Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

VIII SA/Wa 700/22

Wyrok WSA w Warszawie z 27 października 2022 r., VIII SA/Wa 700/22 – dotacje oraz subwencje z budżetu państwa

Wynik

Uchylono zaskarżoną decyzję

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
27 października 2022
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w dniu 27 października 2022 r. sprawy ze sprzeciwu W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]lipca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie określenia kwoty zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz skarżącej W. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Decyzją z [...] lutego 2022 r. znak: [...] Prezydent Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji), działając na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 67 oraz art. 252 ust. 1 pkt 1 i art. 60 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1930 ze zm., dalej: u.f.p.), zobowiązał W. S. (dalej: skarżąca, strona), będącą organem prowadzącym Niepubliczne Przedszkole [...] "[...]" w R., ul. R. [...], do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w łącznej kwocie 159.783,79 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych od dnia przekazania dotacji z budżetu Gminy Miasta R., tj.: - 20.01.2020 r. dla kwoty 366,64 zł, - 28.02.2020 r. dla kwoty 1.012,75 zł, - 30.03.2020 r. dla kwoty 1.532.36 zł, - 30.04.2020 r. dla kwoty 412,95 zł, - 29.05.2020 r. dla kwoty | .598,79 zł, - 30.06.2020 r. dla kwoty 3.677,7 6 zł, - 3l .07 .2020 r. dla kwoty 4.07 5.43 zł, - 31.08.2020 r. dla kwoty 10.078,73 zł, - 30.09.2020 r. dla kwoty 9.846,99 zł, - 30.10.2020 r. dla kwoty 4.663,13 zł, - 30.11.2020 r. dla kwoty 28.762.06 zł, - 15.12.2020 r. dla kwoty 93.756,20 zł do dnia zapłaty. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w terminie od 12 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w Niepublicznym Przedszkolu [...] ,, [...]" (dalej: przedszkole) przeprowadzono kontrolę prawidłowości wykorzystania dotacji otrzymanej z budżetu Gminy Miasta R. na 2020 r. W wyniku kontroli stwierdzono niewłaściwe wykorzystanie dotacji w łącznej kwocie 159.783,79 zł. Pismem z [...] listopada 2021 r. strona złożyła zastrzeżenia do protokołu kontroli, na które organ I instancji odpowiedział w piśmie z [...] listopada 2021 r., nie uwzględniając zastrzeżeń. Wobec braku zwrotu żądanej kwoty pismem z [...] stycznia 2022 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Stwierdzono, że łączna kwota dotacji przekazanej przedszkolu od stycznia do grudnia 2020 r. wyniosła 414.421,34 zł, w tym kwota 159.783,79 zł została uznana za wydatkowaną niezgodnie z przeznaczeniem wskazanym w art. 35 u.f.z.o. Na tę kwotę złożyły się następujące wydatki: 1) 428,25 zł - z tytułu nieokazania paragonu [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. (wydatek nieudokumentowany); 2) 76,75 zł - różnica między podatkiem rozliczonym ze środków dotacji w łącznej kwocie 5.534,75 zł a podatkiem faktycznie zapłaconym w łącznej kwocie 5.458 zł (tabela nr 8 protokołu kontroli); 3) 535,99 zł - kwota rozliczona z tytułu składek ZUS za marzec 2020 r. na dzieci posiadające orzeczenie o niepełnosprawności (tabela nr [...] protokołu kontroli); 4) 133.079,99 zł - suma wydatków na zakup sprzętu rozliczonego z dotacji, a nieokazanego w trakcie wizji lokalnej przeprowadzonej [...] czerwca 2021 r. i na żadnym etapie nieudokumentowanego jako wykorzystywanego na realizację zadań przedszkola w zakresie kształcenia, wychowania i opieki (tabela nr [...] protokołu kontroli). W tym zakresie skarżąca wyjaśniła, że nieokazany sprzęt znajduje się w jej prywatnych pomieszczeniach (garaż, mieszkanie) przy ul. S. [...] w R.. Organ I instancji uznał, że sprzęt ten powinien znajdować się w przedszkolu jako miejscu świadczenia usług opiekuńczo-wychowawczych, tj. przy ul. R. [...] w R.. Nie uwzględnił przy tym wniosku strony o przeprowadzenie ponownej wizji lokalnej w celu okazania sprzętu, ponieważ na tym etapie postępowania nie stanowi to udokumentowania, że był on wykorzystywany do celów edukacyjno-wychowawczych uczniów z 2020 r. Prezydent nie uznał również za