VIII SA/Wa 459/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2023 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 5 maja 2023 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielegnacyjnego; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego A. N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z 5 maja 2023 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. N. (dalej: wnioskodawca, skarżący) od decyzji Burmistrza N. nad [...] (dalej: organ I instancji, Burmistrz) z 16 marca 2023 r. znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem W. N., uchyliło w całości decyzję organu I instancji oraz przyznało wnioskodawcy ww. świadczenie pielęgnacyjne na okres od 1 lutego 2023 r. do bezterminowo w kwocie 2458 zł miesięcznie. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: Skarżący 8 lutego 2023 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) złożył w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem W. N.. Do wniosku załączył kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w R. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 1 lutego 2023 r. sygn. akt IV U [...], w którym W. N. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Po rozpoznaniu ww. wniosku Burmistrz decyzją z 16 marca 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że niepełnosprawność W. N. nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.), tj. nie później niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia. Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), wniósł odwołanie. Decyzji organu I instancji zarzucił mające istotny wpływ na jej wydanie naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części tego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z 5 maja 2023 r. znak: [...] Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem W. N. na okres od 1 lutego 2023 r. do bezterminowo w kwocie 2458 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Biorąc bowiem pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443, publ. OTK-A 2014/9/104), który ma charakter zakresowy, stosowanie przez organy administracji publicznej przy podejmowanych rozstrzygnięciach kryterium wieku określonego w 17 ust. 1 u.ś.r. jest niezasadne z uwagi na niekonstytucyjność powyższego kryterium. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1 b ww. ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium stwierdziło, że materiał dowodowy w rozpoznanej sprawie, zgromadzony przez organ I instancji, w postaci: oświadczenia skarżącego złożonego pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań, wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez specjalistę pracy socjalnej oraz orzeczenia sądowego, daje podstawy do uznania, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem sprawuje stałą opiekę nad ojcem (wdowcem) w codziennych czynnościach. Codziennie pomaga ojcu ubrać się, następnie szykuje posiłki, podaje leki, pomaga w codziennej toalecie. Zakres opieki jakiej wymaga W. N. powoduje w konsekwencji, że skarżący nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie jest rolnikiem i nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Jako syn jest osobą, na której w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny. Z oświadczeń skarżącego wynika, że nie zachodzą sytuacje wykluczające jego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. W konsekwencji należało uznać, że wnioskodawca spełnił warunki umożliwiające przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosek skarżącego wpłynął do organu 10 lutego 2023 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności na stałe zostało wydane 1 lutego 2023 r., ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 30 czerwca 2021 r., a zatem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od 1 lutego 2023 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając decyzję Kolegium w części, w jakiej nie przyznano skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2023 r. (omyłkowo wskazano 2021 r.), pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2a u.ś.r. (omyłkowo wskazano art. 17) poprzez jego niezastosowanie, polegające na nieprzyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, mimo iż wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z powołanych przyczyn pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji Kolegium w zaskarżonej części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Poza tym wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił, że zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności został złożony w czerwcu 2021 r. Natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane 2 września 2021 r., następnie zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z 15 grudnia 2022 r., na mocy którego ojciec skarżącego został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z kolei wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w lutym 2023 r. Tym samym skarżący nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Jest to bowiem sprzeczne z treścią art. 24 ust. 2a u.ś.r., który jednoznacznie wskazuje, że organy administracyjne mają obowiązek przyznania świadczenia od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz.1634) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów, skargę należy uznać za zasadną, ponieważ organ odwoławczy przyznał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne bez rozważenia i w konsekwencji zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r. (niewłaściwe określenie daty początkowej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego). W rozpoznawanej sprawie nie ma sporu co do tego, że skarżący spełnia warunki uprawniające go do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący sprawuje bowiem opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, a sprawowana opieka uniemożliwia wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia. Organ odwoławczy zasadnie przyjął, że wobec treści wyroku TK z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do jego treści świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis ten w części stanowiącej podstawę orzeczenia organu I instancji – jak słusznie zauważyło SKO - utracił walor konstytucyjności, a zatem nie może być stosowany. W oparciu o powyższą ocenę SKO uznało, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 lutego 2023 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Kwestią sporną między stronami w niniejszej sprawie jest kwestia daty początkowej, od której skarżącemu powinno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącego świadczenie pielęgnacyjne powinno mu zostać przyznane od 1 czerwca 2021 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Natomiast organ odwoławczy, przyznając skarżącemu świadczenie od 1 lutego 2023 r., przytoczyło w tym zakresie przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r., jednak pominęło analizę art. 24 ust. 2a tej ustawy. W myśli art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednocześnie według art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z przywołanych wyżej unormowań jasno wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uruchamia postępowanie administracyjne w sprawie świadczenia, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Inaczej mówiąc, decyzja w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wywołuje skutki od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Odstępstwem od powyższego może być przyznanie świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, przy spełnieniu wymogów, o których mowa w ust. 2a cytowanego wyżej art. 24 u.ś.r., tj. złożenia wniosku w ciągu trzech miesięcy od wydania orzeczenia w tym zakresie. W realiach niniejszej sprawy Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie orzeczeniem z 22 listopada 2021 r. znak: [...] utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 2 września 2021 r. znak: [...] o zaliczeniu ojca skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 30 czerwca 2021 r. (k. 19-20 akt administracyjnych). Następnie skarżący, korzystając z przysługujących mu uprawnień procesowych, zaskarżył orzeczenie organu wojewódzkiego do sądu powszechnego. Wyrokiem z 1 lutego 2023 r. sygn. akt IV U [...] Sąd Rejonowy w R. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uzupełnił swój wyrok z 15 grudnia 2022 r. w ten sposób, że w pkt a) zaliczył W. N. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Kserokopia powyższego wyroku została przez skarżącego załączona do złożonego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (k. 4 akt administracyjnych). Sąd zauważa, że przy interpretacji art. 24 ust. 2a u.ś.r. zachodzi konieczność dostrzeżenia różnicy pomiędzy datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, od daty orzeczenia w powyższym zakresie wydawanego przez sąd powszechny w formie wyroku. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U z 2023 r. poz. 1550 t.j., dalej: k.p.a.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wobec przedłożenia przez skarżącego wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego kserokopii powyższego wyroku sądu powszechnego organ odwoławczy powinien z urzędu dokonać analizy podania inicjującego postępowanie i dołączonych do niego załączników przez pryzmat art. 24 ust. 2a u.ś.r., a tego nie uczynił. Przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. łączy bowiem nabycie prawa do świadczenia ze złożeniem wniosku w terminie liczonym od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. Wydanie takiego orzeczenia jest zatem warunkiem koniecznym i otwiera drogę do złożenia wniosku w przedmiocie świadczenia, a od daty jego wydania liczy się termin, którego zachowanie warunkuje uzyskanie świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o orzeczenie o niepełnosprawności. Każdorazowo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności otwiera bieg trzymiesięcznego terminu, a jego zachowanie daje uprawnienie do przyznania świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o wydanie tego właśnie orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku zaś wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przez sąd powszechny, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, przyjmuje się, że okres trzech miesięcy winien być liczony od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. W tym miejscu należy wskazać, że znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy wyrok Sądu Rejonowego w R. z 1 lutego 2023 r. sygn. akt IV U [...] nie zawiera adnotacji dotyczącej jego prawomocności, co jest o tyle istotne, że trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Wyrok został wydany 1 lutego 2023 r., a wniosek o przyznanie świadczenia skarżący nadał w urzędzie pocztowym 8 lutego 2023 r., więc termin 3 miesięcy został zachowany przy założeniu, że przedmiotowy wyrok w ogóle stał się prawomocny, co zdaniem Sądu winno zostać zweryfikowane przez organ odwoławczy przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Jak już wskazano na wstępie, orzekając w niniejszej sprawie, Kolegium zaniechało analizy przesłanek wskazanych w art. 24 ust. 2a u.ś.r., co należy ocenić jako naruszenie tego przepisu poprzez brak jego zastosowania, a tym samym naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na braku wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Nieuwzględnienie przez SKO w zaskarżonej decyzji okresu świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności do 31 stycznia 2023 r. jest - w ocenie Sądu - co najmniej przedwczesne. Organ odwoławczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., będzie zobowiązany zastosować się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w niniejszym wyroku. Dokonując oceny przedmiotowego wniosku przez pryzmat art. 24 ust. 2a u.ś.r., niezbędne będzie ustalenie, czy wyrok Sądu Rejonowego w R. IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 1 lutego 2023 r., sygn. akt IV U [...], stał się prawomocny. W przypadku ustalenia, że wyrok ten jest prawomocny oraz że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został wniesiony w terminie określonym w art. 24 ust. 2a u.ś.r., organ II instancji powinien rozważyć przyznanie świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności ojca skarżącego. Końcowo Sąd zauważa, że w aktach sprawy nie ma wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności ojca skarżącego, jednak data jego złożenia – 30 czerwca 2021 r. wynika ze znajdujących się w aktach orzeczeń o niepełnosprawności. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję w części wskazanej w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 t.j.), zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego adwokatem.