VIII SA/Wa 759/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Marek Wroczyński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] im. K. P. w R. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nadającej tytuł zawodowy licencjata 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] im. K. P. w R. na rzecz skarżącego A. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r. znak: [...] Rektor Uniwersytetu [...] im. [...] w [...] (dalej: organ, Rektor), działając na podstawie art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 tj. z późn. zm., dalej: p.s.w.n.), art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 tj. z późn. zm., dalej: k.p.a.), § 28 ust. 3 i § 30 ust. 1 Regulaminu studiów Politechniki [...] (uchwała Senatu Politechniki [...] im. [...] nr [...] z [...] marca 2001 r., dalej: Regulamin studiów) - stwierdził nieważność decyzji Komisji Egzaminacyjnej Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] im. [...] z [...] maja 2003 r. nadającej tytuł zawodowy licencjata A. [...] M. (dalej: strona, skarżący), na podstawie której wydano dyplom licencjata nr [...] z [...] czerwca 2003 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy: Decyzją ostateczną Komisji Egzaminacyjnej Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] z [...] maja 2003 r. skarżącemu nadano tytuł zawodowy licencjata. Na podstawie tej decyzji wydano A. M. dyplom licencjata Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] im. [...] nr [...] z [...] czerwca 2003 r. Od ww. decyzji w dniu [...] czerwca 2019 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] wniósł sprzeciw. Jego zdaniem decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 143 ust. 2 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym w związku z § 28 ust. 3 oraz § 30 ust. 1 Regulaminu studiów polegającym na nadaniu stopnia zawodowego licencjata na podstawie pracy dyplomowej sporządzonej przez inna osobę. Postanowieniem z [...] lipca 2019 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W jego toku ustalano, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...] skarżący został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 272 k.k., a mianowicie tego, że [...] maja 2003 r. w [...], będąc studentem Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...], podstępnie wprowadził w błąd członków komisji egzaminacyjnej w ten sposób, że podczas egzaminu dyplomowego posłużył się jako swoją pracą zatytułowaną "Ocena zdolności do pracy fizycznej za pomocą testu PWC 170 dla osób w różnym wieku" przygotowaną i wykonaną przez O. B., wyłudzając w ten sposób poświadczenie nieprawdy w postaci tytułu licencjata. Wyrokiem z [...] sierpnia 2013 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] uchylił wyrok Sądu I instancji i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 1 pkt 4 k.k. umorzył wobec skarżącego postępowanie karne z uwagi na upływ okresu przedawnienia karalności czynu. Zdaniem Rektora okoliczność ta nie wyklucza jednak możliwości stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu zawodowego licencjata. Sądy administracyjne oraz organy administracji nie są bowiem związane ustaleniami prawomocnych wyroków umarzających postępowanie i uniewinniających. W ocenie organu prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący posłużył się przygotowaną i wykonaną przez O. B. pracą dyplomową, aby uzyskać tytuł zawodowy licencjata. Przesłuchany w charakterze podejrzanego przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, a także złożył wniosek o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i skazanie na karę grzywny. Złożone przez A. M. wyjaśnienia znajdują potwierdzenie w zapisach notesu O. B., który został ujawniony w wyniku przeszukania jej mieszkania. Zapisała ona w notatniku imię i nazwisko skarżącego oraz tytuł jego pracy dyplomowej, nazwisko promotora, a także informację o uiszczonej zaliczce w kwocie [...] zł. Dopiero na etapie postępowania sądowego A. M. nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, odmówił składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania. Nie podtrzymał również złożonych w toku postępowania przygotowawczego wyjaśnień. Organ zauważył, że postępowanie karne pod sygnaturą akt [...] było prowadzone przeciwko 21 osobom, z których 20 uznanych zostało za winnych przez sąd I instancji. Jest to o tyle istotne, że okoliczności popełnienia czynu przez osoby skazane przez