wiarygodne wyjaśnień strony co do przyczyny braku nieokazanego sprzętu w trakcie kontroli, jakim był remont planowany na wakacje 2021 r. Wynika bowiem z tego, że zakupiony z dotacji sprzęt nie był użytkowany w przedszkolu w 2020 r., a więc brak jest powiązania tych wydatków z edukacją i kształceniem dotowanych uczniów. Nie uznano też wyjaśnień strony, że główną przyczyną braku sprzętu w dotowanym przedszkolu była obawa przed kradzieżą, ponieważ placówka usytuowana jest na parterze wielorodzinnego budynku, w oknach ma kraty oraz ma podpisaną umowę z firmą ochroniarską. Poza tym takie tłumaczenie traci na znaczeniu, w sytuacji kiedy skarżąca okazała podczas wizji lokalnej inne zakupy rozliczone z dotacji bardziej wartościowe od tych, których w przedszkolu brakowało. Na stronach 6-8 uzasadnienia decyzji Prezydent wykazał, dlaczego nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącej w odniesieniu do braku poszczególnego sprzętu rozliczonego z dotacji, uznając je za niespójne, niepokrywające się ze stanem faktycznym i nielogiczne; 5) 4.844,17 zł - kwota z tytułu rozliczenia z dotacji zakupu szafy na stroje karnawałowe oraz tiary, korony i diademu jako wydatek służący innym celom niż edukacja i kształcenie dotowanych uczniów (tabela nr 10 protokołu kontroli). Organ I instancji nie uznał wyjaśnień strony, że działalność gospodarcza pod nazwą "K. Z." oraz "W. S." nie jest obecnie prowadzona. Aktualna oferta internetowa wraz z zastaną podczas kontroli szafą wypełnioną kostiumami do zabawy wskazuje bowiem na gotowość do świadczenia w dalszym ciągu usług komercyjnych w zakresie wypożyczania strojów i organizacji imprez okolicznościowych; 6) 1.375,14 zł - wydatki na reklamę i marketing – 20 sztuk pendrive z logo "Gąska Balbinka" oraz opłata usługi hostingowej jako niepowiązane z kształceniem i edukacją dotowanych uczniów (tabela nr 11 protokołu kontroli); 7) 2.500 zł - kwota z tytułu usługi projektowej (rachunek nr [...] z [...] grudnia 2020 r. wystawiony przez Studio [...] D. G.) jako niepowiązanej z kształceniem, wychowaniem i opieką dotowanych wychowanków. Prezydent nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącej co do celowości tego wydatku, ponieważ ze środków dotacji rozliczono zakup sanitariatów i usługi hydraulicznej, w sytuacji kiedy zakup usługi projektowej nastąpił miesiąc po zakupie usługi hydraulicznej, co jest sprzeczne z obowiązującymi zasadami na rynku usług; 8) 12.736,72 zł - kwota z tytułu zakupu artykułów spożywczych (tabela nr 12 protokołu kontroli). Rozliczenie tych zakupów z dotacji prowadzi do podwójnego finansowania, w sytuacji kiedy rodzice ponoszą jednorazową opłatę wpisową w każdym roku przeznaczoną na organizację imprez okolicznościowych w przedszkolu; środki publiczne nie mogą stanowić zysku przedsiębiorcy prowadzącego placówkę; 9) 2.103,99 zł - kwota z tytułu zakupu artykułów dekoracyjnych (tabela nr 11 protokołu kontroli) zakwestionowana z uwagi na brak powiązania z realizowaniem zadań z zakresu kształcenia, wychowania i opieki nad wychowankami przedszkola; 10) 1.915,29 zł - kwota związana z organizacją imprez okolicznościowych (tabela nr 12 protokołu kontroli) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. W tym wypadku dochodzi również do podwójnego finansowania; 11) 124,10 zł - kwota poniesiona na zakup artykułów ogrodowych (tabela nr 13 protokołu kontroli) zanegowana z tytułu braku związku z zadaniami edukacyjnymi realizowanymi w placówce (przedszkole nie posiada terenu/ogrodu, gdzie można te artykuły wykorzystać); 12) 33,40 zł - kwota z tytułu zakupu tabletek musujących [...] oraz R. (tabela nr 15 protokołu kontroli) jako wydatek niepowiązany z edukacją i kształceniem dotowanych słuchaczy. Od wyżej wymienionej decyzji odwołanie złożyła strona, zarzucając naruszenie następujących przepisów: 1) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez brak przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, w szczególności ponownego przeprowadzenia dowodu z oględzin budynku przedszkola, przy uwzględnieniu, że postępowanie administracyjne ma samodzielny byt od postępowania kontrolnego; 2) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak możliwości złożenia przez stronę pełnego końcowego stanowiska w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego; 3) art. 35 ust. 1 u.f.z.o. w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 910, dalej: P.o.), art. 36 ust. 8 u.f.z.o., art. 236 ust. 2 w związku z art. 124 ust. 3 u.f.p oraz art. 252 ust. 1 u.f.p. poprzez błędną wykładnię. W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o: - przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, -dopuszczenie dowodu z oględzin w budynku przedszkola celem ustalenia, że dotacja została wykorzystana w sposób prawidłowy, a w placówce znajdują się wszystkie przedmioty, których zakup został sfinansowany dotacją oświatową, a następnie: - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie przedmiotowego postępowania, ewentualnie - uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji celem ponownego jej rozpoznania. W dniu [...] czerwca 2022 r. w ślad za odwołaniem skarżąca złożyła wniosek dowodowy o przeprowadzenie oględzin w przedszkolu na okoliczność prawidłowości wykorzystania dotacji oświatowej kwestionowanej przez Prezydenta w zaskarżonej decyzji, sfinansowania z otrzymanej dotacji oświatowej przedmiotów oraz materiałów niezbędnych do prawidłowego prowadzenia placówki oświatowej, wykorzystywania przedmiotów zakupionych z dotacji oświatowej w przedszkolu na potrzeby związane z jego działalnością statutową. Decyzją z [...] lipca 2022 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy i ustaleń organu I instancji, wskazało na treść przepisów prawa materialnego: art. 67, art. 251 ust. 4 i art. 252 ust. 1 u.f.p. oraz przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. W ocenie organu odwoławczego rozpoznającego odwołanie skarżącej organ I instancji nie przytoczył treści przepisów, na których oparł swe rozstrzygnięcie oraz nie przedstawił sposobu ich rozumienia. Nie można bowiem uznać za spełniające wymóg uzasadnienia prawnego jedynie informacyjne przytoczenie treści dwóch przepisów ustawy o finansach publicznych w końcowej części decyzji. Kolegium stwierdziło, że uzasadnienie faktyczne decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ nie wskazano w nim dowodów księgowych dotyczących wydatków, które są kwestionowane. Nie jest wystarczającym wskazywanie takich dokumentów w załącznikach do protokołu, ponieważ tak istotne dla sprawy kwestie powinny być szczegółowo opisane w samej decyzji. Kolegium dostrzegło przy tym, że tych dokumentów jest znaczna ilość, jednakże skoro zostały one wyszczególnione w protokole z kontroli, to nie ma przeszkód, aby wskazać je również w uzasadnieniu decyzji. Ponadto organ I instancji, uzasadniając zakwestionowanie poszczególnych wydatków czy też grup wydatków, odnosił się czasami do konkretnych wydatków w ramach całej grupy zakwestionowanych wydatków. W ocenie SKO w przypadku gdy organ odnosi się do jakiegoś konkretnego wydatku (nawet w ramach grup zakwestionowanych wydatków) powinien wskazać z jakim dokumentem ten wydatek jest związany i czego konkretnie dotyczy. Nie jest wystarczającym wskazywanie pozycji tabel znajdujących się w protokole oględzin. Uzasadnienie decyzji powinno wskazywać precyzyjnie dany wydatek. Poza tym, akcentując niespójność wyjaśnień czy też odmawiając wiarygodności wyjaśnieniom strony odnośnie do danego wydatku, należy je przytoczyć i wskazać, kiedy takie wyjaśnienia zostały złożone. Kolegium zwróciło też uwagę, że organ I instancji, kwestionując zasadność rozliczenia wydatków dotyczących przedmiotów nieokazanych w trakcie oględzin, podnosi tłumaczenie strony braku okazania tych przedmiotów ich przechowywaniem w jej pomieszczeniach prywatnych z uwagi na obawę kradzieży. Takie wyjaśnienia miały być złożone w trakcie oględzin, jednak Kolegium, analizując treść protokołu z tej czynności, nie stwierdziło treści takich wyjaśnień. Organ II instancji zauważył również, że jeśli Prezydent zakwestionował niektóre wydatki poprzez porównanie ich z dokumentacją zdjęciową i stwierdzenie, że dany przedmiot różni się od przedmiotu, którego zakup miał być sfinansowany z dotacji, to w takim wypadku winien wskazać również nazwę, pod którą dana fotografia została zapisana, oraz nośnik, na którym została zapisana. Kolegium dostrzegło również pewną niespójność w argumentacji organu I instancji. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji narusza przepisy postępowania, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez co jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Kolegium postanowiło więc zastosować normę przewidzianą w art. 138 § 2 k.p.a. Organ I instancji, ponownie rozpatrując sprawę, winien doprowadzić do tego, aby uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji odpowiadało wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i zastosować się do powyższych wskazówek Kolegium. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 §1 k.p.a. Kolegium uznało, że zarzut ten w świetle uchylenia skarżonej decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia (z innych przyczyn niż potencjalne naruszenie art. 10 § 1 k.p.a.) przestał mieć znaczenie. Niezależnie od tego Kolegium dostrzegło, że wniosek dowodowy pełnomocnika skarżącej dotarł do organu I instancji jeszcze przed sporządzeniem decyzji (dzień przed). To, że wniosek ten dotarł do odpowiedniego wydziału organu administracji już w dniu sporządzenia decyzji i po przekazaniu jej do wysyłki, nie ma znaczenia - istotna jest data wpływu tego wniosku do organu I instancji. Prezydent wypowiedział się jednak w swojej decyzji w kwestii konieczności przeprowadzenia ponownych oględzin (negatywnie). Uczynił to co prawda, odnosząc się do wniosku pełnomocnika strony złożonego na etapie zastrzeżeń do protokołu kontroli, jednak wniosek złożony w toku postępowania administracyjnego dotyczył tej samej sprawy. W odniesieniu do wniosku dowodowego pełnomocnika strony o przeprowadzenie oględzin Kolegium stwierdziło, że nie dostrzega konieczności przeprowadzenia ponownych oględzin miejsca, w którym przedszkole prowadzi działalność. Oględziny dokonane [...] czerwca 2021 r. służyły ustaleniu stanu faktycznego na dany dzień. W tym też dniu stwierdzono, że w miejscu prowadzenia działalności przedszkola brak jest nie tyle niewielkiej ilości przedmiotów, które miały być sfinansowane z przyznanej dotacji, a nader znacznej ich ilości. Okoliczność, że przedmiotów tych nie było w tym miejscu podczas oględzin ma dla sprawy istotne znaczenie. Nie decyduje ona co prawda samoistnie o możliwości zakwestionowania wydatków związanych z zakupem tych przedmiotów, jednak w połączeniu z innymi okolicznościami sprawy może takim działaniem organu skutkować. Od decyzji Kolegium skarżąca, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia przez SKO pełnego postępowania dowodowego, a w szczególności nieuwzględnienie wniosku dowodowego strony o dopuszczenie i przeprowadzenie oględzin w budynku przedszkola na skutek mylnego uznania przez organ, że przeprowadzenie oględzin w chwili obecnej nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, a wszelkie ustalenia poczynione w sprawie były miarodajne na datę przeprowadzenia kontroli; 2) przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 35 ust. 1 u.f.z.o. w związku z art. 10 ust. 1 P.o. oraz w związku z art. 252 ust. 1 u.f.p. poprzez uznanie, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie jest konieczne przeprowadzenie oględzin w budynku przedszkola, albowiem o prawidłowości wykorzystania dotacji decydują ustalenia poczynione na etapie postępowania kontrolnego, podczas gdy postępowanie administracyjne ma samodzielny byt i organ powinien w jego toku poczynić własne i samodzielne ustalenia faktyczne, w tym zwłaszcza wobec zasady, że sfinansowanie wydatku może nastąpić w jednym roku, a poczyniony w związku z tym wydatkiem zakup może służyć placówce oświatowej w kolejnym roku budżetowym. W uzasadnieniu sprzeciwu strona podniosła, że zgadza się z sentencją zaskarżonej decyzji, ale nie akceptuje zaleceń wydanych przez Kolegium co do zakresu postępowania dowodowego, które ma przeprowadzić organ I instancji (strona 12 zaskarżonej decyzji). Zdaniem strony kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma okoliczność przeprowadzenia ponownych oględzin, bowiem nie wszystkie przedmioty zakupione z dotacji oświatowej były montowane bezpośrednio po ich zakupie, z uwagi na prowadzone bądź zaplanowane ówcześnie prace remontowe. W konsekwencji strona wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta w całości i umorzenie przedmiotowego postępowania, względnie 2) uchylenie zaskarżonej decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 3) zasądzenie na podstawie art. 205 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 200 § 1 p.p.s.a. od SKO na rzecz skarżącej kosztów postępowania wywołanego niniejszym sprzeciwem wraz z kosztami zastępstwa procesowego przez adwokata. W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z jej treści może wnieść sprzeciw. Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.), a zatem czy wydanie decyzji organu I instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w zakresie niepodjęcia przez ten organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Oznacza to, że Sąd nie rozpoznaje skargi na merytoryczną decyzję organu II instancji, którą rozstrzyga się sprawę co do jej istoty. Organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie dokonał bowiem ostatecznego rozpoznania i rozstrzygnięcia przedmiotu sprawy dotyczącej zasadności orzeczenia o zwrocie przez stronę, jako organ prowadzący przedszkole, dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem za 2020 rok. Istota decyzji Kolegium sprowadza się do stwierdzenia konieczności ponownego rozpoznania sprawy przez organ I instancji, bo konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza zatem konieczność dokonania przez Sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji kasatoryjnej, nie jest jednak związany granicami sprzeciwu, w tym podniesionymi zarzutami (art. 64b § 1 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że Sąd jest uprawniony do uwzględnienia sprzeciwu także z przyczyn niewskazanych w powyższym środku zaskarżenia. W myśl art. 151a § 1 p.p.s.a., jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a., uchyla decyzję odwoławczą w całości. Natomiast gdy organ odwoławczy zasadnie wskazuje na braki w postępowaniu dowodowym w tak znacznym zakresie, że organ ten nie może sam go uzupełnić – Sąd oddala sprzeciw. Skutkiem tego sprawa wraca do organu I instancji, by ten wykonał wskazania organu odwoławczego, usunął dostrzeżone braki w prowadzonym postępowaniu i prawidłowo rozpoznał sprawę w jej całokształcie. Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy nie jest władny wydać rozstrzygnięcia o charakterze kasatoryjnym, jeżeli organ I instancji prawidłowo zebrał wyczerpujący materiał dowodowy, a jedynie nieprawidłowo go ocenił (por. wyrok WSA w Gliwicach z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Gl 439/06, publ. LEX nr 930299, wyrok WSA w Poznaniu z 29 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 325/22, publ. LEX nr 3391845). Ponadto, nieuprawnione będzie skorzystanie przez organ odwoławczy z możliwości przewidzianej w art. 138 § 2 k.p.a. w sytuacji, w której zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 k.p.a. (por. wyrok WSA w Krakowie z 10 października 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 997/13, publ. LEX nr 1384918). Organ odwoławczy może natomiast wydać decyzję kasacyjną wtedy, gdy organ I instancji, rozpoznając sprawę, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w ogóle lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy (por. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15, publ. CBOSA). Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie niniejszej. Zdaniem Sądu organ odwoławczy niezasadnie wskazał w zaskarżonej decyzji na braki w postępowaniu dowodowym w takim zakresie, że organ ten nie mógł sam go uzupełnić. Nietrafna jest bowiem konkluzja Kolegium, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie administracyjne naruszało zasady procedowania, wyrażone w art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w decyzji administracyjnej organ winien zawrzeć uzasadnienie faktyczne i prawne dotyczące istoty rozstrzyganej sprawy. Natomiast z treści art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na podstawie