VIII SA/Wa 488/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie wywłaszczenia nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu A. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy należy mieć na uwadze, że orzeczenie w tej kwestii winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że na tym etapie sprawy koszty sądowe kształtuje jedynie wpis od skargi w kwocie [...] zł. Z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a dochód z tytułu emerytury wynosi [...] zł. Jako stałe wydatki wymieniła opłaty za leki i wizyty lekarskie – [...] zł, raty kredytu i pożyczki – [...] zł, gaz – [...] zł, energia – [...] zł, wyżywienie – [...] zł, odzież i chemia gospodarcza – [...] zł. Ponadto oświadczyła, że w zaspokajaniu podstawowych potrzeb pomagają jej finansowo syn i córka. Pismem z dnia 24 lipca 2017 r. zobowiązano skarżącą m.in. do złożenia wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy oraz udokumentowania wydatków na leki i wizyty lekarskie. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Przede wszystkim posiada ona stały dochód z tytułu emerytury ([...] zł), przy czym w żaden sposób nie uprawdopodobniła, aby miesięcznie na leki i wizyty lekarskie wydatkowała sumę blisko [...] zł. Również przedłożony wyciąg z rachunku bankowego nie zawiera informacji za ostatnie sześć miesięcy, a wyłącznie za luty, kwiecień i czerwiec 2017 r., nie obrazuje ponadto stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków, bowiem skarżąca niezwłocznie po wpłacie emerytury dokonuje jej wypłaty w całości. Oceny sytuacji finansowej skarżącej nie zmienia także okoliczność, że spłaca ona raty z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości [...] zł, świadczy to bowiem jedynie o zdolności kredytowej skarżącej, zaś same zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślić w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąca jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s.1077). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, niejednokrotnie uniemożliwiającą zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych wszystkich względów uznano, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, dlatego też na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.