VIII SA/Wa 541/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. D. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 541/17 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Komisarza Wyborczego w R. z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy

Wnioskiem z 18 września 2017 r. (data nadania formularza w urzędzie pocztowym) M. D. (zwany dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] dzieci (lat [...],[...] i [...]). Podał, iż dochód rodziny stanowi uzyskiwana przez niego z tytułu zatrudnienia (umowa o pracę) kwota [...] zł. Oświadczył, iż posiada oszczędności w wysokości [...] zł. Jako majątek nieruchomy podał: współwłasność zabudowanej nieruchomość o powierzchni [...] m2 o wartości [...] (dom o powierzchni [...] m2), inne nieruchomości - dom o powierzchni [...] m2 i wartości [...] zł, budynki gospodarcze o powierzchni [...] m2 i wartości [...] zł oraz nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha (wartość [...] zł) i [...] ha (las o wartości [...] zł). Jako majątek ruchomy skarżący wskazał samochód osobowy marki [...] rok produkcji [...]. Zobowiązań i stałych wydatków skarżący nie określił. Postanowieniem z 27 października 2017 r., starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 27 listopada 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł sprzeciw na ww. postanowienie. Wobec stwierdzenia braków złożonego środka zaskarżenia (brak podpisu), skarżący został wezwany do jego uzupełnienia. Uzupełniony sprzeciw skarżący złożył 21 grudnia 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Podał, iż w zaskarżonym postanowieniu powyższego pominięto fakt, iż posiada czworo dzieci, z czego jedno obecnie studiuje poza granicami kraju. Jako rodzic jest zobowiązany utrzymania dzieci i na ten cel przeznacza znaczną część swoich dochodów. Wobec wysokich kosztów związanych z wychowaniem oraz zapewnieniem im odpowiedniej sytuacji majątkowej zgromadzone przez niego oszczędności przeznaczone są właśnie na te cele. Wskazał także, iż jako radny powiatu grójeckiego zmuszony jest prowadzić wiele spraw administracyjnych oraz sądowo-administracyjnych. Sprawy te związane są z jego działalnością samorządową i jako takie stanowią przejaw uczestnictwa jego osoby w życiu publicznym. W przypadku braku pomocy adwokata pozbawiony będzie możliwości ochrony swoich praw, konsekwentnie ograniczone zostanie jego konstytucyjne prawo od uczestnictwa w życiu publicznym. Uważa, że przyznanie mu adwokata jest zasadne ze względu na realizację jego prawa do sądu, a także ze względu na prawo do uczestnictwa w życiu publicznym - które mogłoby zostać ograniczone w przypadku odmowy przyznania możliwości profesjonalnej obrony jego praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Na postawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, iż skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu zatrudnienia, jego sytuacja mieszkaniowa jest stabilna, ponadto posiada on majątek nieruchomy o znacznej wartości, oraz znaczne oszczędności. Prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżącego, nie można zaliczyć Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. sygn. akt I GZ 107/05). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. sygn. akt II OZ 318/05 prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Jednocześnie Sąd stwierdza, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, gdyż jego obecność na tym etapie postępowania nie jest obowiązkowa. Złożona przez skarżącego skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.