których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ I instancji w sentencji decyzji wskazał, że jej podstawą prawną jest art. 61 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 67 oraz art. 252 ust. 1 pkt 1 i art. 60 pkt 1 u.f.p., jak również art. 17, art. 35 oraz art. 36 u.f.z.o. Natomiast w uzasadnieniu decyzji zacytował treść przepisów: art. 35 ust. 1u.f.z.o. (strona 3), art. 35 ust. 4 u.f.z.o. (strona 4), art. 252 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 pkt 1 u.f.p. (strona 17). W końcowej części uzasadnienia ponownie podał art. 61 w związku z art. 252 ust. 1 pkt 1 u.f.z.o. jako podstawę żądania zwrotu dotacji w trybie decyzji administracyjnej (strona 18). Niezrozumiałe jest więc twierdzenie Kolegium, że organ I instancji nie przytoczył treści przepisów, na których oparł swe rozstrzygnięcie i nie przedstawił sposobu ich rozumienia. Zdaniem SKO nie można uznać za spełniające wymóg uzasadnienia prawnego jedynie informacyjne przytoczenie treści dwóch przepisów u.f.p. w końcowej części decyzji (strona 10 uzasadnienia decyzji Kolegium). W ocenie Sądu Prezydent w uzasadnieniu swojej decyzji przytoczył treść najważniejszych przepisów prawa materialnego, będących podstawą wydania decyzji merytorycznej w tej sprawie, wielokrotnie wskazywał, że zakwestionowana kwota dotacji została uznana za wydatkowaną niezgodnie z przeznaczeniem wskazanym w art. 35 u.f.z.o., posiłkował się również orzecznictwem sądów administracyjnych, rozstrzygając charakter spornych wydatków (np. na stronie 10 uzasadnienia decyzji organu I instancji powołano wyrok WSA w Kielcach z 31 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 185/21, na stronach 12-13 – wyrok WSA w Łodzi z 16 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 801/17, na stronie 14 – wyrok WSA w Rzeszowie z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 133/18, a na stronach 15-16 – wyrok WSA w Gdańsku z 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 922/20, wszystkie wyroki dostępne w CBOSA). Sąd nie podziela również stanowiska SKO, że uzasadnienie decyzji organu I instancji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Decyzja Prezydenta z [...] lutego 2020 r., w ocenie Sądu, zawiera wszystkie elementy wymagane w § 1 ww. przepisu, a z treści jej uzasadnienia wynika, że organ ustalił fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Wyjaśnił również w ramach uzasadnienia prawnego podstawę prawną decyzji (art. 35 ust. 1 u.f.z.o. oraz art. 252 ust. 1 pkt 1 u.f.p.). Z uzasadnienia decyzji Prezydenta wynika, że stan faktyczny w sprawie został ustalony na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, którego organ I instancji zebrał w ilości dwóch segregatorów. Postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w 2020 r. przez skarżącą (organ prowadzący przedszkole) zostało wszczęte z urzędu 20 stycznia 2022 r. jako skutek kontroli przeprowadzonej w okresie od 12 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. W protokole kontroli z 22 października 2021 r. jego autor uwzględnił m.in. badaną dokumentację i ustalenia z kontroli, które dla lepszego zobrazowania poszczególnych grup zakwestionowanych artykułów zostały przedstawione w ujęciu tabelarycznym (15 tabel). W treści uzasadnienia decyzji organ I instancji wielokrotnie cytował poszczególne tabele, wyjaśniając sposób wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi. Do akt administracyjnych przedmiotowej sprawy włączono protokół kontroli (wraz z załącznikiem nr 1) znak: [...] z [...] stycznia 2022 r. łącznie z zebranym materiałem. Prezydent w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał również, jakim dowodom nie dał wiary, np. wyjaśnieniom skarżącej składanym na kolejnych etapach postępowania (w czasie wizji lokalnej, w pismach, zastrzeżeniach do protokołu kontroli). Prezydent powołał wyjaśnienia strony składane w trakcie wizji lokalnej [...] czerwca 2021 r. oraz w pismach z: 6 lipca 2021 r., 9 lipca 2021 r., 20 lipca 2021 r., 17 sierpnia 2021 r. 9 listopada 2021 r, dokonał ich oceny w odniesieniu do poszczególnych spornych wydatków objętych kontrolą. W aktach administracyjnych znajduje