VIII SA/Wa 755/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2020 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla punkt II zaskarżonej decyzji w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącej B. L. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, SKO, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17, art. 24 ust. 1, 2a i 4, art. 26 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy W. (dalej: organ I instancji, Wójt) z [...] czerwca 2020 r. znak: [...] i przyznało B. L. (dalej: strona, skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem W. W., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] września 2020 r. na czas nieokreślony. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy: W dniu [...] sierpnia 2019 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem W. W. (wdowcem, ur. [...] grudnia 1937 r.), który orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] grudnia 2012 r. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu tym podano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] listopada 2012 r. Decyzją Wójta Gminy W. z dnia [...] czerwca 2014r., znak: [...] przyznano skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem na okres od [...] lipca 2013r. bezterminowo. Następnie decyzją z [...] listopada 2018 r. zmieniono ww. decyzję, podwyższając od [...] listopada 2018 r. wysokość świadczenia do kwoty [...] zł. Decyzją organu I instancji z [...] czerwca 2020 r. znak: [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, po raz trzeci odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem W. W.. Rozstrzygnięcie uzasadniono tym, że art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku do opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zdaniem organu I instancji strona uprawniona jest do zasiłku dla opiekuna od [...] lipca 2013 r., a zatem świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje. Ponadto, w ocenie Wójta, nie została spełniona przesłanka, od której uzależnione jest prawo do art. 17 ust. 1b u.ś.r., mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - nie doszło do wprowadzenia zmian w ustawie, a zatem zakwestionowany przepis jest aktualny. Po rozpoznaniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z [...] września 2020 r. SKO uchyliło w całości decyzję Wójta z [...] czerwca 2020 r. i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem W. W., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od [...] września 2020 r. na czas nieokreślony. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołało się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie wykładni ww. przepisu i uznało, że Wójt nie dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu. Zauważyło, że na płaszczyźnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt. K 38/13 została ukształtowana w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r., że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wymienionych w tym przepisie, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i wobec tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zdaniem SKO w niniejszej sprawie skarżąca spełnia wszystkie przesłanki, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto podniosło, iż w oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2020r., pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań podała, że rezygnuje z zasiłku dla opiekuna i wnosi o uchylenie decyzji o przyznaniu tego świadczenia. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. znak: [...] organ I instancji uchylił od dnia [...] września 2020 r. decyzję z dnia [...] czerwca 2014r., znak: [...] z późniejszymi zmianami przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna. Z powyższych względów Kolegium postanowiło przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie od dnia [...] września 2020r. tj. od daty uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję organu odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. w części dotyczącej daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wywiodła skarżąca, nie zgadzając się z wydanym w tym zakresie rozstrzygnięciem. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] września 2020 r., a nie od dnia [...] sierpnia 2019 r. tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w części zaskarżonej decyzji przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez WSA od dnia [...] sierpnia 2019 r. na czas nieokreślony. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Sąd zgadza się z oceną organu odwoławczego, że skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na obecnym etapie postępowanie nie jest sporne, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem, wobec którego wydane zostało orzeczenie o znacznych stopniu niepełnosprawności, a nadto że w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje zatrudnienia. Zasadnie również organ odwoławczy przyjął, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Stosownie do jego treści świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób podzielić stanowiska organu odwoławczego co do ustalenia okresu, za jaki skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zauważa, że bezsporną jest okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłek opiekuńczego. Jednakże mając świadomość niedopuszczalnego, a występującego w sprawie zbiegu uprawnienia do ww. świadczeń, już w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, pełnomocnik skarżącej wskazał, iż w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem W. W. wnosi o uchylenie decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] przyznającej zasiłek dla opiekuna. Okoliczności tej nie dostrzegł organ odwoławczy, a skoro skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W tym miejscu Sąd wskazuje na ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 19 marca 2019 r., IV SA/Gl 985/18, w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie opubl. CBOSA). Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącej realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r. tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej art. 7 k.p.a. zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Godzi interes społeczny i słuszny interes obywatela jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został także pogląd, również podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, WSA w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie publ. CBOSA). Fakt zatem pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia [...] września 2020 r., w świetle jej oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Organ odwoławczy powinien w tej sytuacji przy określaniu daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosować art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Skoro więc wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został w przedmiotowej sprawie złożony przez skarżącą do organu w dniu [...] sierpnia 2019 r., to organy – mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. – winny rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od sierpnia 2019 r., uwzględniając – dla zachowania ciągłości świadczeń – doprowadzenie do "wygaszenia" decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna z końcem lipca 2019 r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz prawa materialnego art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2 u.ś.r. W konsekwencji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanych w uzasadnieniu rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organ odwoławczy stosownie do art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów, na które złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym.