VIII SA/Wa 48/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 kwietnia 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności z tytułu przebywania i korzystania ze świadczeń w Środowiskowym Domu Samopomocy oddala skargę.

Decyzją Prezydenta Miasta R. nr [...] z [...] grudnia 2019 r. znak: [...] zmienioną decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2020 r. przyznano S. W. (dalej także jako: "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni") świadczenie z pomocy społecznej w formie pobytu i uczestnictwa w zajęciach organizowanych w Środowiskowym Domu Samopomocy dla osób niepełnosprawnych intelektualnie (typ B) w R., przy ul. S. [...] na okres od 1 stycznia 2020 r. do 20 września 2020 r. Przedmiotowymi decyzjami ustalono również miesięczną odpłatność za udzielenie tej formy pomocy. Od [...] marca 2020 r. działalność Środowiskowego Domu Samopomocy została zawieszona. W tych okolicznościach strona złożyła wniosek o zwolnienie jej z ustalonej odpłatności w związku z zawieszeniem działalności placówki. Jednocześnie wnioskodawczyni wystąpiła o zwolnienie jej z opłaty za pozostałe miesiące, tj. od 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r. Decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta R. (dalej: "organ I instancji", "Prezydent"), działając na podstawie art. 15d ust. 4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa z 2 marca 2020 r." ) w związku art. 51b ust. 1 i ust. 6, art. 64, art. 101, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej: "u.p.s.") oraz w związku z art. 104. art. 108 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 1 ust. 1, art. 8, art. 9 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 685), zgodnie z rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz. U. z 2020 r. poz. 249) orzekł o: 1) zwolnieniu wnioskodawczyni z ustalonej decyzją Prezydenta nr [...] z [...] grudnia 2019 r., zmienioną decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2020 r., znak [...] z odpłatności za przyznaną pomoc w formie pobytu i uczestnictwa w zajęciach organizowanych w Środowiskowym Domu Samopomocy dla osób niepełnosprawnych intelektualnie w R. przy ul. S. [...], w kwocie [...] zł za okres niekorzystania z tych usług w związku z zawieszeniem działalności tego ośrodka, tj. za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 31 maja 2020 r.; 2) odmówił zwolnienia wnioskodawczyni z opłaty za przyznaną pomoc w formie pobytu i uczestnictwa w zajęciach organizowanych w Środowiskowym Domu Samopomocy w R. w kwocie [...] zł miesięcznie, ustalonej decyzją Prezydenta nr [...] z [...] grudnia 2019 r., zmienioną decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2020r., w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że strona nie spełnia warunków wymienionych w art. 64 u.p.s. do zastosowania częściowego lub całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 30 września 2020 r. Ustalono bowiem, że dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł i pozwala jej z posiadanych dochodów pokryć koszt odpłatności w kwocie [...] zł miesięcznie. Odwołanie od decyzji Prezydenta z [...] września 2020 r. złożyła H. S. – [...] (matka skarżącej) działająca jako kurator niepełnosprawnej S. W., wnosząc o uchylenie decyzji i zwolnienie jej z opłaty. Podniosła, że nie zgadza się z decyzją o odmowie zwolnienia z opłaty za uczestnictwo w zajęciach w Środowiskowym Domu Samopomocy w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r. Odwołująca się podała, że w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 12 sierpnia 2020 r. jej córka nie uczęszczała na zajęcia do wymienionej wyżej placówki z powodu pandemii COVID - 19. Przedstawiła zwolnienie lekarskie od lekarza specjalisty ([...]) za okres od 1 czerwca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. Ze względu na to, że po otwarciu placówki po dwumiesięcznej przerwie nastąpiło zakażenie koronawirusem jednego z opiekunów i jednego z uczestników, córka bała się powrotu na zajęcia. Od 27 lipca 2020 r. natomiast wyjeżdżała razem z córką na turnus rehabilitacyjny i zakażenie koronawirusem byłoby przeszkodą w wyjeździe. Według odwołującej się organ I instancji pominął te okoliczności skupiając się na sytuacji dochodowej rodziny. Ponadto wskazała, że wyliczenie kosztów związanych z comiesięcznym wykupem leków nie jest dokładne. Nadto odwołująca się choruje na [...], [...], [...] oraz [...], co generuje kolejne wydatki. Decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium", "SKO"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z [...] września 2020 r. Organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 15d ust. 4 ustawy z 2 marca 2020 r. wskazując, że przepis ten dotyczy tylko sytuacji, gdy nastąpiło zawieszenie lub czasowe zamknięcie działalności środowiskowego domu samopomocy i skarżąca zwolniona została z opłaty na tej