się również dołączony przez skarżącą do pisma z 6 lipca 2021 r. pendrive ze zdjęciami oraz zdjęcia z wizji lokalnej. Tymczasem Kolegium zarzuciło organowi I instancji, że w treści uzasadnienia nie wskazał dowodów księgowych dotyczących wydatków, które są kwestionowane, bowiem nie jest wystarczającym wskazywanie takich dokumentów w załącznikach do protokołu, powinny być one szczegółowo opisane w decyzji. Nie jest również wystraczającym dla SKO wskazywanie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji pozycji tabel znajdujących się w protokole oględzin. Jeśli organ I instancji, kwestionując niektóre wydatki, powoływał się na dokumentację zdjęciową, to nie wskazał przy tym nazwy fotografii i nośnika, na którym znajduje się zakupiony przedmiot. Kolegium nie odnalazło również w protokole oględzin przedszkola treści wyjaśnień skarżącej. Zdaniem Sądu zarzuty Kolegium dotyczące naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania wyjaśniającego nie mieszczą się w pojęciu zawartym w art. 138 § 2 k.p.a. "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy". Przepis ten nie będzie miał zastosowania wówczas, kiedy materiał dowodowy wymagany do rozstrzygnięcia sprawy zostanie zgromadzony, a kwestią sporną będzie tylko jego ocena. Sąd przyznaje rację Kolegium, że materiał dowodowy w niniejszej sprawie jest obszerny, ale podstawą do decyzji kasatoryjnej dla organu odwoławczego nie może być "pewna niespójność w argumentacji organu pierwszej instancji". W ocenie Sądu organ II instancji zaskarżoną sprzeciwem decyzję kasatoryjną oparł w istocie na wątpliwościach co do oceny materiału dowodowego przez organ I instancji, przy czym nie stwierdził, że Prezydent dokonał błędnej oceny materiału dowodowego, że nie przeprowadził określonych dowodów, które powinien uzupełnić. Znamienne przy tym jest, że w decyzji kasatoryjnej SKO zajęło tożsame stanowisko z organem I instancji co do oddalenia wniosku dowodowego strony w zakresie przeprowadzenia ponownych oględzin przedszkola. Należy również zauważyć, że organ odwoławczy ma obowiązek nie tylko dokonać kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji, ale co do zasady ma również rozpatrzyć całość sprawy i orzec merytorycznie, stosując przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W związku z tym SKO może we własnym zakresie na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego uzupełnić wskazywane w decyzji kasatoryjnej braki i ocenić merytorycznie dowody, ewentualnie zlecić organowi I instancji uzupełnienie postępowania wyjaśniającego w trybie art. 136 k.p.a. Jeśli SKO dostrzegło niespójność w argumentacji organu I instancji, może skorygować tę ocenę i wydać decyzję reformatoryjną. W związku z powyższym Sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a., gdyż nie zaistniały w sprawie przesłanki do uchylenia organu I instancji. W kontrolowanej decyzji kasatoryjnej brak jest wskazania konkretnego naruszenia prawa przez organ I instancji oraz konkretnego zakresu sprawy koniecznego do wyjaśnienia. Wskazane uchybienia dotyczą przede wszystkim trudności organu odwoławczego w ocenie obszernego materiału dowodowego, a zalecenia dla organu I instancji sprowadzają się głównie do sporządzenia bardziej precyzyjnego uzasadnienia decyzji, przez co Kolegium uchyliło się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji (por. wyrok WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 707/22, publ. LEX nr 3359282). Stosownie więc do dyspozycji art. 64e p.p.s.a. Sąd nie obejmował kontrolą wskazanych w sprzeciwie naruszeń prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (punkt 1 wyroku). O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 r. poz. 1800). Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zastosuje się do powyższych uwag Sądu, a przed wydaniem decyzji co do istoty sprawy ponownie rozpatrzy wniosek dowodowy strony o przeprowadzenie oględzin przedszkola i pouczy skarżącą o treści art. 10 § 1 k.p.a.

Informacje o sprawie

Data wpływu
6 września 2022
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /przewodniczący sprawozdawca/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny