VIII SA/Wa 657/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i E. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. i E. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: 1. zwolnić od kosztów sądowych ponad kwotę [...] (słownie: [...]) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Pismem z dnia [...] maja 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) A. i E. W. (skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Jednocześnie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach skarżący podali, iż razem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Uzyskują stały dochód z zabezpieczenia społecznego w postaci emerytury i renty odpowiednio w kwocie [...] zł (skarżący) i [...] zł (skarżąca). Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Skarżący oświadczyli, iż z majątku nieruchomego posiadają dom o powierzchni [...] m2 (współwłasność połowy domu typu bliźniak) i nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, ruchomości oraz oszczędności nie posiadają. Ponadto wskazali, że ponoszą comiesięczne wydatki na leczenie oraz koszty ogrzewania w zimie, które miesięcznie w sezonie wynoszą około [...], na co oszczędzają od lipca do października. Podali także, iż koszty miesięczne wynoszą: utrzymania domu - [...] zł (uśrednione z tytułu ogrzewania, wody, śmieci i prądu), leków - około [...] zł, jedzenia i artykułów higienicznych - około [...] zł. Ich łączne miesięczne wydatki ([...] zł) przekraczają uzyskiwany dochód ([...] zł), a utrzymanie i leczenie nie byłoby możliwe bez wsparcia finansowego dzieci. Postanowieniem z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 657/14 referendarz sądowy zwolnił skarżących od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2014 r. (data nadania) działający w imieniu skarżących pełnomocnik skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że sytuacja materialna skarżących jest trudna. Ponoszą oni znaczne wydatki na ogrzewanie domu - od [...] do [...] zł miesięcznie w sezonie grzewczym. Pełnomocnik oświadczyła, iż ze względu na niemożność opłacenia przez skarżących kosztów pomocy prawnej, sprawę skarżących prowadzi nieodpłatnie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając, z własnej inicjatywy lub na wezwanie, stosowną dokumentację źródłową. Wykazanie trudnej sytuacji majątkowej nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości z punktu widzenia wiarygodności. Innymi słowy z przedłożonej przez stronę dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia kosztów, o zwolnienie od których strona wnioskuje. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. Zdaniem Sądu uzyskiwany przez skarżących stały dochód z zabezpieczenia społecznego w wysokości [...] zł miesięcznie, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami niniejszego postępowania. Nie są bowiem skarżący osobami pozbawionymi źródła utrzymania, nie należą do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, a ich potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Ponadto skarżący wedle ich oświadczenia uzyskują wsparcie finansowe od dzieci. Ze względu jednak na wysokie koszty ponoszone na ogrzewanie domu, w związku ze zbliżającym się sezonem grzewczym, Sąd za uzasadnione uznaje zwolnienie skarżących od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.