podstawie, w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 maja 2020 r. W pozostałych miesiącach zwolnienie z opłaty odbywa się na zasadach i w trybie określonym w u.p.s., jednak bez konieczności przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 51b ust. 6 oraz art. 64 u.p.s. Wyjaśniło, że fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnienia zostały w art. 64 u.p.s. wymienione jedynie przykładowo. Każdorazowo rozstrzygnięcie sprawy powinno być zindywidualizowane w zależności od okoliczności i stanu faktycznego sprawy. Zwolnienie z opłaty może dotyczyć trudnej sytuacji materialnej spowodowanej bezrobociem lub utrzymywaniem się z jednego wynagrodzenia lub świadczenia, długotrwałą chorobą, ponoszeniem innych opłat na rzecz jednostek organizacyjnych pomocy społecznej albo poniesieniem strat w wyniku zdarzeń losowych. Ponieważ uiszczanie opłat za dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. SKO przedstawiło szczegółowo sytuację finansową rodziny skarżącej, podnosząc, że mieszka ona wspólnie z matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Na dochód rodziny wynoszący łącznie [...] zł (w przeliczeniu na osobę [...] zł) składają się: renta socjalna skarżącej - [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł, świadczenie uzupełniające - [...] zł, alimenty - [...] zł oraz emerytura matki - [...] zł. Następie Kolegium wyjaśniło, co składa się na miesięczne wydatki rodziny w łącznej kwocie [...] zł. Podniosło, że po ich odliczeniu od dochodu na inne potrzeby pozostaje kwota [...] zł, co na osobę wynosi [...] zł. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że brak jest szczególnych okoliczności w sytuacji skarżącej, uzasadniających zwolnienie jej z wnoszenia opłaty za okres od 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r. W ocenie Kolegium, dochód rodziny skarżącej pozwala na ponoszenie opłaty za pobyt w Środowiskowym Domu Samopomocy wynoszącej [...] zł miesięcznie, bez zbytniego obciążenia budżetu domowego rodziny. Jednocześnie SKO zauważyło, że na zwolnienie z opłaty nie ma wpływu okoliczność, iż skarżąca w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r. nie korzystała z zajęć w środowiskowym domu samopomocy, gdyż obawiała się zakażenia koronawirusem. Placówka od 1 czerwca 2020 r. wznowiła bowiem działalność i skarżąca mogła korzystać z tej formy pomocy. Rezygnacja z uczestniczenia w zajęciach organizowanych w placówce jest jej wyborem i indywidualną decyzją, która nie może wpływać na zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem Kolegium z [...] listopada 2020 r. nie zgodziła się skarżąca, reprezentowana przez kuratora H. S.-[...]. Pismem z 15 grudnia 2020 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. rozstrzygnięcie w części dotyczącej odmowy zwolnienia z opłaty w kwocie [...] miesięcznie za przyznaną pomoc w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r. z powodu naruszenia prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., że organy nie uwzględniły faktu, iż w okresie od 1 czerwca do 11 sierpnia 2020 r. nie uczęszczała ona w zajęciach z powodu pandemii COVID - 19, co udokumentowała zwolnieniem lekarskim, jak i nie uwzględniły sytuacji matki skarżącej, tj. samotnego wychowywania niepełnosprawnej córki, jak i długotrwałej choroby [...]. Zdaniem skarżącej, stosownie do art. 64 u.p.s. właśnie teraz występują uzasadnione okoliczności do zwolnienia z opłaty, gdyż nie można zmuszać osoby niepełnosprawne do uczestnictwa w zajęciach, gdyż właśnie to środowisko jest najbardziej narażone na zachorowanie. Okoliczności te powinny zachęcać do odstępstw od dotychczasowej interpretacji przepisów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia. W piśmie procesowym z 2 kwietnia 2021 r., skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata z urzędu, w pełni podtrzymując dotychczas zaprezentowane stanowisko, zarzuty, żądania, argumentację i wnioski zawarte w skardze na decyzję SKO, wniosła o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego oraz decyzji ją poprzedzającej. Autor pisma procesowego wskazał, że fakt nieuczęszczania skarżącej na zajęcia w środowiskowym domu samopomocy wynikał z realnej obawy jej matki, że ta może zarazić się koronawirusem. W pierwszych dniach od otwarcia placówki, zarażeniu uległo bowiem kilka osób tam przebywających. W listopadzie 2020 r. jeden z uczestników zajęć, w wyniku zakażenia, zmarł. Wobec tego, nie można argumentować, jak czyni to SKO, że skoro placówka była otwarta dla podopiecznych, to skarżąca mogła korzystać z oferowanych tam zajęć. Ponadto, w razie zakażenia koronawirusem skarżącej przepadłby bezpowrotnie wyjazd rehabilitacyjny z PFRON jaki udało się zorganizować jej matce. Organ odwoławczy nieprawidłowo też przenalizował sytuację materialną rodziny skarżącej. Skarżąca i jej matka nie wiedziały bowiem, że dla celów dowodowych muszą brać imienne rachunki na wszystkie ponoszone wydatki związane z leczeniem. Organ I instancji, niejako z urzędu powinien zdawać sobie sprawę z kosztów utrzymania osób z takimi schorzeniami, jak skarżąca i jej matka, a nie obarczać takie osoby koniecznością dokumentowania wszystkich swoich wydatków. Analizując dokładnie sytuację materialną i zdrowotną skarżącej i jej matki, organ administracji powinien był w tym przypadku zastosować art. 64 u.p.s. Organ nie może tego przepisu stosować zupełnie dowolnie i swobodnie, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Mając na uwadze ww. kryteria kontroli sądowej, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Po dokonaniu kontroli rozstrzygnięcia w zaskarżonej części dotyczącej odmowy zwolnienia skarżącej z opłaty za przyznaną pomoc w formie pobytu i uczestnictwa w zajęciach organizowanych w Środowiskowym Domu Samopomocy w R. (dalej: "Ś.D.S. w R.") w kwocie [...] zł miesięcznie w okresie od 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020r., mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd stwierdza, że decyzja jest zgodna z prawem. Zaskarżone rozstrzygnięcie znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, zaś jego wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie przypomnieć należy, że podstawą prawną odmowy zwolnienia skarżącej z opłaty były przepisy art. 51 b ust. 6 oraz art. 64 u.p.s. Stosownie do art. 51b ust. 6 u.p.s., organ, o którym mowa w ust. 5, może zwolnić osoby zobowiązane do odpłatności za usługi w ośrodkach wsparcia, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej odpłatności. Przepis art. 64 stosuje się odpowiednio. Z kolei zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce, 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Rozstrzygnięcie oparte na przepisie art. 51b ust. 6 w zw. z art. 64 u.p.s., ma charakter decyzji uznaniowej. Orzeczenie podjęte w ramach uznania administracyjnego musi zaś zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy, w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przy czym w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy, znajdujący się w aktach sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Organy orzekające trafnie przyjęły, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały uzasadnione okoliczności do zwolnienia skarżącej z kwoty [...] zł miesięcznie za pobyt i uczestnictwo w zajęciach organizowanych przez Ś.D.S. w R. w okresie 1 czerwca 2020 r. do 20 września 2020 r. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy ustaliły, że skarżąca mieszka wspólnie z matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Prawidłowo ustalono dochód uzyskiwany przez rodzinę skarżącej, tj. [...] zł miesięcznie, który w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł. W ocenie Sądu, organom obu instancji nie można zarzucić naruszenia prawa w tym zakresie. Organy obu instancji słusznie bowiem uznały, że sytuacja materialna skarżącej nie jest na tyle trudna, że uzasadnia zwolnienie z przedmiotowej opłaty we wskazanym okresie. Sąd zauważa, że po wniesieniu przez skarżącą opłaty za korzystanie z usług Ś.D.S. w R., w wysokości [...] zł miesięcznie, środki finansowe pozostające do jej dyspozycji znacznie przekraczają ustawowe kryterium dochodowe wynikające z przepisów prawa, które dla osoby w rodzinie wynosi 528 zł. Należy zauważyć, że z art. 64 u.p.s. wynika, iż głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego, co oznacza, że stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Jednocześnie należy podnieść, że niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym. Sąd doszedł zatem do przekonania, że organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, bowiem wskazywana przez stronę skarżącą okoliczność braku udziału w zajęciach w spornym okresie z powodu obawy zakażenia się koronawirusem, nie może być jedyną podstawą uwzględnienia wniosku, tym bardziej, że skarżąca podjęła dobrowolną i indywidualną decyzję o rezygnacji z uczestnictwa w zajęciach organizowanych w Ś.D.S. w R., które w tym okresie były prowadzone. W związku z powyższym, stwierdzić należy, że organy obu instancji zasadnie uznały, że w kontrolowanej sprawie nie zaistniały uzasadnione okoliczności, warunkujące uwzględnienie wniosku skarżącej i zwolnienie jej z przedmiotowej opłaty. Organy przeanalizowały bowiem sytuację skarżącej pod kątem osobistego położenia, dochodów i kosztów, które ponosi rodzina, czemu dały wyraz w swoich decyzjach. W ocenie Sądu brak jest cech, tak szczególnie wyróżniających sytuację życiową skarżącej by zastosować względem niej odmienne zasady niż w stosunku do innych zobowiązanych do uiszczania opłat za pobyt w ośrodkach wsparcia. Z kolei podniesiona w skardze argumentacja, nie ma wpływu na ewentualną zmianę kwestionowanego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VIII wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.).