesporny. Ustalenie i istnienie obowiązku oraz osoby lub osób, na których spoczywa obowiązek w zakresie odpłatności za pobyt w DPS stanowi bowiem element stanu faktycznego o charakterze prejudykatu dla sprawy ewentualnego zwolnienia zobowiązanego z tej opłaty. Skargę na powyższą decyzję pismem z 2 listopada 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący. Nie zgadzając się z wydaną decyzją skarżący wskazał na sytuację finansową rodziny, jak również fakt, że razem z matką i rodzeństwem są obciążani płatnościami za dziadka skarżącego, w sytuacji, gdy wszyscy mieszkają w jednym domu i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Dalej podniósł w skardze, że wielokrotnie matka zgłaszała, że dziadek (ojciec matki) rażąco naruszał obowiązki rodzinne wobec jego matki, babki i ciotki (art. 64 pkt 7 oraz art. 64 a u.p.s.). Tymczasem MOPS w R. nie poprosił, aby wskazała ona dokumenty potwierdzające tą sytuację. Wyjaśnił, iż jego dziadkowie rozwiedli się z winy dziadka (wyrok w imieniu RP sygn. akt [...]), a wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzone zostało babce L. M.. Dodatkowo wskazał, że dziadek został skazany na karę pozbawienia wolności na podstawie art. 184. § 1 kodeksu karnego cyt.: Kto znęca się fizycznie lub moralnie nad członkiem swojej rodziny lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą bezradną, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Na tę okoliczność przedłożył kserokopie pism do Prokuratury oraz kserokopię wpisu z Oddziału Administracyjnego Sądu Rejonowego w R.. Podniósł także, że pomimo zasądzonych alimentów, dziadek nie płacił ich w pełnej wysokości, a z czasem zaprzestał płacenia ich całkowicie. W jego ocenie, postępowanie dziadka wobec matki było przez wiele lat sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpatrywania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w powyższym zakresie Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy obu instancji prawidłowo ustaliły odpłatność skarżącego za pobyt A. M. (dziadka skarżącego) w DPS. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta stanowiły przepisy powołanej już wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 59 ust. 1 i 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy obu instancji, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5. Stosownie do treści art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: pkt 1 - wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; pkt 2 - występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; pkt 3 - małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; pkt 4 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; pkt 5 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; pkt 6 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; pkt 7 - osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej (art. 64a u.p.s.). Jednocześnie zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W kontekście powyższych uregulowań u.p.s. należy stwierdzić, że aktualne brzmienie przepisów art. 61, art. 64 i art. 64a u.p.s. jest efektem nowelizacji ustawy o pomocy społecznej dokonanej mocą ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r., poz. 1690 - przywoływanej dalej w skrócie jako "ustawa zmieniająca", "ustawa nowelizująca"), która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r. Mianowicie, na mocy art. 1 pkt 7 lit. a ustawy zmieniającej w art. 61 u.p.s. po ust. 2c dodano ust. 2d-2f. Natomiast zgodnie z art. 1 pkt 7 lit. b ustawy zmieniającej ust. 3, art. 61 u.p.s. otrzymał nowe brzmienie. Zmiana dokonana na podstawie art. 1 pkt 8 lit. a ustawy nowelizującej dotyczyła także art. 64 u.p.s. Objęcie powołanym przepisem zarówno osób wnoszących opłatę, jak również obowiązanych do jej wnoszenia oznacza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem odpłatności, o ile strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. Nie wszystkie Sądy zareagowały na powyższą zmianę przepisu kontynuując stanowisko, że w pierwszej kolejności powinna zostać wydana decyzja ostateczna ustalająca wysokość należności, by następnie móc zająć się kwestią ewentualnego zwolnienia. Stanowisko to wypracowane zostało na podstawie uchwały NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 wydanej w oparciu o poprzednie brzmienie art. 64 u.p.s., na podstawie którego zwolnienie dotyczyło wyłącznie osób wnoszących opłatę, a co za tym idzie tych, w stosunku do których została ona już ustalona. Nieaktualność poprzedniego stanowiska zakładającego wyraźne rozdzielenie sprawy ustalenia opłaty i zwolnienia na dwa odrębne postępowania jest już odnotowywana w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1644/21, wyrok WSA w Białymstoku z 7 kwietnia 2022 r., II SA/Bk 820/21, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 31 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 590/21 i z 16 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 200/22, wyrok WSA w Lublinie z 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 651/22). W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie nie oceniono podnoszonych przez skarżącego okoliczności. Otóż w toku postępowania skarżący i jego matka wskazywali na fakt rażącego naruszania przez dziadka (ojca matki) obowiązków rodzinnych, powołując się na art. 64 pkt 7 oraz art. 64a u.p.s. Skarżący przesłał kserokopię aktu notarialnego z 17 maja 2022r. stanowiącego protokół przyjęcia oświadczenia o odrzuceniu spadku po A. M., zmarłym 11 grudnia 2021r. Podnoszone przez skarżącego zarówno w odwołaniu, jak i w skardze okoliczności rażącego naruszenia obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych przez dziadka, fakt skazania dziadka na karę pozbawienia wolności na podstawie art. 184 § 1 kk, jak i fakt braku żadnych kontaktów z dziadkiem, mogą stanowić podstawę do zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Powyższe wymagało rozważenia przez organy orzekające w sprawie. Jednocześnie Sąd zauważa, iż nie ma racji Kolegium podnosząc w zaskarżonej decyzji, że okoliczność nieuwzględnienia relacji matki skarżącego z ojcem i jego nagannego zachowania wobec rodziny może być przedmiotem rozważań w postępowaniu o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s. dopiero wówczas gdy sam wymiar jest bezsporny. Stanowisko takie nie ma żadnych racjonalnych ani prawnych podstaw. Jeżeli strona, która z mocy ustawy jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, złoży wniosek o zwolnienie z opłaty już w postępowaniu w sprawie ustalenia tej opłaty, to organ orzekający nie powinien tego wniosku pomijać i zignorować podnoszonych przez stronę okoliczności, które mają na celu wykazanie, że mimo istnienia ustawowego obowiązku ponoszenia odpłatności i spełnienia kryterium dochodowego, strona nie powinna być obciążona tymi opłatami. Z treści art. 103 ust. 3 u.p.s. wynika, że ziszczenie się okoliczności wymienionych w art. 64 i 64a u.p.s. powoduje zmianę wysokości opłaty. Zarówno ustalenie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, jak i wniosek o zwolnienie z jej ponoszenia, dotyczą konkretyzacji tego samego obowiązku. Nie jest więc zasadne rozczłonkowywanie tych spraw i prowadzenie odrębnych postępowań w przedmiocie ustalenia opłaty i zwolnienia z tej opłaty. Takie działanie naruszałoby zasadę ekonomii procesowej. Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające nie odniosły się bowiem do wszystkich istotnych okoliczności sprawy ani do wszystkich przepisów, z perspektywy których powinny ocenić stan faktyczny. Przede wszystkim nie rozważyły wystarczająco wnikliwie argumentacji podnoszonej przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. To wszystko składa się na brak wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu okoliczności sprawy i materiału procesowego. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Sąd nie przesądza końcowego rozstrzygnięcia, wskazuje jedynie obszary decyzji wymagające uwzględnienia. Sąd stoi na stanowisku, że kwestia zwolnienia z opłaty powinna być rozważona w kontekście art. 64. Powoływane argumenty przez skarżącego w zakresie art. 64 pkt 7 u.p.s. powinny znaleźć ocenę w uzasadnieniu decyzji, po uprzednim ewentualnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego przez organy w powyższym zakresie, jeżeli zajdzie taka konieczność.