sąd I instancji były analogiczne do okoliczności popełnienia czynu przez stronę. Osoby te, podobnie jak A. M., na etapie postępowania przygotowawczego złożyły obszerne wyjaśnienia, w których dokładnie opisały, jak doszło do popełnienia zarzucanego czynu. W tych okolicznościach organ uznał, że skarżący - mimo braku prawomocnego skazania - dopuścił się zarzucanego mu czynu i jego praca dyplomowa nie została wykonana samodzielnie, a zatem nie spełniała wymagań przewidzianych w planie i programie oraz w regulaminie studiów obowiązującym w dacie wydania decyzji o nadaniu mu tytułu zawodowego licencjata, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Komisja Egzaminacyjna wydając decyzję administracyjną w oparciu o pracę dyplomową, która nie została samodzielnie sporządzona przez stronę, w rażący sposób naruszyła reguły wynikające z planu i programu studiów oraz postanowień Regulaminu studiów. Nie do zaakceptowania jest pozostawienie takiej decyzji w porządku prawnym, bez względu na czas jaki upłynął od jej wydania. Organ miał na względzie, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 maja 2015 r., P 46/13 uznał art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powołując się na wyrok NSA z 28 maja 2020 r., I OSK 3340/19 Rektor uznał jednak, że brakującej części normy w art. 156 § 2 k.p.a. nie można zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy. Innymi słowy, nie może uczynić tego za ustawodawcę organ ani sąd, gdyż mogłoby to prowadzić do dowolności w stosowaniu prawa i zagrażać wartościom konstytucyjnym, w tym np. zasadzie równości, czy sprawiedliwości społecznej. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła strona zarzucając naruszenie: - art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez jej wydanie 16 lat po nadaniu tytułu zawodowego licencjata, w sytuacji gdy przepis ten został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w takim zakresie, w jakim nie wyłącza naruszenia prawa, jeżeli od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy; - art. 156 § 2 kpa poprzez wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji i wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji gdy zgodnie z brzmieniem powyższego przepisu nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 k.p.a. jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne; - art. 76 k.p.a. w zw. z art 80 k.p.a. w zw. z art. 11 p.p.s.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego poprzez uwzględnienie w procesie wydawania decyzji wyeliminowanego z obrotu prawnego a więc de facto nie istniejącego jako dokument wyroku Sądu I instancji z [...] stycznia 2013 r. (sygn. akt [...]) uchylonego wyrokiem Sądu Okręgowego z [...] sierpnia 2013 r. (sygn. akt [...]), oraz nie wzięcie pod uwagę prawomocnego - jedynego w sprawie istniejącego wyroku sądu Okręgowego w [...] z [...] sierpnia 2013 r. Zarzut naruszenia art. 11 p.p.s.a. został postawiony przez skarżącego gdyż pomimo faktu, że w przepisie tym expressis verbis mowa o związaniu ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa jedynie sądu administracyjnego, to konsekwentnie należy przyjąć związanie nimi również organu administracji publicznej. Organ ten nie może bowiem orzec bez uwzględnienia okoliczności, którymi związany jest sąd administracyjny. Pogląd ten wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych np. wyrok WSA w Poznaniu (III SA/Po 757/18 z 13 marca 2019 r.). Zarzut ten polega na tym, że organ orzekający w sprawie nie wziął pod uwagę prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. - art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie decyzji w oparciu o przepis, który został uznany za niezgodny z Konstytucją, co stanowi naruszenie zasady, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają powszechnie obowiązującą moc. Mając na uwadze powyższe skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania, a także zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wynikającą z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Rozpoznając skargę, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Przypomnieć należy, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Rektora z [...] września 2020 r., stwierdzająca nieważność decyzji Komisji Egzaminacyjnej Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] im. [...] z dnia [...] maja 2003 r. nadającej tytuł zawodowy licencjata A. [...] M.- nr albumu studenta [...], na podstawie której wydano dyplom licencjata Wydziału Nauczycielskiego Politechniki [...] im. [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji Rektor wskazał między innymi art. 77 ust. 4 pkt 2) i ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 85 z późn. zm,), art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 k.p.a., § 28 ust. 3 i § 30 ust. 1 Regulaminu studiów Politechniki [...] (uchwała Senatu Politechniki [...] im. [...] nr [...]z dnia [...] marca 2001, ustawę z dnia [...] lipca 2012 r. o nadaniu Politechnice [...] nazwy Uniwersytet [...] im. [...] w [...] (Dz. U. z 2012 r. poz. 969), Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest szczególnym sposobem weryfikacji decyzji, czyniącym wyjątek od zasady trwałości decyzji. Dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. organ orzekający w tym zakresie bada stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji. Przypomnieć należy, że ze względu na przedmiot sprawy, w pierwszej kolejności odnotować należy, iż w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjęto, że rozstrzygnięcie stwierdzające złożenie egzaminu magisterskiego (licencjata) i postanawiające o nadaniu tytułu magistra jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 1 k.p.a. (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 1992 r., SAB/Po 41/91, OSP 1994, nr 4, poz. 69; wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., I SA 661/98; uchwała składu 7 sędziów SN z 18 listopada 1982 r., III CZP 26/82, OSPiKA 1983, nr 11, poz. 248; wyrok NSA z 22 grudnia 1999, I SA 841/99 - LEX nr 46272). Jak wskazano powyżej organ orzekający bada stan faktyczny i prawny z daty wydania decyzji, a więc mając na uwadze, iż tytuł licencjata został nadany decyzją z dnia [...] maja 2003 r., zatem obowiązująca w danym okresie ustawa o szkolnictwie wyższym powinna znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, podobnie jak regulamin studiów. W pierwszej kolejności Rektor powinien wypowiedzieć się czy w sprawie znajduje zastosowanie ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 1990, Nr 65, poz. 385), czy też ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r. poz. 572). Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił w żaden sposób - przepisy której ustawy zastosował w niniejszej sprawie. Powyższa kwestia jest o tyle istotna, że przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, nie zawierają przepisów intertemporalnych regulujących kwestie prawa właściwego dla oceny możliwości stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie nadania tytułu zawodowego w przypadku przypisania sobie autorstwa cudzego utworu. Wydaje się w tej sytuacji, iż należało przeprowadzić postępowanie w oparciu o ustawę z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, stwierdzając przy tym które przepisy wspomnianej ustawy znajdą zastosowanie w sprawie, w zakresie czynu, który przypisuje skarżącemu organ. Rozpoznając skargę, Sąd nie może narzucić organowi powyższego, gdyż nie może zastępować organu w sprawie. Organ zatem powinien ustalić czy ustawa, którą będzie stosował reguluje kwestie stwierdzenia nieważności decyzji o nadaniu tytułu licencjata, czy sprawy takie zostały uregulowane w regulaminie studiów. Praktyka znana Sądowi wskazuje, że ustawy stare (z 1990 r. i 2005 r.) o szkolnictwie wyższym nie regulują postępowania w sprawie wzruszenia ostatecznych decyzji o nadaniu tytułu zawodowego, zatem należało mieć na uwadze, iż zakwestionowanie takiej decyzji ostatecznej nie mogło nastąpić za pomocą zwykłych środków zaskarżenia, bowiem w istocie rzeczy decyzja ostateczna oznacza, że sprawa została rozstrzygnięta w definitywny sposób, poprzez nadanie tytułu zawodowego magistra. Zmiana, uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest dopuszczalne, ale może nastąpić wyłącznie w jednym z trybów nadzwyczajnych (art. 16 § 1 zdanie drugie k.p.a.). Wyrażana w tym przepisie zasada trwałości decyzji ostatecznych nakazuje, aby przesłanki zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznych nie były poddane wykładni rozszerzającej. Funkcją ochrony trwałości decyzji ostatecznej jest bowiem nie tylko ochrona praw nabytych strony, ale także ochrona porządku prawnego (zob. wyrok NSA z 29 marca 1996 r., III SA 335/95 – LEX nr 26687). Powyższe uwagi stały się niezbędne, z powodu konieczności dochowania przez organ obowiązujących reguł do wzruszenia decyzji ostatecznej, w określonym trybie nadzwyczajnym. Analizując orzecznictwo sądów administracyjnych na tle dotychczasowych przepisów ustaw o szkolnictwie wyższym wydaje się poza sporem, że Rektor jest organem uprawnionym do wydania decyzji w zakresie stwierdzenia nieważności o nadaniu tytułu licencjata. W ocenie Sądu, organ winien dokładnie wyjaśnić podstawę prawną wydanej decyzji z odwołaniem się do przepisów prawa materialnego, które naruszył skarżący (np. przepis prawa materialnego ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym). Jeśli wskazany przepis odwołuje się do regulaminu studiów, również podlega wskazaniu w podstawie prawnej. Skarżący wówczas ma prawo odnieść się do wskazanych naruszeń. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ odniósł się jedynie do regulaminu studiów (§ 28 ust. 3, § 30 regulaminu), nie wskazując ani w sentencji decyzji, ani w jej uzasadnieniu w oparciu o przepisy której ustawy o szkolnictwie wyższym prowadził postępowanie w niniejszej sprawie. Organ wyjaśnił, że z Regulaminu studiów Politechniki [...] uchwalonego przez Senat Uczelni w dniu [...] stycznia 2001 r., tj. § 28 ust. 3: "Pracę dyplomową wykonuje student pod kierunkiem wyznaczonego przez dziekana nauczyciela akademickiego co najmniej ze stopniem naukowym doktora. Dziekan po zasięgnięciu opinii rady wydziału, może upoważnić do kierowania pracą dyplomową specjalistę spoza Uczelni co najmniej ze stopniem naukowym doktora (...)" oraz § 30 ust. 1 "Warunkiem dopuszczenia do egzaminu dyplomowego jest: a) spełnienie wymagań programowych określonych przez radę wydziału oraz zdobycie punktów wynikających z nominalnego czasu studiów (.....), b) uzyskanie oceny co najmniej dostatecznej z pracy dyplomowej". W związku z niesamodzielnym przygotowaniem pracy dyplomowej przez A. M. nie mogło dojść do rzetelnej weryfikacji umiejętności i wiadomości, które powinien on był nabyć w trakcie studiów. Organ winien wyjaśnić w zaskarżonej decyzji na czym polegało naruszenie prawa przez Skarżącego, że w ocenie organu spełnia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, skutki ekonomiczno-gospodarcze). Nie wystarczy samo powołanie się na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ winien wykazać, że charakter przepisu, który został naruszony w zaistniałym stanie fatycznym sprawy, oczywistość naruszenia czy wreszcie skutki ekonomiczno-gospodarcze nie pozwalają na utrzymanie dotychczasowego stanu, co oznacza, że konieczne stało się wyeliminowanie danej decyzji z obrotu prawnego. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do powyższej kwestii. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o nadaniu tytułu zawodowego licencjata została wydana z naruszeniem prawa, a mianowicie pominięciem przepisów prawa materialnego na podstawie których rozstrzygał organ. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organ nie wykazał w decyzji w wystarczający i przekonywujący sposób, że zachodzi przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. do stwierdzenia nieważności decyzji nadającej stronie tytuł zawodowy licencjata. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Nie wyjaśniając powyższego w wydanej decyzji, organ dopuścił się naruszenia art. 11 (zasada przekonywania) w związku z art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji) w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Tym samym, już choćby z ww. powodów zasadnym jest uchylenie zaskarżonej decyzji organu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania i rozstrzygnąć sprawę zgodnie z przedstawioną przez Sąd wykładnią i obowiązującymi przepisami prawa, które znajdą zastosowanie. Również Skarżący powinien mieć możliwość odniesienia się do materiału dowodowego, w tym dowodów ocenianych przez organ, Sąd uznał jednocześnie, że przedwczesne jest odniesienie się do zarzutów skargi. Ponownie rozpoznając sprawę organ odniesie się do postawionych przez Skarżącego zarzutów zawartych w skardze, w szczególności w zakresie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 10 lat, mając na względzie, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, jak wskazuje w skardze Skarżący. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postepowania zapadło zgodnie z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na koszty te składają się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), opłata od pełnomocnictwa (17 zł), wpis sądowy ([...] zł).